Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Парфян империясының патшасы б.з.д. 2 жылдан б.з. 4 жылға дейін V Фраат (Фрахат), сонымен қатар оның аты Фратакес (Фратакес деп те жазылады) деген кішірек түрімен де белгілі болды. Ол Фраат IV пен Мұсаның кіші ұлы еді, және олар бірге биледі. V Фраат тұсында Армения және Месопотамияны бақылау үшін Парфян және Рим империялары арасында соғыс болу қаупі туды. Август өзінің асырап алған ұлы Гай Цезарды Иранға шабуыл жасау үшін жібергенімен, б.з. 1 жылы екі тарап та бейбітшілік шартына келісті, соның арқасында Армения Рим ықпалындағы аймақ ретінде тағы да мойындалды. V Фраат, өз кезегінде, Парфянның заңды патшасы ретінде мойындалды, бұл оның елдегі тұрақсыз жағдайына байланысты оған өте маңызды болды. Б.з. 4 жылы V Фраат және оның анасы Парфян ақсүйектері тарапынан қуылғаннан кейін Римге қашып кетті, олар Orodes III-ті патша деп жариялады.
King of Kings of the Parthian Empire from 2 BC to 4 AD
Phraates V ( Frahāt), also known by the diminutive version of his name, Phraataces (also spelled Phraatakes), was the King of Kings of the Parthian Empire from 2 BC to 4 AD. He was the younger son of Phraates IV and Musa, who ruled with him. Under Phraates V, a war threatened to break out between the Parthian and Roman empires over the control of Armenia and Mesopotamia. Although Augustus had sent his adopted son Gaius Caesar to invade Iran, in 1 AD the two sides agreed a peace treaty, by which once again Armenia was recognized as being in the Roman sphere. Phraates V was in return acknowledged as the rightful Parthian king, which was of high importance to him, due to his insecure position in the country. In 4 AD, Phraates V and his mother fled to Rome after being expelled by the Parthian nobility, who crowned Orodes III as king.
Атауы
Фраат (Φραάτης) – парфянша Frahāt (𐭐𐭓𐭇𐭕) сөзінің грекше түрі, ал ол ескі иран тілінен шыққан *Frahāta (“қол жеткізген, иеленген”) сөзінен дамыған. Қазіргі парсы тіліндегі нұсқасы – Фархад (فرهاد). Фраат V көбінесе өзінің атының кішірек түрі – Фраатакес (فرهادک) арқылы танылды, бұл “кішкентай Фраат” деген мағынаны білдіреді.
Phraátēs (Φραάτης) is the Greek form of the Parthian Frahāt (𐭐𐭓𐭇𐭕), itself from the Old Iranian *Frahāta ("gained, earned"). The Modern Persian version is Farhād (فرهاد). Phraates V was regularly known by the diminutive version of his name, Phraataces (فرهادک), meaning "the small Phraates".
Өмірбаян
Фраат V – Фраат IV пен оның римдік әйелі Мұсаның ұлы, ол бастапқыда итальяндық құл қыз болған. Рим императоры Август б.з.б. 20 жылы римдіктер Фраат IV-ке оның ұрланған ұлын қайтарғаннан кейін оны Мұсаға сыйлаған. Парфтар бұл алмасуды ханзаданы қайтарып алу үшін шағын құн деп санады. Мұса тез патшайым болып, Фраат IV-тің сүйіктісіне айналды және б.з.б. 19 жылы Фраат V-ті (Фраат V) дүниеге әкелді. Оның ықпалымен Фраат IV б.з.б. 10/9 жылы өзінің тұңғыш төрт ұлын Римге жіберді, мұрагерлік үшін туындауы мүмкін жанжалды болдырмақ болды. Б.з.б. 2 жылы Мұса Фраат IV-ті улап өлтірді және Парф империясын V Фраатпен бірге билеуге кірісті. Бірінші ғасырдағы римдік тарихшы Иосиф Флавийдің айтуынша, ол Мұсаның ұлымен жыныстық қатынаста болғаны туралы қауесет естіген. Бұл және Мұсаның Фраат V-пен бірге соғылған монеталары кейбір ғалымдарды олардың үйленгеніне сендірді. Дегенмен, бұл пікірді қолдайтын ешқандай дәлел жоқ; парфтар дәуірінде де, олардың парсы бабалары – Ахеменидтер дәуірінде де ата-ана мен бала арасында неке болуына сенімді мысалдар жоқ.
Phraates V was the son of the Phraates IV and his Roman wife Musa, who was originally an Italian slave girl given to him by the Roman emperor Augustus after a treaty in 20 BC in which the Romans returned Phraates IV his kidnapped son in return for the lost legionary standards taken at Carrhae in 53 BC, as well as any surviving prisoners of war. The Parthians viewed this exchange as a small price to pay to regain the prince. Musa quickly became queen and a favourite of Phraates IV, giving birth to Phraataces (Phraates V) in c. 19 BC. It was reportedly under her influence, that Phraates IV in 10/9 BC sent his four first born sons to Rome in order to prevent conflict over his succession. In 2 BC, Musa had Phraates IV poisoned and made herself, along with Phraates V, the co rulers of the Parthian empire. According to the 1st century Roman historian Josephus, he heard a rumour that Musa enjoyed sexual relations with her son. This and the coinage of Musa with Phraates V, led to some scholars believe that the two had married. However, there is no evidence that supports this claim; neither under the Parthians, nor their Persian predecessors—the Achaemenids—is there reliable evidence that marriage was practised between parents and their children.
Билік
Таққа отырған кезде Фраат V парфтар мен римдіктердің арасындағы Армения және Месопотамия аймақтарына қатысты ұзаққа созылған дауға мұрагер болды. Осының салдарынан Август өзінің асырап алған ұлы Гай Цезарь бастаған әскерді екі аймақты да басып алу үшін жіберді. Соғысқа дейін оларды Фраат V-нің елшісі қарсы алып, патшаның бауырларын қайтаруды талап етті. Август Фраат V-ге жазған хатында оны тек "Фраат" деп атады. Ол Фрааттан тәжін шешіп, Арменияға деген құқықтарынан бас тартуын сұрады. Фраат V қорқып бармады, классикалық рим тарихшысы Кассиус Дионың айтуынша, "өзін жалпы жоғары тонмен, патшалардың патшасы деп атап, Августы қарапайым Цезарь деп атады". Ақырында екі держава дипломатиялық жолмен келісімге келді: біздің заманымыздың 1 жылында бейбіт келісімге қол қойылды, Армения Римнің вассалдық мемлекеті болды, ал римдіктер Парф империясын тең деп мойындауға және Фраат V-ті заңды билеушісі деп қабылдауға келісті. Фраат V үшін елдегі тұрақсыз жағдайына байланысты римдіктердің оны мойындауы маңызды болды. Бірақ бұл стратегия күтпеген салдарға әкелді. 4 жылы парфтардың әулеті, итальяндық құлдың ұлының таққа отыруына наразы болғандықтан, Армениядағы римдік үстемдікті мойындауына одан да ашуланып, Фраат V пен Музаны парфтар тағынан қуды. Олар Римге қашып, Август оларды құшақ жайып қарсы алды. Парфтар әулеті Ород III-ті таққа отырғызды.
At his accession, Phraates V inherited a long dispute between the Parthians and the Romans over Armenia and Mesopotamia. As a result, Augustus dispatched an army under his adopted son Gaius Caesar to capture both regions. Before war broke out, they were met by an emissary of Phraates V, who demanded the king's brothers be returned to him. Augustus wrote a mocking response in a letter to Phraates V, which simply addressed him as "Phraates". He demanded that Phraates relinquish his crown and give up his claims to Armenia. Not intimidated, Phraates V replied back—according to the classical Roman historian Cassius Dio—"in a generally haughty tone, styling himself King of Kings and addressing Augustus simply as Caesar". Ultimately, the two powers agreed to come to terms through diplomacy: a peace treaty was agreed in 1 AD, which made Armenia a Roman vassal state, whilst the Romans agreed to acknowledge the Parthian Empire as its equal, and Phraates V as its rightful ruler. It was important to Phraates V that he was acknowledged by the Romans, due to his insecure domestic position in the country. However, this strategy backfired. In 4 AD, the Parthian nobility, already discontented with the son of an Italian slave girl occupying the throne, were further angered by his acknowledgement of Roman suzerainty in Armenia, expelling Phraates V and Musa from the Parthian throne. Both fled to Rome, where Augustus welcomed them. The Parthian nobility then placed Orodes III on the throne.
Ақша шығару
Фраат V-нің кейінгі сыртқы жағындағы монеталарында оның анасы Мұсаның суреті бейнеленген, айналасындағы жазуда ол "ұлыстық" деп аталған, бұл парфян монеталарында бұрынғыдай болған төртбұрышты жазуларға қайшы келеді. Сонымен қатар, оған базилисса ("патшайым") атағы да берілген, бұл эллинистік дәуірде патшаның әйелі ғана емес, сонымен қатар басқа да патшалық әйелдері қолданған атау еді. Әкесі сияқты, Фраат V-нің алдыңғы жағындағы монеталарында оның басының артында сақина мен тәж ұстаған грек құдайы Никеге ұқсайтын бейне бейнеленген. Парфян дәуірінде ирандықтар өздерінің қасиетті тұлғаларын бейнелеу үшін эллинистік иконографияны пайдаланған, сондықтан бұл бейне Авестадағы хваренамен, яғни патшалық мәртебемен байланысты болуы мүмкін. Оның монеталарының сыртқы жағында сирек от ғибадатханасының суреті бейнеленген. Сондай-ақ, Фраат V-нің монеталарындағы атауы оның әкесінің атауымен бірдей болды: "Патшалардың патшасы, Арсак, әділ, игілікті, даңқты, гректерді жақсы көретін".
Phraates V's later reverse coins notably have an image of his mother, Musa, with a circular legend labelling her as "heavenly", contrary to the square legends which had been typical on Parthian coin mints. Furthermore, the title of basilissa ("queen") is also given to her, which was not necessarily only used by the wife of the king in the Hellenistic era, but also other royal women. Like his father, Phraates V's obverse coins depicts a figure resembling the Greek goddess Nike holding a ring and diadem behind his head. In the Parthian era, Iranians used Hellenistic iconography to portray their divine figures, thus the figure can be associated with the Avestan khvarenah, i. e. kingly glory. Rarely, a fire temple is depicted on the reverse of his coins. Likewise, the title of Phraates V on his coinage remained the same as that of his father: "[coin] of the King of Kings, Arsakes, Just, Benefactor, Illustrious, Philhellene."