Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытайдағы квазифедералдық әкімшілік. Тиао куай жүйесі, сондай-ақ көптігін көрсету үшін тиаотиао куайкуай деп те аталады, Қытай Халық Республикасындағы әкімшіліктің квазифедералдық құрылымын сипаттайды. Тиао термині орталық үкімет министрліктерінен бастап әртүрлі салалар бойынша вертикальді билік желілерін білдіреді. Куай провинциялық немесе жергілікті деңгейдегі аумақтық үкіметтің горизонтальді билік деңгейін көрсетеді. Саяси ғалым Кеннет Либерталдың айтуынша, "біріншісі функция бойынша үйлестіреді (мысалы, қоршаған орта); екіншісі өзі басқаратын жергілікті жердің қажеттіліктеріне қарай үйлестіреді". Сондықтан, жергілікті қоршаған ортаны қорғау бюросы орталық үкіметтің Мемлекеттік қоршаған ортаны қорғау басқармасына да, орналасқан қаланың әкіміне де есеп беруге міндетті болуы мүмкін. Конституциялық тұрғыдан алғанда, басқарудың функционалдық және аумақтық жүйелеріндегі ұйымдар дәрежелер жүйесіне жатады. Орталық министрліктер провинциялық үкіметтермен бірдей дәрежеде. Либертал былай деп жазады: "Қытай жүйесінің маңызды қағидасы – бірдей дәрежедегі бөлімшелер бір-біріне міндетті бұйрық бере алмайды. Практикалық тұрғыда, бұл ешбір министрлік провинцияға міндетті бұйрық бере алмайды дегенді білдіреді". Бұл провинция министрліктің қабылдаған шешімдеріне наразылық білдіріп, оларды жоққа шығара немесе назардан тыс қалдыра алады. Бұл екі өлшемді құрылым кейде жағымсыз қайшылықтар туғызады, сондықтан тиао куай интеграциясын талап етушілер де бар, бірақ провинциялардың қарсылығына байланысты мұның орын алуы күмәнді.
Quasi federal administration in China. The tiao kuai system, also known as tiaotiao kuaikuai to emphasize the plurality, describes the quasi federal arrangement of administration in the People's Republic of China. The term tiáo refers to the vertical lines of authority over various sector reaching down from the ministries of the central government. Kuài refers to the horizontal level of authority of the territorial government at the provincial or local level. According to political scientist Kenneth Lieberthal, "The former coordinates according to function ([for] example, environment); the latter coordinates according to the needs of the locality that it governs." Thus a local environmental protection bureau may have reporting responsibilities to both the central government's State Environmental Protection Administration and to the mayor of the city in which it is located. Constitutionally, organizations in both the functional and territorial systems of governance are assigned to a system of ranks. Central ministries are at the same rank as provincial governments. Writes Lieberthal, "One key rule of the Chinese system is that units of the same rank cannot issue binding orders to each other. Operationally, this means that no ministry can issue a binding order to a province." This means a province may challenge, overrule, or ignore decisions made by a ministry. This two dimensional arrangement sometimes creates undesirable conflicts, and there have been calls for tiao kuai integration , although this is unlikely to occur due to resistance from the provinces.
Маоистік билік кезінде
1949 жылы Қытай революциясы Қытай Халық Республикасын, конституциялық социалистік мемлекетті құрды. Қытай бірнеше жыл бойы орталықтандыру және орталықсыздандыру саясатын сынап көргенімен, 1957 жылғы Оңшылдарға қарсы қозғалыс барлық жергілікті басқару органдарында идеологиялық біртіктік принципін бекітті. Мәдени революция кезінде, әсіресе 1971-1975 жылдардағы "бірыңғай кіріс және бірыңғай шығыс" (统收统支) кезеңінде Қытайдың бүкіл бюрократиялық аппараты Бейжіңде жасалған үлгідегі ұқсас ауыл шаруашылығы және өнеркәсіптік саясатты іске асырды.
In 1949, the Chinese Revolution established the People's Republic of China, a constitutionally socialist state. While China experimented with centralization and decentralization policies for a few years, the Anti Rightist Movement in 1957 solidified the principle of ideological unity among all local governments. During the Cultural Revolution, and especially the 1971 1975 "unified income and unified expenditure" (统收统支) period, bureaucrats across China implemented similar agricultural and industrial policies modeled in Beijing.
Реформалар дәуірінде
Мао Цзэдунның қайтысымен және Қытай экономикалық реформасының басталуымен Қытай «ойдың (идеологиядан) босатылуы» (思想解放) саясатын қабылдады, себебі үкімет жергілікті жағдайларды ескеретін экономикалық мәселелерге нақты шешімдер іздеді. Облыстарға инвестициялық жобаларды мақұлдау және өз салықтарын өсіру сияқты маңызды экономикалық және саяси өкілеттіктер берілді. Мемлекеттік жоспарлау комиссиясының міндеті жылдық мақсаттар қоюдан орта және ұзақ мерзімді жоспарлауға ауысты. Орталық үкімет сондай-ақ жағалаудағы провинциялар ішінде арнайы экономикалық аймақтар құрды, оларды тиісті аймақтық үкіметтер басқарып, кеңейтті, тіпті халықаралық деңгейде бауырлас қалалармен қарым-қатынас орнатты. Орталықтандыру орталық үкімет үшін қиындық тудырды, себебі орталық үкіметтің жергілікті протекционизмді тоқтату немесе стандарттарды сақтау үшін тәуелсіз құралы болмады. Сондықтан 1990 жылдары ҚХР үкіметі провинциялардың құрамындағы орталық ұйымдарды құруға кірісті. Бұл ұйымдардың көпшілігі экономикалық реттеумен айналысады. Саяси билікті провинциялық Халық Конгрестеріне беру кейде вертикальді қақтығыстарға әкелді, мысалы, 1993 жылы Пекин Чжэцзян провинциясының парламенті дауыспен шығарған Гэ Хуншенді Чжэцзян губернаторы етіп тағайындады. Қазіргі кезде орталық үкімет құпия кадрлар тағайындау алдында провинциялық өкілдермен кеңеседі. Екінші жағынан, урбанизация нәтижесінде префектуралық деңгейдегі қалалардың санының жылдам өсуі провинциялардың ықпалын шектеді. Орталық әскери комиссияның Халық Азаттық Армиясы (ХАА) бақылауы жергілікті сепаратистердің орталық үкіметке қарсы әскерилермен бірігу мүмкіндігін жоққа шығарады.
With the death of Mao Zedong and the beginning of the Chinese economic reform, China adopted a policy of "emancipation of mind (from ideology)" (思想解放) as the government sought practical solutions to economic problems that reflected local conditions. Provinces were given substantial economic and political authority, such as to authorize investment projects and raise their own taxes. The State Planning Commission's mandate shifted from giving annual targets to planning for the medium and long term. The central government further established special economic zones within the coastal provinces, which the relevant subnational governments have operated and expanded upon, even establishing sister city relations internationally. Decentralization posed a problem for the central government in that the central government had no independent means of enforcing its authority to prevent local protectionism or enforce standards. Hence in the 1990s, the PRC government began creating parallel central organizations to those of the provinces. Most of these organizations deal with economic regulations. Devolution of political power to provincial People's Congresses have also occasionally caused vertical conflict, such as when Beijing appointed Ge Hongsheng as the Governor of Zhejiang, who was voted out by the Zhejiang parliament in 1993. The central government now consults with provincial representatives before making sensitive personnel appointments. On the other hand, the rapid rise in the number of prefecture level cities as a result of urbanization has checked the power of the provinces. The Central Military Commission's control over the People's Liberation Army (PLA) also precludes the possibility of local separatists colluding with the military against the central government.
Басқа елдермен салыстыру
Аналогикалық жағдай АҚШ сияқты федеративтік жүйелерде де байқалады, онда федералды және штаттық үкіметтер параллель жұмыс істейді, бірақ ешқайсысының да резервтік өкілеттіктерге немесе ұлттық үкіметке тікелей берілген федералдық өкілеттіктерге қатысты бірін-бірі басқаруға құқығы жоқ. Дегенмен, билік қатынастары ұқсас болғанымен, іс жүзінде жүзеге асырылатын өкілеттіктер мүлдем әртүрлі болуы мүмкін. Мысалы, АҚШ-та полиция және қаржы құндылықтарын реттеу саласында параллель институттар бар, бірақ ҚХР-да мұндай институттар жоқ.
An analogous situation can be seen in federal systems such as the United States where the federal and state governments operate in parallel, but neither has the authority to command the other in relation to reserve powers or federal powers expressly delegated to the national government, although the power relationships are similar the actual powers exercised can be quite different. For example, there are parallel institutions for police and financial securities regulation in the United States, but not in the PRC.