Кіріспе

Артавасдес II (Ἀρταουάσδης Artaouásdēs), сондай-ақ Артавазд II деп те аталады, б.з.д. 55 жылдан б.з.д. 34 жылға дейін Армения патшасы болды. Артаксиад әулетінің мүшесі, ол әлі де күшті және тәуелсіз мемлекеттің тағына отырған Ұлы Тигранның ұлы және мирасқоры болды. Оның анасы Понттың Клеопатрасы болған, осылайша оның анасының әкесі белгілі Понт патшасы Митридат VI Евпатор болып табылады. Әкесі сияқты, Артавасдес те монеталарында көрсетілгендей, «патшалардың патшасы» деген атақты қолдана берді.

Атауы

Артавасдейдің есімі көне иран тіліндегі *Ṛtavazdah есімінің латын тіліндегі жазбасы, авеста тіліндегі Аšavazdah есімімен толық сәйкес келеді және шамамен "шындық арқылы күшті/тұрақты" деген мағынаны білдіреді. Армян тілінде Артавазд, ал грек тілінде Артауасдес, Артабазес, Артабазос және Артаозос деп аталады.

Өмірбаян

Б.з.б. 54 жылы Сирияның проконсулы болған римдік триумвир Марк Лициний Красс Парфян мемлекетіне шабуыл жасауға дайындалып жатқан еді. Римнің одақтасы Артавасдес II Крассқа шөл даладан өтуден аулақ болу үшін Армения арқылы баруға кеңес берді және оған қосымша 10 000 атты және 30 000 жаяу әскер ұсынды. Оның пікірінше, парфян атты әскері Арменияның таулы жерлерінде осыншалықты күшті болмайды. Бірақ, көп ұзамай Красс Ород II-нің генералы Сурена басқарған әскерлерден жеңіліп, қаза тапты. Ород II мен Артавасдес II Еврипидтің (б.з.б. 480-406 жж.) «Бақайлар» пьесасын Армения сарайында Пакор мен Артавасдес II-нің қарындасының үйлену тойына арналған қойылымды тамашалап отырғанда, парфян қолбасшысы Силак Карра шайқасындағы жеңіс туралы хабарлады және Красс басын Ород II-нің аяқтарына салды. Бас пьесаны қоюшыға берілді, ол Пентейдің сахналық басының орнына Красс басын пайдалануға шешім қабылдады. Б.з.б. 38 жылы Пакор I қаза тапқаннан кейін және Ород II-нің басқа ұлы Фраат IV таққа отыруы Парфия мен Армения арасындағы қарым-қатынасты нашарлатты. Б.з.б. 36 жылы римдік генерал Марк Антоний парфян жорығын бастады. Ол аймақтың бірнеше патшаларымен одақтасты, соның ішінде Артавасдеспен де, бірақ ол қайтадан жақ ауыстырды. Плутархтың сөзіне сүйенсек, одақтас патшалардың ішіндегі ең ірісі Артавасдес болды, ол Антонийге 6 мың атты және 7 мың жаяу әскер берді. Артавасдес II Антонийді өзінің жауы Атропатеннің Артавасдесіне шабуыл жасауға көндірді. Бірақ Антоний Армениядан Атропатенге шабуылға шыққаннан кейін, Артавасдес II «римдік іске үмітсіздіктен» Антонийді тастап кетті. Артавасдес II жеңілген римдіктерге пана беріп, оларды азық-түлікпен қамтамасыз еткенімен, б.з.б. 34 жылы Антоний Арменияға қарсы жаңа шабуыл жоспарлады, ол осы сатқындық үшін кек алуға бағытталған еді. Бірінші кезекте ол өзінің досы Квинт Делийді жіберді, ол Антонийдің алты жасар ұлы Александр Гелиосты Артавасдес II-нің қызына үйлендіру туралы ұсыныс жасады, бірақ армян патшасы ойланып тұрды. Содан кейін триумвир Римнің батыс Армениясына кірді. Ол Артавасдес II-ні Никополиске Парфияға қарсы жаңа соғысқа дайындалу үшін шақырды. Артавасдес II келмеді, сондықтан римдік генерал Арменияның астанасы Артаксатаға жылдам барып жетті. Ол патшаны тұтқындады, армян қамалдарындағы құндылықтарды алуға үміттене отырып, оны кепіл ретінде пайдалануды жоспарлады. Оның ұлы Артаксия II оның мұрагері болып сайланды. Артаксия II шайқаста жеңілгеннен кейін парфян патшасына қашып кетті. Соңында Антоний Артавасдес II-ні Александрияға алып барды. Армения патшасы мен оның отбасы алтын тізбектермен байланып, Антонийдің жеңіс шеруіне қатысты. Египет патшасы Клеопатра VII триумвирді алтын тақтада күтіп отырды, бірақ Артавасдес II египеттік патшайымға проскинез жасаудан бас тартты. Б.з.б. 31 жылы, Актиум шайқасында Антоний жеңілгеннен кейін, Клеопатра Артавасдес II-нің басын кестірді. Ол Антоний мен Клеопатраның одақтасы, Атропатеннің королі Артавасдес I-нің жауы болған. Ол оның басын Атропатендегі Артавасдес I-ге жіберіп, оның көмегін сұрады. Плутарх Артавасдес II-ні грек мәдениетін жақсы көретін, грек трагедиялары мен тарихын жазған білімді адам ретінде сипаттады. Оның белгісіз әйелінен екі ұлы болды: Артаксия II, Тигран III және Каппадокия королі Архелайға үйленген болуы мүмкін қызы.

Мұра

Артавасдестің Мысырда тұтқындалуы туралы естелік армян халық аңызында сақталған, оны Мовсес Хоренаци жеткізген. Аңызда Артавасдес әкесінен қарғыс алып, Арарат тауының ішінде "кажк" деп аталатын рухтармен тұтқындалады, ал Армения халқы оның қайта оралуын күтеді. Аңызда Артавасдес ішінара өзінің інісі Кіші Тигранмен шатастырылған.

Қазіргі заманғы шығармалар

Please provide the English text you want me to translate. I need the content of the "English text" section to perform the translation. I will then use the "Existing translation reference" only as a guide for terminology, prioritizing accuracy to the original English meaning.