Бельг тайпасы Морин – темір дәуірінде және рим кезеңінде Францияның солтүстік-батысында, теңіз жағасында өмір сүрген ежелгі галлдық халық. Тарихы, этнонимі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бельгиялық тайпа Морини (галдық: 'теңіз халқы, теңіз саяхатшылары') – Темір дәуірі мен Рим кезеңінде қазіргі Францияның Па-де-Кале аймағында, Болон-сюр-Мер маңында қоныстанған Бельгиялық жағалау тайпасы.
Belgic tribe
The Morini (Gaulish: 'sea folk, sailors') were a Belgic coastal tribe dwelling in the modern Pas de Calais region, around present day Boulogne sur Mer, during the Iron Age and the Roman period.
Атауы
Олар Цезарь (б.з.б. 1-ші ғасырдың ортасы) және Плиний (б.з. 1-ші ғасыры), Страбон (б.з.б. 1-ші ғасырдың басында) Моринои (Μορινοὶ) деп, Помпоний Мела (б.з.б. 1-ші ғасырдың ортасы) және Тацит (б.з.б. 2-ші ғасырдың басында) Мориноны (Μορινω̃ν) деп, Птолемей (б.з.б. 2-ші ғасыры), Кассиус Дио (б.з.б. 3-ші ғасыры) Мωρίνους (Мωρίνους; көмектес жағдай) деп, ал "Notitia Dignitatum" (б.з.б. 5-ші ғасыры) Моринорум (gen.) деп атаған. Галлиялық этноним Морини (жекеше түрде Morinos) сөзбе-сөз "теңізден келгендер" дегенді білдіреді, яғни "теңіз халқы" немесе "теңізшілер". Ол протокельт *mori ("теңіз"; салыстырыңыз, ежелгі ирланд тілінде muir, орта уэльс тілінде mor 'теңіз') сөзінен шыққан, өзі прото-үнді-еуропалық *mori ("теңіз, тұнбалы су"; салыстырыңыз, латын тілінде mare 'теңіз', көне жоғары неміс тілінде mari 'теңіз, көл', осетин тілінде mal 'тұнбалы су") сөзінен туындаған. Ерте замандағы дәстүрлерге сүйене отырып, Вергилий Морини тайпасын "адамзаттың ең алыс халқы" (extremique hominum Morini) деп поэтикалық түрде атаған.
They are mentioned as Morini by Caesar (mid 1st c. BC) and Pliny (1st c. AD), Morinoì (Μορινοὶ) by Strabo (early 1st c. AD), Morinos by Pomponius Mela (mid 1st c. AD) and Tacitus (early 2nd c. AD), Morinō̃n (Μορινω̃ν) by Ptolemy (2nd c. AD), Mōrínous (Μωρίνους; acc.) by Cassius Dio (3rd c. AD), and as Morinorum (gen.) in the Notitia Dignitatum (5th c. AD). The Gaulish ethnonym Morini (sing. Morinos) literally means 'those of the sea', that is to say the 'sea folk' or the 'sailors'. It stems from Proto Celtic *mori ('sea'; cf. Old Irish muir, Middle Welsh mor 'sea'), itself from Proto Indo European *mori ('sea, standing water'; cf. Lat. mare 'sea', OHG mari 'sea, lake', Osset. mal 'standing water'). Drawing on earlier traditions, the Morini were poetically called by Virgil the "remotest people of mankind" (extremique hominum Morini).
Аумағы
Морини тайпасы Менапий тайпасының оңтүстігінде, Аа өзені жағалаудан Сент-Омердің шығысына дейін екі тайпаның шекарасы болды. Сол жерде шекара оңтүстікке бұрылып, Леи өзенімен Мервиллге дейін, бұрынғы Атребаттар аумағына дейін созылды. Олардың аумағынан оңтүстікке қарай, Канше өзені оларды Амбиан тайпасынан бөліп тұрды.
The Morini lived south of the Menapii, the river Aa bordering the two tribes from the coast to the east of Saint Omer. There, the frontier turned southwards to meet the river Leie up to Merville, at the one time territory of the Atrebates. South of their territory, they were separated from the Ambiani by the Canche river.
Елді мекендер
Рим дәуірінде олардың астанасы Терванна (немесе Тарванна) деп аталды. Қазіргі кездегі Теруан қаласы оңтүстікке қарай орналасқан. Кейінгі императорлық дәуірде Булонь өзі цивитас ретінде танылды, бұл 275 жылы ішінара қирағаннан кейін Терваннаны ығыстырғанын немесе әкімшілік тұрғыдан бөлек болғанын көрсетеді, мүмкін оның әскери және экономикалық маңыздылығына байланысты. Морини порты біздің заманымызға дейінгі бірінші ғасырдан бастап Гезориак деп аталды, бұл қазіргі Болон-сюр-Мерге сәйкес келеді. Бұл елді мекен, әлде қана уақыттан бері, Цезарь айтқан Портус Итиус (лат. ‘арна порты’) деп белгіленген. Бұл жер 4 жылы Бонония деп аталды. Шындығында, Гезориакм және Бонония атаулары сол кездегі жердің әртүрлі бөліктерін көрсету үшін бірдей қолданылған. Дәстүрлі көзқарас бойынша, Гезориакм қаланың төменгі бөлігін, ал Бонония – жоғарғы бөлігін білдіреді. Ол сондай-ақ бельгиялықтардың Рейннің шығысынан келген германдық тегі бар екенін естігенін айтты. Жер-су атаулары мен жеке есімдер бельгиялықтардың кельт тіліне күшті ықпал еткенін нақты көрсетеді, бірақ Мауриц Гисселинг сияқты кейбір тіл білімі мамандары жер-су атауларын зерттеу негізінде, олар герман тілінде сөйлеген, немесе кельт және герман тіліне жатпайтын басқа тілде сөйлегенін айтады. Эдит Уайтман Цезарьдің Бельгиялықтардың негізгі құрамына Суессиондар, Виромандуи және Амбиани тайпаларын кіргізіп, Морини, Менапий, Нервий және басқа солтүстік тайпаларды «өткінші аймаққа» орналастырғанын анықтады, бұл аймақ германдық сипатта болуы мүмкін. Ол сонымен қатар монеталық деректердің солтүстік тайпалардың Цезарь келгенге дейінгі ұрпақтарда негізгі топпен одақтас болғанын және Морини одақтың салыстырмалы түрде жаңа және шала байланысқан мүшесі болуы мүмкін екенін көрсететінін болжайды. Плиний Зордың айтуынша, моринилер зығыр өсіріп, одан желкендер жасаған. Бұл аймақ жүн, қаз, шошқа еті, тұз және гарум экспорттаумен де мәшһүр болды. Кейінгі классикалық дәуірде Зосим қаланың германдық сипатын атап көрсетіп, оны Bononia germanorum деп атады.
During the Roman period, their capital was known as Tervanna (or Tarvanna). The modern town of Thérouanne is located farther to the south. In later imperial times, Boulogne was referred to as a civitas itself, implying either that it had supplanted Tervanna, possibly after a partial destruction in 275, or else that it had become administratively separate, perhaps because of its military and economic importance. The harbour of the Morini was named Gesoriacum from the first century BC, corresponding to present day Boulogne sur Mer. The settlement is almost certainly the same as Portus Itius (Latin: 'channel harbour’) mentioned by Caesar. The site was mentioned as Bononia in 4 AD. In fact, the denominations Gesoriacum and Bononia were used contemporaneously to designate different parts of the site. The traditional view is that Gesoriacum referred to the lower part and Bononia to the upper part of the city. He also mentioned that he had heard that the Belgae had some Germanic ancestry from east of the Rhine. Place names and personal names clearly show that the Belgae were heavily influenced by Celtic language, but some linguists such as Maurits Gysseling, have argued based on placename studies that they spoke either a Germanic language, or else another language neither Celtic nor Germanic. Edith Wightman reads Caesar to make a distinction between the core of the Belgae included the Suessiones, Viromandui and Ambiani, placing the Morini, Menapii, Nervii, and other northern tribes in a "transition zone" which may have been more Germanic. She proposes that coin evidence indicates that these northern tribes were probably bound to an alliance with the core group in the generations before Caesar's arrival, and that the Morini may have been a relatively new and loosely bound member of the alliance. Pliny the Elder remarked that the Morini cultivated flax and used linen to make sails. The area was also known for exporting wool, geese, pork, salt, and garum. In late classical times Zosimus implied the Germanic character of the city, calling it Bononia germanorum.
Тарих
Цезарь Морини аумағының сол бөлігіне, теңізден Британияға қарайтын ең қысқа жол орналасқан жерге қатты қызығушылық танытты. Моринидің бірнеше порты болды, олардың арасында Порт Итиус біреуі ғана еді. Бұл тайпада өздерінің шешімдерін қабылдай алатын бірнеше паги (кіші аймақтар) болды. Моринилер батпақтарға немесе олардың ішіне жасырынып, рим әскеріне қол жеткізбейтіндей болып қашты. 56 жылы, күз суық әрі ылғалды болған кезде, бұл тактика тиімді болды. Ал келесі жылы, құрғақ болғандықтан, сәтсіз аяқталды. Моринилер басқа жағалаудағы халықтармен (Лексови, Намне, Амбилиати, Диаблинте және Менапи) және Британия тайпаларымен бірге Венети көтерілісіне қатысты. Цезарь солтүстік Морини тайпасын қорқытып, "олар оған шабуыл жасамасын" деген ниетпен әрекет етті. Морини және Менапи аумағы батпақтар мен ормандармен жақсы қорғалған және партизандық тактикаға өте қолайлы болды. Бұл аймақтарды бағындырудың қауіптері, экономикалық тұрғыдан олардың маңызды болмауынан асып түсті. 55 жылы Лабиен Морини тайпалық аймақтарының стратегиялық маңызды батыс бөлігінде рим үстемдігін күшейтті. 54 жылы Цезарь легат Каи Фабий басқаруындағы бір легионды мұнда қыстауға жіберді. Б.з.б. 53 жылы Моринилер, Атребат Коммий басқаруымен Менапилермен бірікті. Верцингеторикс басқарған үлкен Галл көтерілісі кезінде Морини, көптеген галл тайпалары сияқты, Алесияны босату үшін көмекке 5000 шамасында сарбаздық контингент жіберді. Цезарь Моринилермен соғысқанымен, олардың Кале маңындағы аумағының бір бөлігін ғана бағындыра алды. Моринилердің қалған бөлігі император Августтың 33-23 жылдар аралығындағы билігіне өткенімен қосылды. Олардың тайпалық жерлері Рим провинциясы Галлия Бельгияның бір бөлігіне айналып, Атребат және Амбиани тайпаларымен бірге бір округ құрды. Бұл аймаққа христиан дінін қасиетті Виктор және Фусциан жеткізді, бірақ VII ғасырда қасиетті Омер бұл аймақты қайтадан евангелизациялады. Теруанн Морини және Атребат тайпаларының ескі аумақтарын, сондай-ақ ескі Менапи цивитасының бір бөлігін қамтитын ортағасырлық епархияның астанасы болды.
Caesar was very interested in that part of the Morini territory, which is where the crossing of the sea to Britannia was "the shortest". The Morini had several harbours of which Portus Itius, was only one. The tribe counted some pagi (subregions), which, apparently, could make their own decisions. The Morini fled into or behind the marshes and became unreachable for the Roman army. In 56 BC, when autumn was very wet, this tactic worked. The year after, which was much dryer, it failed. The Morini participated together with other coastal people (Lexovii, Namnetes, Ambiliati, Diablintes and Menapii) and tribes from Britain, in the uprising of the Veneti. Caesar wanted to induce fear in the northern Morini so "that they wouldn't attack him." The territory of the Morini and Menapii was well protected by marshes and woodland and suited for guerrilla tactics. The dangers outweighed the benefits of subduing those economically less interesting regions. In 55 BC Labienus tightened the Roman grip upon the strategically more important western side of the Morini tribal areas. In 54 BC Caesar let one legion, under the command of legate Caius Fabius, hibernate there. In 53 BC the Morini were joined most probably with the Menapii under the command of the Atrebate Commius. During the great Gallic rebellion led by Vercingetorix, the Morini, like many other Gaulish tribes, sent a contingent of some 5000 men to the relief force which had to liberate Alesia. Although Caesar fought the Morini, he managed to conquer only a part of their territory around Calais. The rest of the Morini were annexed by emperor Augustus between the years 33 23 B. C. Their tribal lands became part of the Roman province of Gallia Belgica, forming one district together with the Atrebates and Ambiani. The area was converted to Christianity by Saints Victoricus and Fuscian, but the region was re evangelized by Saint Omer in the seventh century. Thérouanne became the capital of a medieval diocese which included the old territories of the Morini and Atrebates, as well as part of the old Menapian civitas.