Кіріспе

Бельгиялық тайпа Морини (галдық: 'теңіз халқы, теңіз саяхатшылары') – Темір дәуірі мен Рим кезеңінде қазіргі Францияның Па-де-Кале аймағында, Болон-сюр-Мер маңында қоныстанған Бельгиялық жағалау тайпасы.

Атауы

Олар Цезарь (б.з.б. 1-ші ғасырдың ортасы) және Плиний (б.з. 1-ші ғасыры), Страбон (б.з.б. 1-ші ғасырдың басында) Моринои (Μορινοὶ) деп, Помпоний Мела (б.з.б. 1-ші ғасырдың ортасы) және Тацит (б.з.б. 2-ші ғасырдың басында) Мориноны (Μορινω̃ν) деп, Птолемей (б.з.б. 2-ші ғасыры), Кассиус Дио (б.з.б. 3-ші ғасыры) Мωρίνους (Мωρίνους; көмектес жағдай) деп, ал "Notitia Dignitatum" (б.з.б. 5-ші ғасыры) Моринорум (gen.) деп атаған. Галлиялық этноним Морини (жекеше түрде Morinos) сөзбе-сөз "теңізден келгендер" дегенді білдіреді, яғни "теңіз халқы" немесе "теңізшілер". Ол протокельт *mori ("теңіз"; салыстырыңыз, ежелгі ирланд тілінде muir, орта уэльс тілінде mor 'теңіз') сөзінен шыққан, өзі прото-үнді-еуропалық *mori ("теңіз, тұнбалы су"; салыстырыңыз, латын тілінде mare 'теңіз', көне жоғары неміс тілінде mari 'теңіз, көл', осетин тілінде mal 'тұнбалы су") сөзінен туындаған. Ерте замандағы дәстүрлерге сүйене отырып, Вергилий Морини тайпасын "адамзаттың ең алыс халқы" (extremique hominum Morini) деп поэтикалық түрде атаған.

Аумағы

Морини тайпасы Менапий тайпасының оңтүстігінде, Аа өзені жағалаудан Сент-Омердің шығысына дейін екі тайпаның шекарасы болды. Сол жерде шекара оңтүстікке бұрылып, Леи өзенімен Мервиллге дейін, бұрынғы Атребаттар аумағына дейін созылды. Олардың аумағынан оңтүстікке қарай, Канше өзені оларды Амбиан тайпасынан бөліп тұрды.

Елді мекендер

Рим дәуірінде олардың астанасы Терванна (немесе Тарванна) деп аталды. Қазіргі кездегі Теруан қаласы оңтүстікке қарай орналасқан. Кейінгі императорлық дәуірде Булонь өзі цивитас ретінде танылды, бұл 275 жылы ішінара қирағаннан кейін Терваннаны ығыстырғанын немесе әкімшілік тұрғыдан бөлек болғанын көрсетеді, мүмкін оның әскери және экономикалық маңыздылығына байланысты. Морини порты біздің заманымызға дейінгі бірінші ғасырдан бастап Гезориак деп аталды, бұл қазіргі Болон-сюр-Мерге сәйкес келеді. Бұл елді мекен, әлде қана уақыттан бері, Цезарь айтқан Портус Итиус (лат. ‘арна порты’) деп белгіленген. Бұл жер 4 жылы Бонония деп аталды. Шындығында, Гезориакм және Бонония атаулары сол кездегі жердің әртүрлі бөліктерін көрсету үшін бірдей қолданылған. Дәстүрлі көзқарас бойынша, Гезориакм қаланың төменгі бөлігін, ал Бонония – жоғарғы бөлігін білдіреді. Ол сондай-ақ бельгиялықтардың Рейннің шығысынан келген германдық тегі бар екенін естігенін айтты. Жер-су атаулары мен жеке есімдер бельгиялықтардың кельт тіліне күшті ықпал еткенін нақты көрсетеді, бірақ Мауриц Гисселинг сияқты кейбір тіл білімі мамандары жер-су атауларын зерттеу негізінде, олар герман тілінде сөйлеген, немесе кельт және герман тіліне жатпайтын басқа тілде сөйлегенін айтады. Эдит Уайтман Цезарьдің Бельгиялықтардың негізгі құрамына Суессиондар, Виромандуи және Амбиани тайпаларын кіргізіп, Морини, Менапий, Нервий және басқа солтүстік тайпаларды «өткінші аймаққа» орналастырғанын анықтады, бұл аймақ германдық сипатта болуы мүмкін. Ол сонымен қатар монеталық деректердің солтүстік тайпалардың Цезарь келгенге дейінгі ұрпақтарда негізгі топпен одақтас болғанын және Морини одақтың салыстырмалы түрде жаңа және шала байланысқан мүшесі болуы мүмкін екенін көрсететінін болжайды. Плиний Зордың айтуынша, моринилер зығыр өсіріп, одан желкендер жасаған. Бұл аймақ жүн, қаз, шошқа еті, тұз және гарум экспорттаумен де мәшһүр болды. Кейінгі классикалық дәуірде Зосим қаланың германдық сипатын атап көрсетіп, оны Bononia germanorum деп атады.

Тарих

Цезарь Морини аумағының сол бөлігіне, теңізден Британияға қарайтын ең қысқа жол орналасқан жерге қатты қызығушылық танытты. Моринидің бірнеше порты болды, олардың арасында Порт Итиус біреуі ғана еді. Бұл тайпада өздерінің шешімдерін қабылдай алатын бірнеше паги (кіші аймақтар) болды. Моринилер батпақтарға немесе олардың ішіне жасырынып, рим әскеріне қол жеткізбейтіндей болып қашты. 56 жылы, күз суық әрі ылғалды болған кезде, бұл тактика тиімді болды. Ал келесі жылы, құрғақ болғандықтан, сәтсіз аяқталды. Моринилер басқа жағалаудағы халықтармен (Лексови, Намне, Амбилиати, Диаблинте және Менапи) және Британия тайпаларымен бірге Венети көтерілісіне қатысты. Цезарь солтүстік Морини тайпасын қорқытып, "олар оған шабуыл жасамасын" деген ниетпен әрекет етті. Морини және Менапи аумағы батпақтар мен ормандармен жақсы қорғалған және партизандық тактикаға өте қолайлы болды. Бұл аймақтарды бағындырудың қауіптері, экономикалық тұрғыдан олардың маңызды болмауынан асып түсті. 55 жылы Лабиен Морини тайпалық аймақтарының стратегиялық маңызды батыс бөлігінде рим үстемдігін күшейтті. 54 жылы Цезарь легат Каи Фабий басқаруындағы бір легионды мұнда қыстауға жіберді. Б.з.б. 53 жылы Моринилер, Атребат Коммий басқаруымен Менапилермен бірікті. Верцингеторикс басқарған үлкен Галл көтерілісі кезінде Морини, көптеген галл тайпалары сияқты, Алесияны босату үшін көмекке 5000 шамасында сарбаздық контингент жіберді. Цезарь Моринилермен соғысқанымен, олардың Кале маңындағы аумағының бір бөлігін ғана бағындыра алды. Моринилердің қалған бөлігі император Августтың 33-23 жылдар аралығындағы билігіне өткенімен қосылды. Олардың тайпалық жерлері Рим провинциясы Галлия Бельгияның бір бөлігіне айналып, Атребат және Амбиани тайпаларымен бірге бір округ құрды. Бұл аймаққа христиан дінін қасиетті Виктор және Фусциан жеткізді, бірақ VII ғасырда қасиетті Омер бұл аймақты қайтадан евангелизациялады. Теруанн Морини және Атребат тайпаларының ескі аумақтарын, сондай-ақ ескі Менапи цивитасының бір бөлігін қамтитын ортағасырлық епархияның астанасы болды.