Никсонның Қытайға сапары: Саяси метафора және «Никсон парадоксы»

Кіріспе

Саяси метафора

"Никсон Қытайға барады", "Никсон Қытайға сапар жасады" немесе "Никсон Қытайда" деген тіркес 1972 жылы АҚШ президенті Ричард Никсонның Қытай Халық Республикасына жасаған сапарына тарихи сілтеме. Бұл сапардың маңызы – Никсонның антикоммунистік "жұмбақ" ретінде бекінген имиджі, оған геосаяси қарсыласты жақындастыру деп қарастырылатын әрекеті үшін ішкі сынға қарсы саяси қорғаныш берді. Метафора көбінесе "Қытайға тек Никсон ғана баруға батылдық танытты" немесе "Қытайға Никсонның баруы қажет еді" деген тұжырымдамамен айтылады.

Контекст

Бұл тіркес Никсонның Қытайға баруынан бұрын пайда болған. Оның алғашқы қолданылуы 1971 жылғы желтоқсанда АҚШ-тың "News & World Report" журналында АҚШ Сенатының Демократиялық партиясының жетекшісі Майк Мэнсфилд қатысқан сұхбатта кездеседі, онда бөлімнің кіріспесінде: «Қытайға тек Никсон ғана бара алады» делінген. Мэнсфилд бұрын естігенін айтқан нақты сөзі: «Бұл қадамды, мүмкін, тек республикашыл, тіпті Никсон ғана жасап, салдарынан құтыла алады». Никсон Өкілдер палатасындағы қызметінен бастап коммунизмге қарсы күрестің үлкен тарихын жасады, соның ішінде Америкаға қарсы қызметтер жөніндегі комиссияда жұмыс істеді, Коммунистік партия мүшелерін тіркеуді талап ететін Мундт-Никсон заң жобасын қолдады және кеңес шпионы деп саналатын Алгер Хистің ісін жеке басқарып сотқа берді. Президент Никсонмен кездескенде Мао Цзэдун әзілдеп: «Мен сізге соңғы сайлауда дауыс бердім», деді. Никсон күліп: «Екі жаманның арасынан кішісіне дауыс бердіңіз», деді. Халықаралық аренада Никсонның сапары 1972 жылғы қыркүйекте Мао Цзэдун мен Какуэй Танака арасындағы Жапония-Қытай бірлескен коммюникесіне жол ашты. Келіссөздер кезінде Мао Жапониядағы «оңшыл» партияны АҚШ-тан артық көретінін мәлімдеді.

Саясатта, экономикада және тарихта

Никсонның Қытайға бару құбылысы, сондай-ақ солшыл және оңшыл саясаттардың жалпы спектрімен де салыстырылды, және саясаткердің жарияланған құндылықтарына (негізінен сол немесе оң) байланысты қандай саясатты жүзеге асыру қиын екенін сипаттайтын «Никсон парадоксы» ұсынылды. Екі теориялық экономикалық модель осы күтпеген саяси бастамалар саясатты ұсынған адамға саяси үлкен пайда әкеле алатынын көрсетеді. Егер биліктегі саясаткерлер саясаттың салдары туралы толыққанды ақпаратқа ие болса, саясаттың оңға қарай ықпалдасуын қолдайтын жаңа мәліметтер пайда болған жағдайда, солшыл саясаткер оңшыл саясаткерге қарағанда саясаттың дұрыс бағыт екенін сенімдірек жеткізе алады, себебі «сайлаушылар солшыл саясаткерді партиясының табиғи идеологиялық бейімділігінен гөрі объективті фактілермен жетекшілік етеді деп түсінеді». Бұл құбылыс Германия мен Израильде өткізілген екі тәжірибеде эмпирикалық түрде расталды. Өздерінің саяси беделіне сәйкес келмейтін саясатты қабылдаған саясаткерлер халықтан жағымды жауап алады.

ұқсас тарихи оқиғалар (1972 жылға дейінгі)

Жазушы және тарихшы Закари Карабелл 1880-жылдардың басында АҚШ президенті Честер Артурдың мемлекеттік қызмет жүйесін реформалауын Никсонның Қытайға баруымен салыстырды, себебі Артур өзі олжа алу жүйесінің өнімі болған және Пендлтон заңы арқылы одан арылуға көмектескен. Екінші дүниежүзілік соғыстың бұрынғы генералы, АҚШ президенті Дуайт Эйзенхауэрдің әскери-өнеркәсіптік кешенмен күресу туралы шешімі. Француз президенті Шарль де Голльдің 1962 жылы Алжир соғысын аяқтау, Алжирден шығу және Алжирге тәуелсіздік беру туралы шешімі кейде «Никсонның Қытайға сапары» сияқты сипатталды, өйткені де Голльдің екінші дүниежүзілік соғыстағы француз батыры ретіндегі беделі Алжирдің тәуелсіздігіне француз халқының көп бөлігінің қолдауын ұйымдастыруға көмектескен. АҚШ президенті Линдон Джонсон (Техас штатынан шыққан оңтүстік өкілі) 1964 жылғы Азаматтық құқықтар заңын АҚШ Конгресінде қабылдады. Бұл әдетте саяси батылдық актісі деп есептеледі, өйткені Джонсон дұрыс болжам жасады, оның және басқа да азаматтық құқықтар заңдарын ілгерілетуі оның өзіне және Демократиялық партиясына оңтүстіктің ақ сайлаушылары арасында зиян келтіреді. АҚШ президенті Билл Клинтон, дәстүрлі түрде әлеуметтік көмекке қолдау білдіретін Демократиялық партияның мүшесі, 1996 жылы әлеуметтік көмек жүйесін реформалау туралы заңға қол қойды. Консервативті Австралия премьер-министрі Джон Ховард Порт-Артур оқиғасынан кейін қатаң қару-жарақ бақылау шараларын енгізді. Ховардқа «өз партиясының көптеген мүшелерінен және оның коалициялық әріптесінің дерлік барлық мүшелерінен қарсылық» болды, кейіннен Лейборист премьер-министрі Джулия Гиллард оны жақсырақ істей алатын адам болған жоқ деді. Юджин Register Guard газетінің журналисі Джим Хогланд 2002 жылдың соңында АҚШ президенті Джордж Буштың Ирак мәселесінде көпжақтылыққа ұмтылуын «Никсонның Қытайға сапары» сияқты бағалады. Кейбір адамдар Буштың 2002 жылы Солтүстік Кореямен, 2007 жылы Үндістанмен және 2008 жылы Үндістанмен жасаған ядролық келісімдерін де «Никсонның Қытайға сапары» сияқты санады. АҚШ президенті Барак Обама 2011 жылы әлеуметтік қамсыздандыру реформасын қабылдады. АҚШ президенті Дональд Трамп Солтүстік Корея жетекшісі Ким Чен Ынмен кездесті, Корей соғысының аяқталуынан бері (1953 жылдан бері) АҚШ президенті Солтүстік Кореяның мемлекет басшысымен кездескен алғашқы президент атанды. Бұл Трамптың «Никсонның Қытайға сапары» деп есептелді.

The author and historian Zachary Karabell compared US President Chester Arthur reforming the civil service system in the early 1880s to Nixon going to China since Arthur himself had been a product of the spoils system and helped get rid of it by the Pendleton Act. The decision of US President Dwight Eisenhower, a former World War II general, to confront the military industrial complex. French President Charles de Gaulle's decision to end the Algerian War, withdraw from Algeria, and give Algeria its independence in 1962 has sometimes been described as a Nixon to China moment since de Gaulle's reputation and prestige as a French war hero in World War II helped win support for Algerian independence from most of the French public. US President Lyndon Johnson (a southerner from Texas) pushing the Civil Rights Act of 1964 through the US Congress. That is generally considered to be an act of political courage, as Johnson expected correctly that pushing it and other civil rights legislation would damage him and his Democratic Party with white southern voters. US President Bill Clinton, a member of the traditionally pro welfare Democratic Party, in 1996 signed legislation reforming the welfare system. Conservative Australian Prime Minister John Howard's implementation of strict gun control measures in the aftermath of the Port Arthur massacre. Howard had to overcome "vociferous opposition from many in his own party and almost all members of his Coalition partner" to do so, with Labor Prime Minister Julia Gillard later stating that there was no one who could have done it better. Jim Hoagland for the Eugene Register Guard compared US President George W. Bush's embrace of multilateralism on Iraq in late 2002 as a Nixon to China moment. Some people likewise considered Bush's nuclear deals with North Korea, which he declared to be part of the axis of evil in 2002, in 2007 and with India in 2008 to be Nixon to China moments. U. S. President Barack Obama embracing Social Security reform in 2011. U. S. President Donald Trump meets with North Korean leader Kim Jong un, becoming the first U. S. president to meet with any North Korean head of state while in office since the end of the Korean War in 1953. Considered Trump's "Nixon to China" moment.

Танымал мәдениетте

Бұл сөз 1991 жылы түсірілген "Жұлдызды жол VI: Табылмаған ел" фильмінде қолданылды. Фильмде Спок бұл сөзді "ескі вулкандық мақал" деп келтіріп, "Қытайға тек Никсон ғана бара алады" деген фразаны айтады. Фильмнің өзі АҚШ пен бұрынғы Кеңес Одағы арасындағы қарым-қатынастың жақсаруының аллегориясы болып табылады. Сондықтан, Джеймс Т. Кирк, клингондармен қарулы қақтығыстар тарихы бар және ұлының өлімінен кейін оларға жеке қарсылығы бар кейіпкер, Федерациямен бейбіт келіссөздер үшін олардың канцлерін Жерге сүйемелдеуі керек екендігі осымен түсіндіріледі.