Кіріспе

Қатысушылар белгілі бір заттарды жинауға немесе тапсырмаларды белгілі бір ретпен орындауға жарысатын ойын. 1979 жылғы көркем фильм.

Асыл зат іздеу – ұйымдастырушылар нақты заттарды анықтайтын тізім дайындайтын ойын, онда қатысушылар тізімдегі барлық заттарды жинауға немесе тапсырмаларды орындауға тырысады, әдетте оларды сатып алмай. Әдетте қатысушылар шағын топтарда жұмыс істейді, бірақ ережелер жеке тұлғалардың қатысуына да мүмкіндік береді. Мақсаты – тізімді бірінші болып аяқтау немесе тізімдегі ең көп заттарды жинау. Ойынның кейбір түрлерінде ойыншылар тізімдегі заттардың суретін түсіруі немесе тізімдегі тапсырмаларды ең шығармашылық жолмен орындауға шақырылуы мүмкін. Қазына іздеу – осы ойынның тағы бір атауы, бірақ ол белгілі бір ретпен заттарды немесе бір жүлделі бұйымды табу үшін бірнеше іздерді ұстануды қамтиды. Ойын зерттеушісі Маркус Монтоланың сөзіне сүйенсек, асыл зат іздеу ойындары ежелгі халықтық ойындардан пайда болған. Әңгімеші Эльза Максвелл 1930 жылдардың басында Нью-Йоркте өткен эксклюзивті кештер арқылы АҚШ-та асыл зат іздеуді танымал етті. Нью-Йорк элитасы арасындағы асыл зат іздеуға деген құмаршылық 1936 жылғы "My Man Godfrey" фильмінде сатиралық түрде бейнеленген, онда әлеуметтік жағдайы жоғары ойыншылардың бірі жинауға тырысқан заттардың бірі – "Естен шыққан адам", яғни баспанасыз адам.

Мысалдар

Америка университеттерінде сыпырушылық іздестірулер үнемі өткізіледі, оның ең танымал мысалы – 1987 жылы құрылған Чикаго университетінің сыпырушылық іздестіруі. Канаданың Оттава қаласындағы Escape Manor Inc. ұйымдастырған шара қазіргі уақытта 2732 қатысушысымен әлемдегі ең ірі іздестіру рекордын ұстап тұр және Гиннес рекордтар кітабына енген. Жасыл жұмыртқаны іздеу – Пасха мерекесінде жиі ойналатын ойын. Хэллоуиндегі іздестірулер «Тәтті немесе көңілсіз?» ойынының орнын алмастыруда. Letterboxing – бұл 1850 жылдарға дейін тарихы бар, бағдарлау, өнер және мәселелерді шешу элементтерін біріктіретін сыртқы қазына іздеу әрекеті. Letterboxer-лер кішкентай, ауа райына төзімді қораптарды көпшілікке қолжетімді жерлерде (мысалы, саябақтарда немесе далаларда) жасырады және қорапты табу туралы ақпаратты баспа каталогтарында, бірнеше веб-сайттарда немесе ауызша тарату арқылы бөліседі. Әдетте, letterbox-тарда күнделік және резеңке мөр болады. Geocaching – бұл GPS немесе басқа навигациялық техникаларды пайдаланып контейнерлерді (geocache немесе cache деп аталады) жасыру және іздеу ойыны. Қазына іздеу ойынының бастауы әлеуметтік өмірге белсенді қатысушы Эльза Максвеллге қатысты. 1944 жылы ол былай деп жазды: «Қазына іздеуде [ ] зиялы адамдар әдемі әйелдермен жұптастырылды, талант пен сән-салтанат біріктірілді. Түн бойында кез келген нәрсе болуы мүмкін еді». Орындық қазына іздеу – бұл оңай тасымалданатын және көбейтілетін форматтағы (көбінесе суреттелген кітап) жұмбақтарды шешуді және кітаптың сюжетіне немесе суреттеріне жасырылған ақпаратты пайдаланып, нақты әлемдегі қазынаны табу әрекеті. Мұндай іздестіруді шешуге бірнеше ай уақыт кетіп, көбінесе үлкен сыйлықтар ұтылуы мүмкін. Бұл жанрдың алғашқы мысалы – Кит Уильямстың 1979 жылғы «Маскарад» кітабы, ал қазіргі кезде «Сыр» және «Алтын құсқұйрықтың ізбен» ойындары ойналып жатыр. Орындық қазына іздеудің ерекше мысалы – Кристофер Мейсонның «MAZE: Solve the World's Most Challenging Puzzle» кітабы, кітаптағы иллюстрацияларға жасырылған жұмбақты шешкен оқырманға баспагерлер 10 000 АҚШ доллары сыйлық берді. Жүлде соңында ең жақын жауап берген он екі оқырман арасында бөлісті. Конкурс аяқталды, бірақ «MAZE» әлі де басылымда сақталады. 1956 жылы комедия актері Ян Мюррей теледидар үшін «Қазына іздеу» атты нұсқасын жасады және жүргізді. Бұл американдық ойын шоуында екі қатысушы қазына іздеуге қатысу үшін сұрақтарға жауап берді, онда олар кез келген сыйлықтан бастап құнды заттарға және/немесе ақшаға дейін қамтитын отыз қазына қорабының ішінде таңдау жасады. Шоу үйдегі көрермендерге де қазына іздеуге қатысу мүмкіндігін ұсынды, онда жас қонақ үлкен барабаннан пошта карточкасын таңдады, ол жазбаларды кездейсоқ таңдау үшін барабанды бірнеше рет айналдырды. Шоу 1959 жылға дейін күнделікті таңертең және аптасына бір рет кешке көрсетілді, содан кейін желілер викториналық шоуларға байланысты даулар туындағаннан кейін ойын шоуларын тоқтатуды бастады. 2012 жылы «қазына іздеу ойынына ең көп қатысушы» Гиннес рекордтарының атағын Team London Ambassadors командасы орнатты, олар Лондонда бұрынғы рекордты (308 қатысушы) бұзды. Олимпиадалық және Паралимпиадалық ойындардың Лондондағы елшілері, барлығы 466 қатысушы, 93 командаға бірігіп, әр командада бес адамнан болды, Темза өзенінің екі жағында жасырылған он екі нұсқауды орындады, бастапқы және соңғы нүктесі Лондонның Сити-Холл болды. Шпиондық миссия ойыны түріндегі қазына іздеу 2012 жылғы Лондонның әлемдік рекордтарының бір бөлігі болды. Жеке ұпайлар бойынша жарыс өткізіліп, бір команда «қазынаны» жеңіп алды.

Интернет пен БАҚ-тың "жұртқа аулау"

Интернет арқылы іздеу ойындары қатысушыларды түрлі сайттарға сілтемелер іздеуге және жұмбақтарды шешуге шақырады, кейде сыйлықтар үшін. Қатысушылар дұрыс шешкен жұмбақтары үшін қазына іздеулерде жүлделер жеңіп алады. Алғашқы интернет-іздеу ойынын 1992 жылы Рик Гейтс жасады, ол адамдарды онлайн ресурстарды зерттеуге ынталандыру мақсатында құрды. Бірнеше көркем фильмдер мен телесериалдар, соның ішінде «Да Винчи коды» және Sci Fi Channel арнасының «Жоғалған бөлме» сериалы онлайн іздеу ойындарын вирусқа тарату үшін маркетинг құралы ретінде пайдаланды. Актер Миша Коллинз қазіргі уақытта GISHWHES ұйымдастыру бойынша Гиннес рекордтарының иегері, бұл әлемдегі ең ірі медиа-іздеу ойыны болып табылады, онда 90 елден 972 команданың 14 580 қатысушысы қатысты. 2012 жылы eBay ұйымдастырған іздеу ойынының жүлде қоры 200 000 долларға жетті. Көптеген онлайн іздеу ойындары интернет-ойын заңдарына бағынады, бұл заңдар әртүрлі елдерде әртүрлі болады. Сондай-ақ, іздеу ойындарын бірнеше адаммен ойнауға болады. Қазына іздеуді имитациялауды кішігірім бейне ойын жанры деп санауға болады, мысалы, Colossal Cave Adventure, Zork және Pimania қазына іздеу элементтерін қамтиды. Мобильді қосымшалардың кең таралғандығымен бірге, іздеу ойындарын қосымшаларда қалай пайдалануға болатыны да өсті. Іздеу және қайтарудың дәстүрлі әдісінен өзгеше, қосымшалар қатысушыларға фотосуреттер мен бейнелер түсіруге, сұрақтарға жауап беруге, GPS арқылы тіркелуге, QR кодтарын сканерлеуге және басқа да мүмкіндіктерді ұсынады, бұл іздеу ойынының мазмұнын кеңейтеді. Кейбір компаниялар, мысалы, thesecret.city, WhatsApp және Telegram сияқты танымал хабар алмасу қосымшалары арқылы іздеу ойындарын өткізе бастады. Сонымен қатар, жаңа ойын жанры (Alternate Reality Games немесе қысқаша ARG) нақты өмір мен интернеттің аралас түріндегі іздеу ойындарын танымал етті. Мұндай ойындарда бүкіл әлемдегі пайдаланушылар веб-сайттар мен нақты орындардағы жұмбақтарды шешу үшін бірлесіп жұмыс істейді. Ойындар нақты уақытта өтеді және бірнеше апта немесе тіпті айлар бойы жалғасуы мүмкін.