Ресейлік тарихшы және шығыстанушы Авраам Гаркави өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Ресейлік тарихшы және шығыстанушы Ибраһим (Альберт) Харкави (אברהם אליהו בן יעקב הרכבי, Авраа́м Я́ковлевич Гарка́ви; 17 қазан 1835 – 15 наурыз 1919) – Ресей тарихшысы және шығыстанушы.

Өмірбаян

Харкави 1835 жылы Минск губерниясының Навагрудак қаласында (қазіргі Беларусь) литвалық еврей отбасында дүниеге келген. Алғашында Воложин ешивасында оқып, Вильнадағы мұғалімдер институтын бітірген. 1863 жылы Санкт-Петербург университетіне түсіп, шығыс тілдерін оқыды және 1868 жылы тарих магистрі дәрежесін алды. Ол Берлинде және Парижде оқуын жалғастырып, 1872 жылы тарих ғылымы бойынша докторлық диссертациясын қорғады. Харкави Ресейдегі еврей қауымдық өміріне белсенді қатысып, түрлі салаларда қызмет етті. 1864 жылдан бастап Харкави Ресейдегі еврейлердің мәдениетін дамыту қоғамының хатшысы, ал 1873 жылдан бастап Санкт-Петербург еврей қауымы директорларының бірі болды. 1876 жылы ол Императорлық қоғамдық кітапхананың Шығыс бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалды. Бұл, патшалық биліктің антисемит саясаты тұсында еврей үшін үлкен жетістік болды. Ол өмірінің соңына дейін осы лауазымда қызмет етті. Петроградта қайтыс болды.

Шығармалары

Харкави жеке және басқа да орыс еврей ғалымдарымен бірлесіп көп еңбек еткен автор болды. Ол орыс, неміс және ең бастысы, жақында ғана кеңінен қолданылатын тіл ретінде қайта жаңғырған еврей тілінде жазды. Оның теорияларының бірінде, шығыс еуропалық яһудилердің кейбір топтары – крымшақтар, қарайымдар және тіпті көптеген ашкеназилердің хазарлардың ұрпақтары болуы мүмкін деген болжам айтты. Бұл теория, қазіргі заманғы генетикалық зерттеулермен негізінен жоққа шығарылған, Артур Кёстлердің «Он үшінші тайпа» атты еңбегіне әсер етті, ол Харкавидің гипотезасын экстремалды деңгейге жеткізді. Хазарларды зерттеу барысында Харкави Авраам Фирковичтің көптеген теорияларын жоққа шығарды және оның кейбір жалғандарын әшкереледі. Оның орыс, еврей, неміс және француз тілдеріндегі көптеген еңбектерінің ішінде «Ха-Йехудим у Сефат ха-Славим» еңбегін атап өту керек, ол Ресейдегі яһудилердің ерте тарихына арналған зерттемелер жинағы. Бұл еңбек алғаш рет 1865 жылы Санкт-Петербургте Императорлық Ресей археологиялық қоғамы басылымымен «Об Yazykye Yevreyev» деген атпен жарық көрді. Харкавидің мақсаты Оңтүстік Ресейге қоныстанған алғашқы яһудилердің Гретц және басқа тарихшылардың болжағандай Германиядан емес, Грекиядан Қара теңіз аймағы мен Қырым арқылы, ал шығыстан Кавказ арқылы келгенін дәлелдеу болды. Ол сондай-ақ славян тілінің славян елдеріндегі яһудилердің тілінде қолданылғанын көрсетті, оған дейін көптеген неміс яһудилерінің келуіне дейін. Ол Ресей және басқа славян елдерінің яһуди жазушыларының Киелі кітаптар мен Талмудқа түсіндірмелерінде славян сөздері мен тіркестерін қолданғанын дәлелдеді. Ол өз пікірін растау үшін славян яһудилері арасындағы славян есімдерін, поляк монеталарындағы еврей әріптерімен жазылған славян жазуларын, орыс яһудилерінің ата-бабалары славян тілінде сөйлегендігі туралы дәстүрді және ертедегі жазушылардың куәліктерін тиімді пайдаланды. Харкави Ресейдегі яһудилердің ерте тарихына қатысты көптеген құнды мақалаларын «Meassef Niddaḥim» (Ha Meliẓ қосымшасы, I және II бөлімдері), «Ха Кармель» (1862 ж. және одан кейінгі жылдар), «Monatsschrift» (1883 ж. және одан кейінгі жылдар), «Русско Евреискiй Архив» (1883), Брюллдің «Jahrbücher» (1876), «Восход» (1881–84), «Бен ‘Амми» (I бөлім, Санкт-Петербург, 1887), «Ḥadashim gam Yeshanim» («Ha Miẓpah», I том), «Ha Asif» (I том), «Keneset Yisrael» (I және III томдар), «Ha Karmel» (1865) және басқа да басылымдарда жариялады. 1910 жылы ғылыми қауым Харкавидің 75 жылдығын еске алу кітабын шығару арқылы тойлады. Кітапқа қатысушылар – яһудитану және шығыстану саласындағы әлемдегі ең танымал ғалымдар болды. Кітапқа Харкавидің 399 еңбегінің тізімі қоса берілді.

Harkavy was a prolific author, both as an individual and in collaboration with other Russian Jewish scholars. He wrote in Russian, German, and most notably in Hebrew, which had only recently been revived as a language of common discourse. Among his theories, he speculated that certain groups of Eastern European Jews, such as the Krymchaks, Karaims and even many Ashkenazim, might be descended from the Khazars. This theory, largely debunked by modern genetic testing, inspired Arthur Koestler's The Thirteenth Tribe, which took Harkavy's hypothesis to an extreme. In the course of his Khazar research, Harkavy refuted many of Avraham Firkovich's theories and exposed some of his forgeries. Among his numerous works in Russian, Hebrew, German, and French, there should be mentioned his Ha Yehudim u Sefat ha Slawim, studies in the early history of the Jews of Russia, first published in Russian by the Imperial Russian Archeological Society under the title Ob Yazykye Yevreyev, etc. (St. Petersburg, 1865). Harkavy's aim here was to prove that the first Jews who settled in South Russia did not come from Germany, as was supposed by Grätz and other historians, but from Greece through the Black Sea region and the Crimea, and from the Orient by way of the Caucasus. He furthermore showed that Slavonic was the language spoken by the Jews in the Slavonic countries until the arrival of German Jews in great numbers during the Crusades. He proved that the Jewish writers in Russia and other Slavonic countries used Slavonic words and phrases in their Biblical and Talmudic commentaries. The Slavonic names among the Slavonic Jews, the Slavonic inscriptions in Hebrew characters on Polish coins, the tradition among the Russian Jews that their ancestors spoke Slavonic, and the testimony of early writers, are effectively cited by him in support of his contention. Harkavy contributed many valuable articles on the early history of the Jews in Russia to Meassef Niddaḥim (supplement to Ha Meliẓ, parts i. and ii. ), Ha Karmel (1862 et seq. ), Monatsschrift (1883 et seq. ), Russko Yevreiski Arkhiv (1883), Brüll's "Jahrbücher (1876), Voskhod (1881–84), Ben 'Ammi (part i., St. Petersburg, 1887), Ḥadashim gam Yeshanim (in Ha Miẓpah, vol. i. ), Ha Asif (vol. i. ), Keneset Yisrael (i. and iii. ), Ha Karmel (1865), and other publications. In 1910 the scientific world celebrated Harkavy's 75th birthday by issuing a memorial book. The contributors were the world's best known scientists in Judaica and orientology. Attached to the book was a list of 399 works by Harkavy.