Кіріспе
Америкалық Пиерсонның Постқа қарсы ісі – Нью-Йорк штатының ертедегі американдық заң ісі, кейіннен мүліктік құқық саласындағы негізгі іс болып саналды. 1805 жылы шешілген бұл іс, 1802 жылы Нью-Йорк штатының Саутгемптон қаласының жанындағы, адам тұрмайтын жағажайда болған оқиғаға қатысты. Лодовик Пост есімді жергілікті тұрғын, аң аулау тобымен бірге жүргенде, оның аң аулайтын итттері түлкінің иісін сезіп, оны қуалай бастады. Түлкіге жақындағанда, тағы бір жергілікті тұрғын Джесси Пирсон түлкіні көрді (бірақ Пост пен оның тобын көргенін мойындамады), дереу оны өлтіріп, өзімен бірге алып кетті. Пост Пирсонға қарсы сотқа жүгінді, түлкіні қуалауды өзі бастағандықтан, түлкінің терісі мен денесінің меншігі Пирсонға емес, өзіне тиесілі екенін мәлімдеді. Жергілікті судья Посттың пайдасына шешім шығарды. Пирсон бұл шешімге қарсы Нью-Йорк Жоғарғы сотына шағымданып, судьяның шешімі өзгертіліп, Пирсонның пайдасына шешім қабылданды. Пиерсонның Постқа қарсы ісі американдық құқық тарихындағы ең танымал мүліктік құқық ісі болып есептеледі. Бұл дау екі адамның түлкіге ие болу құқығын анықтаумен ғана шешілмеді, сонымен қатар, жабайы жануардың (дәстүрлі түрде *animal ferae naturae* деп аталатын) қашан "мүлік" саналарына жататынын анықтау қажет болды. Соттар жабайы жануарларды аулауға қатысты бұрынғы заңдық үлгілерді қолданудан бас тартты және нәтижесінде, 6-шы ғасырдан бастап Юстинианның «Институттарынан», 13-шы ғасырдан Генри де Брактонның және 17-шы ғасырдан Самуэль фон Пуфендорфтың еңбектеріне дейінгі танымал тарихи құқықтық трактаттардан жинақталған ой-пікірлерді үйлестіруге мәжбүр болды. Түлкінің заңды иесін анықтау, «мүлік» ұғымының мәнін және оның қалай құрылатынын қамтыды, осы себепті Пиерсонның Постқа қарсы ісі барлық ағылшын-американдық мүліктік құқық оқулықтарына енгізілген.
Pierson v. Post is an early American legal case from the State of New York that later became a foundational case in the field of property law. Decided in 1805, the case involved an incident that took place in 1802 at an uninhabited beach near Southampton, New York. Lodowick Post, a local resident, was out with a hunting party when his hunting dogs caught the scent of a fox and began pursuing it. As they drew near the fox, Jesse Pierson, another local resident, saw the foxthough he denied seeing Post and his partyand promptly killed it and carried it off for himself. Post filed a lawsuit against Pierson claiming that because he had already begun pursuing the fox, the property of the fox's pelt and carcass were rightfully his, not Pierson's. The local justice ruled in favor of Post. Pierson appealed the ruling to the New York Supreme Court of Judicature, who reversed the justice's decision and ruled in favor of Pierson. Pierson v. Post is generally considered the most famous property law case in American legal history. Although it only involved a dispute over which of two men deserved ownership of a fox, adjudicating the dispute required determining at what point a wild animal (traditionally known as an animal ferae naturae) becomes "property". The judges chose not to follow common law precedent on wild animal capture, and so were forced to synthesize reasoning from a variety of well known historical legal treatises—ranging from the Institutes of Justinian in the 6th century to the writings of Henry de Bracton in the 13th century and Samuel von Pufendorf in the 17th century—into a coherent principle on how property can be first possessed by a human being. Determining the rightful ownership of the fox involved the essence of the human notion of "property" itself and how it is created, and for this reason Pierson v. Post is included in nearly all Anglo American property casebooks.
Өмірбаян
1802 жылғы 10 желтоқсанда Лодвик Пост, түлкі аулаушы, бос жатқан жер арқылы түлкіні қуа жұргенде, Пирсон сол түлкіге кездесіп, оны басқа біреу қуатынын білген соң, түлкіні өлтіріп алып кетті. Пост Пирсонға түлкіге қатысты иелік құқығын бұзғаны үшін зиян өтеу талабымен сотқа шағымданып, дау айтты. Пост, түлкіні аулау барысында оны қуу арқылы иелік құқығын алу жеткілікті деп, түлкіге өзінің ие екенін мәлімдеді. Алғашқы сот Посттың пайдасына шешім шығарды. Апелляциялық сотта Нью-Йорк Жоғарғы сотына қойылған мәселе – жабайы жануарға (Ferae naturae), осы жағдайда түлкіге, ілесіп, меншік құқығын алуға бола ма еді. Жоғарғы сот отырысын елдегі ең көрнекті заңгерлердің бірі, бас судья Джеймс Кент, сондай-ақ судьялардың көмекшілері Дэниел Томпкинс (кейін АҚШ вице-президенті болған) және Генри Брокхолст Ливингстон (кейін АҚШ Жоғарғы сотының судьясы болған) қарады. Көпке белгісіз тарихи мәліметтерге сәйкес, Пирсон – түлкі ауланған жерге ерекше құқықтары мұрагерлікпен берілген иеленушілердің бірі еді. Түлкі аулау оқиғасы, жер иеленушілерінің немесе қала тұрғындарының жалпы жер құқығына ие болуы туралы дау кезінде болды. Посттың иелену құқығы болмаса да, оның әкесі бай болған. Посттың жалпыға ортақ жерде түлкі аулауы – оның байлығын көрсету тәсілі болды. Ал Пирсондар көбінесе фермерлер мен қала басшылары болды және тек қажеттілік үшін ғана түлкі аулап жүрді. Сондықтан кейбір тарихшылар бұл даудың түлкі туралы емес, қаланың ортақ ресурстарын реттеу және қала үшін ауыл шаруашылығы дәстүрлерінің немесе байлық дәстүрлерінің маңыздырақ болуы туралы екенін айтады.
Көпшілік пікір
Төреші Томпкинс көпшілік пікірін жазды. Сот бұл істі қарағанда ежелгі заңнамаға сүйенді: егер біз жалпы құқық принциптері бойынша ежелгі жазушылардың еңбектерін қарастырсақ, төмендегі шешімнің қате екені анық. Юстиниан кодексі мен Флета аңды қуу ғана аңшыға меншік құқығын бермейді деген қағиданы қабылдайды, тіпті жаралап қуғанның өзі, жануарды қолға түсірмесе, құқыққа ие бола алмайды. Бұл принципті Брактон да мойындайды. Пфендорф жабайы аңдарды иеленуді – оларды дене күшімен қолға түсіру деп анықтайды, ал Бинкершоук осы анықтамамен келіседі. Шындығында, Пфендорф өлімге жақын немесе мүгедек болған жабайы аңды, оны қуып жеткен адамның қуып жете беруі кезінде, екінші біреудің әділ түрде тоқтатып алуы мүмкін емес деп күмәнді түрде айтады. Жоғарыда аталған заңгерлердің тұжырымдары Постқа жай ғана қуу арқылы түлкіге заңды құқық бермейтінін, ал оны ұстап өлтірген Пирсонның меншігіне айналғанын нақты көрсетеді. Сот мүлікті басқаруға қатысты жалпы құқық талаптарын ескере отырып, жай ғана қуу жеткіліксіз деп түсіндірді. Әйтпесе, заң жүйесінде қарама-қайшылықтар туындауы мүмкін. Егер жануарды бірінші көріп, қуып, жаралаған, немесе тұзаққа түсіріп, оның табиғи бостандығын шектесе, оны қуып жеткен адам бақылауына алған жағдайда, оны ұстап өлтіргендерге қарсы талап ашуға негіз берілсе, көптеген дау-жанжал мен сот процестеріне жол ашылар еді. Көпшілік пікірі Пирсонның түлкіні өлтіруі әдепсіз болғанымен, қарсылық білдіруге ешқандай себеп жоқ екенін көрсетті, себебі жануарды өлімге ұшыратуға немесе қолға түсіруге құқылы адам ғана оған ие бола алады. Бұған қоса, бұл ережені қолдану оңай. Жабайы аңды кім ұстағанын анықтау оңай, ал оның артынан кімнің бірінші болып қуып жеткенін анықтау қиын. Сондай-ақ, бұл жағдайды түсіну үшін «алғашқылардың принципін» қолдануға болады: «Жабайы аңды бірінші ұстаған адам оған ие болады». Әрине, дау осы принциптің мағынасында: жануарды бірінші қуып жеткені ме, әлде бірінші қолға түсіргені ме? Көпшілік шешім бойынша, жануарды бірінші қолға түсіруші ие болады. Қызығы, көпшілік бұл мәселеде қалыптасқан дәстүрге қарсы шықты, ол қызу қуып жете беруді меншік құқығын беруші фактор деп таныды. Сот өз шешімінде Уильям Блэкстон, Флета, Жан Барберак, Самуэль фон Пфендорф, Гюго Гроций және Юстиниан I-дің еңбектерін атады.
If we have recourse to the ancient writers upon general principles of law, the judgment below is obviously erroneous. Justinian's Institutes, and Fleta, adopt the principle, that pursuit alone vests no property or right in the huntsman; and that even pursuit, accompanied with wounding, is equally ineffectual for that purpose, unless the animal be actually taken. The same principle is recognized by Bracton. Puffendorf defines occupancy of beasts feræ naturæ, to be the actual corporeal possession of them, and Bynkershoeck is cited as coinciding in this definition. It is indeed with hesitation that Puffendorf affirms that a wild beast mortally wounded, or greatly maimed, cannot be fairly intercepted by another, whilst the pursuit of the person inflicting the wound continues. The foregoing authorities are decisive to show that mere pursuit gave Post no legal right to the fox, but that he became the property of Pierson, who intercepted and killed him. [Citations omitted]
The court reasoned that given the common law requirement to have control over one's possessions, merely giving chase was not sufficient. Something more was needed, otherwise law would create a slippery slope. If the first seeing, starting, or pursuing such animals, without having so wounded, circumvented or ensnared the animal, so as to deprive them of their natural liberty, and subject them to the control of their pursuer, should afford the basis of actions against others for intercepting and killing them, it would prove a fertile course of quarrels and litigation. The majority opinion found that though it may have been rude for Pierson to have killed the fox, there was no reason to object as only the person to mortally wound or seize the animal can acquire possession of it. Furthermore, this rule is easy to administer. While it is easy to determine who has captured a wild animal, it would be very difficult to determine who was the first to pursue a wild animal. Alternatively, one may use the principle of first in time to understand this case: “He who first occupies a wild animal owns it.” Of course, the fight is over whether one must be the first to chase a wild animal or the first to capture it. The majority rules that one must be the first to capture it. Interestingly, the majority went against the established custom, which recognized hot pursuit as vesting a right of ownership in the pursuer. Among the authorities cited by the court in its opinion were the works of William Blackstone, Fleta, Jean Barbeyrac, Samuel von Pufendorf, Hugo Grotius, and Justinian I.
Келіспеушіліктер
Сот төрешісі Ливингстон келіспеді. Ливингстон көпшілік пікірде келтірілген заңдық негіздерге қанағаттанбады. Оның орнына, ол қуыуды жеткілікті деп санау керек екенін айтты, себебі ол аңшыларды елді мекендерді түлкі деп аталатын "қауіпті және зиянды жануардан" тазалауға ынталандырады. Ливингстон иеленуді салыстырмалы түрде қарастыруға болатынын мойындады, онда үздіксіз қуыу аңшының бұрыннан барынша бақылауының формалдығы ғана болуы мүмкін. Ливингстон сондай-ақ Пирсон ісіндегі мәселе "спортсмендердің шешіміне жіберу керек еді" деген пікірде болды. Мұндай жағдайда, жергілікті дәстүрге сәйкес, Пост жеңіске жетер еді. Басқаша айтқанда, Ливингстон жергілікті аңшылардан иеленуге қатысты қуыу туралы пікірлерін сұраса, олар көбінесе "қызғанды қуыу бірінші иелену құқығын береді" деп есептер еді. Ливингстон Пирсонды "әдепсіз бұзушы" деп санады.
Қорытынды
Сот шешімі күштен шығарылды, сондықтан Пирсонға ешқандай залап төлеудің қажеті болмады. Бір комментатор жазғандай:
Джесси Пирсон, капитан Дэвидтің ұлы, Амагансеттен келе жатып, түлкіні көрді де, Питерс-Понд маңындағы қолданылмайтын ескі құдыққа қашқан түлкіні өлтіріп, алып кетті. Лодовик Пост және оның серіктері түлкіні қуа жұмыс істеп, Джессиді түлкімен бірге көрді және оны өздерінікі деп талап етті, ал Джесси өз талабында тұрақты болды. Капитан Пирсон өз ұлы Джессиге түлкіні беру керектігін айтты, ал капитан Пост та өз ұлы Лодовикке солай деді. Сондықтан дау сотқа жеткізіліп, штаттың жоғарғы сотына шағымданылды. Соның нәтижесінде, Пирсон түлкіні өлтірген кезде Пост түлкіге иелік етпегені және Пирсон оны өз иелігіне алғанша оған қарсы ешқандай мүліктік құқығы болмағаны анықталды. Бұл жағдай үнемі сілтеме жасалатын маңызды сот шешімі болды, себебі ол, менің ойымша, штаттың соңғы инстанциясының соты арқылы алғаш рет жабайы жануарларға құқық беру үшін талапкер оларды ұстауы керек екенін белгіледі. Бұл шешім халық үшін құнды болды. Бірақ, әрқайсысы мың фунттан астам шығын жұмсаған тараптар үшін түлкі тым қымбатқа түсті. Джеймс Т. Адамс, Ескі Бриджгемптонның естеліктері 166 (1916, 1962).
Екінші жағынан, Бетани Р. Бергер "Бұл түлкі туралы емес: Пирсон v. Пост ісінің айтылмаған тарихы" еңбегінде даудың түлкі ұсталған жердің пайдаланылуына қатысты болуы мүмкін екенін атап өтеді, ол Бриджгемптонның алғашқы қоныс салушыларының ұрпақтарына, Пирсон отбасысы сияқты, арнайы құқықтар берілген жалпы пайдаланудағы жердің бір бөлігі болды.
Пирсонның салдары
Бастапқыда әділет судьясының сотында шағым ретінде басталған мәлімдемеде жағажай "белгілі бір жабайы, адам қоныстанбаған, иесіз және шаруашылыққа жарамсыз жер, жағажай деп аталады" деп сипатталған. Бұл "шаруашылыққа жарамсыз жер" қазір Америка Құрама Штаттарындағы ең бай демалыс орындарының біріне айналды.