Кіріспе
371 ж.б.э. Сократтың диалогтар жинағы "Есте сақтаулар" (түпнұсқа атауы: Ἀπομνημονεύματα) – Сократтың шәкірті Ксенофонт жазған Сократтың диалогтарының жинағы. Ксенофонттың Сократ туралы ең толық және ең танымал жазбаларының бірі – "Есте сақтаулар", бұл негізінен Сократты қорғау (апология) еңбегі. Ол Ксенофонттың қазылар алдындағы Сократтың қорғанысы ("Сократтың қазылар алқасына сөйлеген сөзі") және Платонның "Кешірім сұрауынан" ерекшеленеді. Ерекшелігі, "Кешірім сұрауында" Сократ өзін қазылар алдында өзі қорғайды, ал "Есте сақтауларда" Ксенофонт Сократты қорғайды, Сократтың әңгімелері мен іс-әрекеттерінен нұсқалар келтіреді және Ксенофонттың пікірлерін қосады. "Есте сақтаулар" циниктер және кейінірек стоиктер философиясына зор ықпал етті.
Memorabilia (original title in Ἀπομνημονεύματα) is a collection of Socratic dialogues by Xenophon, a student of Socrates. The lengthiest and most famous of Xenophon's Socratic writings, the Memorabilia is essentially an apologia (defense) of Socrates, differing from both Xenophon's Apology of Socrates to the Jury and Plato's Apology mainly in that the Apologies present Socrates as defending himself before the jury, whereas the former presents Xenophon's own defense of Socrates, offering edifying examples of Socrates' conversations and activities along with occasional commentary from Xenophon. Memorabilia was particularly influential in Cynic and later Stoic philosophy.
Атау
Memorabilia латын тіліндегі Commentarii атауымен және ағылшын тіліндегі түрлі аудармаларымен (Recollections, Memoirs, Сократтың әңгімелері, т.б.) белгілі.
Құрастыру күні
Меморабилиялар б.з.д. 371 жылдан кейін аяқталған болуы мүмкін, себебі бір бөлім (III.5) сол жылы Леуктра шайқасында спарталықтардың жеңілісінен кейінгі әскери жағдайды ескеретін сияқты.
Платонның диалогтарымен салыстыру
Ксенофонның Сократы терең философиялық сұрақтар қоюға қарағанда, тұрмыстық кеңес беруге көбірек бейім, ал Ксенофон Сократтың философиясын дамытуға емес, оны қорғауға көбірек қызығушылық танытады. Платонның Сократы өзіндік білімді баса назарлайтын болса, Ксенофонның Сократы өзін-өзі ұстау туралы көбірек айтады. Бірақ "Сократ туралы естеліктер" кітабында әдемі эпизодтар да бар (мысалы, III.11-де Сократтың әдемі куртизанка (гетера) Теодотамен әңгімесі, ал I.2-де Отыз тиранның екеуімен өткір пікір таласы). Ксенофонт шығармаларын көбірек оқырманға жеткізуді көздеген болуы мүмкін, олардың көпшілігі оның Сократының берген қарапайым кеңесін құптаған болар.
Ықпал
Ксенофонттың Сократты бейнелеуі ежелгі дәуірде зор ықпалға ие болды және ежелгі философия мектептері Сократты қалай қолданғанын түсінуге көмектеседі. Ксенофонттың Сократының өзін-өзі ұстауы оның ежелгі цинизмді дамытудағы рөлімен үйлеседі, ол дәстүрлі түрде Сократтың шәкірті Антистен құрған деп есептеледі. Стоиктер Ксенофонттың мақсаттылық туралы дәлелдемесін кеңінен пайдаланғаны анық, ал олардың табиғи құқық туралы түсіндірмесі де Сократқа, немесе кемінде Ксенофонттың Сократына қарыз болған. Платон мен Аристофаннан басқа, Ксенофонт – Сократ туралы жазған шығармалары бүгінге дейін жеткен Сократтың замандасы. Ксенофонт Гераклдың жақсылық пен жамандық арасында таңдау жасауы туралы әңгімені, ол Продикке жатқызады, ежелгі грек және рим мәдениетінде кең таралған тақырыпқа айналды. Ол Ренессанс дәуірінде қайтадан танымал болды.