Кіріспе
ЮНИДРОИТ (ресми түрде, Халықаралық жеке құқықты үйлестіру институты; фр. Institut international pour l'unification du droit privé) – мемлекеттер аралық құқықтық ұйым, мақсаты елдерде жеке халықаралық құқықты біркелкі ережелер, халықаралық конвенциялар және үлгілік заңдарды, қағидалар жиынтығын, нұсқаулар мен ұсынымдарды жасау арқылы үйлестіру болып табылады. 1926 жылы Ұлттар Лигасының құрамында құрылған, ол 1940 жылы Лига таратылғаннан кейін көпжақты келісім – ЮНИДРОИТ жарғысы арқылы қайта құрылды. 2023 жылғы мәлімет бойынша ЮНИДРОИТ-тің 65 мүше мемлекеті бар. ЮНИДРОИТ көптеген конвенцияларды (шарттарды) дайындады, сондай-ақ «жұмсақ құқық» құралдарын да әзірледі. Мысалы, ЮНИДРОИТ халықаралық коммерциялық шарттар қағидалары. UNCITRAL қабылдаған Халықаралық тауар сату туралы конвенциядан (CISG) ерекшеленетіні, ЮНИДРОИТ қағидалары заң бойынша қолданылмайды, тек тараптар оларды шарт режимі ретінде таңдаған жағдайда ғана қолданылады.
UNIDROIT (formally, the International Institute for the Unification of Private Law; French: Institut international pour l'unification du droit privé) is an intergovernmental organization whose objective is to harmonize private international law across countries through uniform rules, international conventions, and the production of model laws, sets of principles, guides and guidelines. Established in 1926 as part of the League of Nations, it was reestablished in 1940 following the League's dissolution through a multilateral agreement, the UNIDROIT Statute. As of 2023 UNIDROIT has 65 member states. UNIDROIT has prepared multiple conventions (treaties), but has also developed soft law instruments. An example are the UNIDROIT Principles of International Commercial Contracts. Distinctly different from the Convention on the International Sale of Goods (CISG) adopted by UNCITRAL, the UNIDROIT Principles do not apply as a matter of law, but only when chosen by the parties as their contractual regime.
Орындық
UNIDROIT-тің кеңсесі Италияның Рим қаласында, Виа Национале мен Виа Паниспернаның арасында орналасқан, Вилла Альдобрандиниді – 17 ғасырдағы князьдік вилланы алып жатыр, ол оңтүстік жағынан Сент-Томас Аквинскийдің Пап университетімен, Анжеликуммен шектеседі.
Алдын ала кезең
UNIDROIT жұмыс бағдарламасына бір тақырып қосылғаннан кейін, Хатшылық ұсынылып отырған реформаның маңыздылығы мен оны жүзеге асыру мүмкіндігін бағалау үшін іске асырылу мүмкіндігі туралы зерттеуді және алдын ала салыстырмалы құқық талдауын дайындауға жауапты. Бұл зерттеу Басқару Кеңесінің қарауына ұсынылады, және олар қажет деп тапса, конвенция немесе басқа да құқықтық құралдардың алдын ала жобасын әзірлеу үшін комитет құрылады.
Үкіметаралық келіссөздер кезеңі
Зерттеу тобы дайындаған алдын ала жоба Үкімет кеңесіне мақұлдауға және келесі қадамдар бойынша нұсқау алу үшін ұсынылады. Егер ол конвенцияның алдын ала жобасы болса, Кеңес әдетте Хатшылықтан дипломатиялық конференцияға ұсыну үшін конвенция жобасын аяқтау үшін үкіметтік сарапшылар комитетін құруды сұрайды. Егер конвенцияның алдын ала жобасына ұсынылған балама комитет үшін қолайсыз деп табылса, Кеңес оны UNIDROIT арқылы жариялауға және таратуға рұқсат береді. UNIDROIT комитеттеріне барлық мүше мемлекеттердің өкілдері қатыса алады, сондай-ақ қосымша мемлекеттер, халықаралық ұйымдар және кәсіби қауымдастықтар бақылаушы ретінде шақырылуы мүмкін. Комитет аяқтаған конвенция жобасы Үкімет кеңесіне мақұлдау үшін ұсынылады. Егер ол қатысушы мемлекеттер арасында консенсусқа жеткенін көрсететін болса және дипломатиялық конференцияда қабылдануға мүмкіндік болса, Кеңес оны конференцияға жіберуге рұқсат береді. UNIDROIT мүше мемлекеті шақырған дипломатиялық конференция конвенция жобасын халықаралық конвенция ретінде қабылдайды.
Басқа халықаралық ұйымдармен ынтымақтастық
UNIDROIT түрлі халықаралық ұйымдармен, үкіметаралық және үкіметтік емес ұйымдармен хатшылықтар деңгейіндегі ынтымақтастық туралы келісімдер арқылы ынтымақтастық қарым-қатынастарын сақтайды. Халықаралық жеке құқық жөніндегі Гаага конференциясы, UNIDROIT және Халықаралық сауда құқығы жөніндегі Біріккен Ұлттар Ұйымы (UNCITRAL), «үш қарындас» деп белгілі, жеке құқық нормаларын қалыптастырушы негізгі мекемелер болып табылады. UNIDROIT-тің халықаралық құқықты біріктірудегі тәжірибесі басқа ұйымдарға тапсырыс бойынша жұмыс істеуге, оның ішінде салыстырмалы құқық саласында зерттеулер жүргізуге және осы ұйымдардағы халықаралық құжаттардың негізі болатын конвенцияларды әзірлеуге мүмкіндік береді.
Хатшы-хабарластар желісі
UNIDROIT өзінің заңдық міндеттемелерін орындау үшін әртүрлі елдерден алынған қазіргі заманғы және толыққанды құқықтық ақпаратқа қол жеткізудің маңызды екенін мойындайды. Дегенмен, мұндай ақпарат алу қиындықтар тудыруы мүмкін. Сондықтан UNIDROIT мүше және мүше емес мемлекеттерден тағайындалған, тәжірибелі және академиялық заңгерлерден тұратын хабарласу желісін құрып, оны қолдайды. Осы хабарласушылар Басқару кеңесімен бекітіліп, құқықтық білімнің бағалы көзі ретінде қызмет етеді, соның арқасында UNIDROIT әртүрлі елдердегі заң күйі туралы ақпарат алады.
Жарияланымдар
Институт 1996 жылдан бері тоқсан сайын «Бірыңғай құқық шолуын» жариялап келеді. Бұл UNIDROIT журналы, Оксфорд университетінің баспасынан шығарылады. Жұмыс құжаттары UNIDROIT веб-сайтында қолжетімді. Институттың кітапханасы UNIDROIT-тің барлық жариялымдарына, сондай-ақ басқа мәтіндер мен журналдар жинағына қол жеткізуді қамтамасыз етеді, онда 260 000 мәтін бар және қазіргі уақытта 450 мерзімді басылым бар. Westlaw, EUR-Lex және UNILEX сияқты негізгі электрондық құқықтық деректер базасына қашықтықтан қол жеткізуге болады, олар Біріккен Ұлттар Ұйымының халықаралық тауарлар сату шарты және UNIDROIT халықаралық коммерциялық келісімшарттар қағидаларын қамтиды.