Кіріспе

Малайзиядағы мұхиттық арал Сипадан – Малайзиядағы теңіз түбінен көтерілген жалғыз мұхиттық арал. Ол Малайзияның Сабах штатының шығыс жағалауындағы Селебес теңізінде орналасқан. Сипадан – өшкен жанартау конусының үстінде өскен тірі маржандардың мыңдаған жылдар бойы қалыптасқан нәтижесі. Арал Үнді-Тынық мұхиты алабының ортасында, әлемдегі ең бай теңіз мекендеу орталарының бірінде жатыр. Бұл экожүйеде 400-ден астам балық түрі мен жүздеген коралл түрлері тіркелген. Сипадан аралы Rodale's Scuba Diving Magazine журналының «Әлемдегі үздік суға батыру орны» тізімінде бірінші орынды иеленді. Шындығында, ол теңіз өмірінің әртүрлілігімен танымал Галапагос аралдары (Эквадор) және Микронезиядағы Трук сияқты екі бағытпен ортақ бірінші орынды бөлісті. Сонымен қатар, су астына түсу операторларының бірі – Scuba Junkie, DiveMagazine журналының жылдық Dive Travel Awards сыйлығында «2020 жылғы әлемдегі ең жақсы су асты курорты» деп сайлаушылармен мойындалды. Сипадан айналасындағы суларда көбінесе жасыл және қазқайың бақалар (жұптасып, ұялайтын), торнадо тәрізді құрылымдардағы алып баракудалар, сондай-ақ үлкен көзді тревальдың үлкен үйірлері және бамбабалық балықтарды кездестіруге болады. Сипаданға манта, бүркіт, балғалы және кит акулалары сияқты пелагикалық түрлер де келіп тұрады. Аралдың тірегінің астында, су астындағы әктас үңгірінен құрылған, туннельдер мен камералардың лабиринты бар, онда жоғалып, суға батқан бақалардың көптеген қаңқалары сақталған. Сипадан аралына бару үшін Сабах паркінен рұқсат алу қажет, ол Сабах үкіметінің агенттігі болып табылады. 2019 жылдан бері күніне 178 рұқсат берілуде.

Тарих

Бұрын арал Малайзия мен Индонезия арасындағы аумақтық даудың орталығы болған. Бұл мәселе Халықаралық сотқа жүктелді және 2002 жылдың соңында сот аралды және Лигитан аралын Малайзияға берді, себебі Малайзияның бұрынғы отаршылдық билігі (Ұлыбритания) көрсеткен «тиімді иелік етуі» және басқа, одан жоғары құқықтың болмауы себеп болды. Филиппин Солтүстік Борнеоға қатысты талаптары негізінде сот отырысына қатысуға өтініш білдірді, бірақ олардың өтініші 2001 жылдың басында сот тарапынан қабылданбады. Арал 1933 жылы Солтүстік Борнеоның отарлық үкіметімен құс сақталмалы аймақ деп жарияланды және 1963 жылы Малайзия үкіметі оны қайтадан ресми тізімге енгізді. «Борнео: Теңіз тасбақасының көлеңкесі» (1989) фильмінде Жак Кусто: «Мен Сипадан сияқты жерлерді 45 жыл бұрын көрдім, бірақ енді ондай жерлер жоқ. Енді біз тиынбай қалған өнер туындысын таптық» деді.

Филиппиндік жанкештілердің шабуылдары

2000 жылы 23 сәуірде филиппиндік Моро пираттары тобы – Абу Саяф 21 адамды ұрлап кетті. Қарулы террористер қайықпен келді, 10 турист пен 11 демалыс орындағы қызметкерді қару қолданып кемелерге мінгізіп, оларды Жолоға алып кетті. Барлық құрбандар ақырында босатылды. Осы шабуылдардың нәтижесінде аралдың басқаруы, Лигитанмен бірге, Малайзияның Ұлттық қауіпсіздік кеңесіне (ҰҚК) берілді. 2019 жылдың 8 шілдесінде Премьер-министр Махатхир Мохамад екі аралдың басқаруын ҰҚК-дан Сабах туризм, мәдениет және қоршаған орта министрлігіне қайтаруға принцип бойынша келісті, бұл ауысу федералдық Кабинеттің өтінішті мақұлдағаннан кейін жүзеге асырылады.