Кіріспе

Айзек Азимовтың жасөспірімдерге арналған ғылыми-фантастикалық романы.

"Лакки Старр және Венера мұхиттары" – Айзек Азимовтың "Лакки Старр" сериясының үшінші романы, алғашқыда Пол Френч псевдонимімен жарық көрген алты жасөспірімдерге арналған ғылыми-фантастикалық роман. Роман алғаш рет 1954 жылы Doubleday & Company баспасында жарық көрді. 1972 жылдан бері қайта басылымдарында Азимовтың алғы сөзі бар, онда Венерадағы жағдай туралы білімнің дамуы романның осы планетаны сипаттауын қате еткені айтылады. 1979 жылғы "In Memory Yet Green" автобиографиясында Азимов романының бастапқы нұсқасы Doubleday баспасынан қабылданбағанын және қабылдау үшін оны кеңінен өңдеуге тура келгенін жазды.

Орнату

Лакки Старр және Венера мұхиттары 1950-ші жылдардың ортасында жазылды, сол кезде Венера туралы оның массасы, көлемі, орбиталық қасиеттері және үздірілмеген бұлт қабығынан басқа ештеңе белгілі болған жоқ. Азимов Венераның қоңыржай климатқа ие деп есептеді, оның айналу периоды 36 сағат, планетаның барлық бетін қамтитын мұхит, атмосферасы 90% азот және 10% көмірқышқыл газынан тұрады; планеталық мұхиттың беті көк-жасыл жергілікті өсімдіктермен жабылған, ал мұхитта жергілікті жануарлар мекендейді. Осы жануарлардың көптегені люминесцентті, олардың ішінде агрессивті хищник – «апельсин дабылы» бар, ол құрбанына су ағынымен шабуыл жасайды, сондай-ақ V бақалары – адамдар колонистер ұстайтын шағын амфибиялар да кездеседі. Азимовтың Венерасында алты миллион адам мұхит түбіндегі елу күмбезді қалаларда тұрады. Венераның ең ірі қаласы – Афродита, онда ширек миллион адам тұрады. Басты экспорттық тауарлар – жергілікті өсімдіктерден жасалған тыңайтқыштар және егілген дрожжилерден алынған мал азығы.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Астероид белдеуінен оралғаннан кейін Дэвид "Лакки" Старр өзінің Ғылым академиясындағы бөлмедесі Лу Эванстың Венерадағы мәселелерді зерттеуге жіберілгенін біледі, бірақ Венерадағы Ғылым Кеңесінің кеңсесі оны қайтарып алуды және сыбайлас жемқорлық бойынша тергеуді сұрайды. Старр мен Джон "Бигмен" Джонс Венераға ұшып бара жатқанда, ұшқыштары параличқа ұшырайды, ал Старр олардың кемесін Венера мұхитының бетіне құламайынша басқаруға мәжбүр болады. Кейін ұшқыштар оқиғаны есіне алмайды. Венераның Афродита қаласына жеткенде, Старр мен Бигмен Венерадағы Ғылым Кеңесінің басшысы доктор Мел Морриспен кездеседі. Ол Венералық ғалымдар экспортқа арналған деликатестік тағамдарға айналдырылатын ашытқы штамдарын жетілдіріп жатқанын түсіндіреді. Ал соңғы алты айда адамдар арасында амнезиямен бірге болатын ерекше мінез-құлықтың көбейіп бара жатқаны байқалады. Моррис олардың белгісіз жаудың телепатиялық бақылауында екеніне сенді. Эванс Венераға зерттеу үшін жіберілді, бірақ оның жанынан ашытқының құпия штамдарына қатысты ұрланған деректер табылды, ол қамауға алынды. Старр онымен кездескенде, Эванс деректерді ұрлағанын мойындайды, бірақ одан арғы мәлімет бермейді. Старр оны сұраққа тартып жатқанда, бір адам сыртқы шлюзді ашумен қорқытып жатқаны туралы хабар келеді, бұл мұхиттың Афродитаны су басуына әкелуі мүмкін. Старр, Бигмен және Моррис дағдарысты шешу үшін шлюзге барады, онда қаланың бас инженері Лайман Тернермен кездеседі, ол өзімен бірге ноутбук алып жүреді. Бигмен шлюздің есігіне қуатты тоқтатқысы келгенімен, Старр шлюз дағдарысының алдау екенін түсінеді және Кеңес штаб-пәтеріне асығып жетеді, онда Эванстың қашқанын және Афродитаны су асты қайығында қалдырғанын біледі. Старр мен Бигмен Эвансты басқа су асты қайығымен қуалайды, соңында оны тауып, V бақаларының телепатиялық оқиғалардың себебі екенін біледі. Эванс осы гипотезаны ашытқы штамдары туралы құпия деректерді ұрлап, V бақаларын осы штаммен қызықтыру арқылы сынаған. Эванс одан әрі V бақалары өзін және басқа кейіпкерлерді үлкен теңіздің апельсин түсті жамылғысының астында тұтқындағанын, қашқан жағдайда оларға шабуыл жасайтынын айтады. Старр жауап ретінде су асты қайығынан шығып, электр тогын қолданып, жамылғының ортасын жояды, осылайша оны өлтіреді. Содан кейін ол су асты қайығына оралып, оны мұхиттың бетіне көтереді, онда Жердегі Кеңеске хабар беру үшін орбитадағы ғарыш станциясына хабарласуды жоспарлайды. Бетте V бақалары онымен телепатиялық байланысқа түсіп, Венерадағы адамдардың санасын бағындыруды ниеттенетінін айтады. Бастапқыда олар оны радиодан алыстатады, бірақ ол оларды алаңдатып, хабарды жібере алады. Афродитаға оралған Старр Морриске V бақаларының телепатиясын адамзатты басқару үшін пайдаланатынын және мұның Лайман Тернердің компьютері арқылы жүзеге асырылатынын түсіндіреді. Бигмен компьютерді жояды, ал Старр Тернерді тұтқынға алады, оның компьютерін Тернерді өзгерту мақсатында қайта құруды үміттенеді.

Тақырыптар

"Лаки Старр және Венера мұхиттары" романында Азимов өзінің туындыларында жиі кездесетін тақырыпқа қайта оралды – басқалардың іс-әрекеттеріне ықпал ету немесе оларды бақылау үшін ой күштерін қолдану. 1940 жылғы "Венерадағы аралас нәсілдер" повесінде Азимов телепатиялық венералықтардың туған жергілікті сауроподты ой арқылы басқаруы туралы жазған. 1945 жылғы "Негіз" әңгімесіндегі "Муль" кейіпкері және 1950 жылғы "Көктегі қиыршық тас" романындағы Джозеф Шварц та басқаларды бақылау үшін ой қабілеттерін пайдалана алды. Кейін Азимов 1983 жылғы "Таң роботтары" романында ойды оқи алатын Р. Гискард Ревентлов роботын, ал 1989 жылғы "Немезис" романында Эритро телепатиялық әлемдік құбылысын таныстырды. Азимовтың ғылыми фантастикадағы ұстазы Джон В. Кэмпбелл телепатия идеясына қызығушылық танытты. "Astounding Science Fiction" журналының редакторы ретінде ол өзінің қызығушылығын авторларының жазған әңгімелерінде және журналда жариялау арқылы қамтамасыз етті. "Алтын ғасырға дейін" антологиясында Азимов "Венера мұхиттары" Стенли Г. Вайнбаумның 1935 жылғы "Паразит планета" әңгімесінің "рухын саналы түрде бейнелеуі" екенін жазды, ол да Венерада орын алады. Лайман Тернердің әйелі 7-тарауда қысқаша көрінеді, бұл "Лаки Старр" сериясының барлық кітаптарында пайда болатын жалғыз әйел кейіпкер.

Қабылдау

The New York Times газетінде жазған Вильерс Герсон романды "күшті ширығумен толы, юмормен жарқыраған, сюжеттік өрімімен қызықты, және қызығушылықты оятумен тірі" деп мақтады. Рецензент Грофф Конклин "Венера мұхиттарын" серияның алғашқы екі кітабынан артық деп тапты, оны "көрікті және қызықты оқиға" деп сипаттады. [А] барлық жастағы оқырмандарға арналған нағыз триллер". Энтони Бухер де "Венера мұхиттары" сериясының бұрынғы кітаптарынан жақсарғанын айтты, оның "сенімді оқиғаларды, қызықты шетелдік тіршілік нысандарын және сау детективтік сюжетті үйлестіргенін" ерекше атап өтті. П. Шейлер Миллер де романды жақсы бағалап, Роберт А. Хайнлайнның жасөспірімдерге арналған кітаптарымен бірдей деңгейге қойды.

Бейімделу

1991 жылы Фернандо Фернандес осы оқиғаны комикс ретінде бейімдеді.