Кіріспе

Папуа-Жаңа Гвинеяда орналасқан тау-кен компаниясы

Bougainville Copper Limited (BCL) – Австралия бағалы қағаздар биржасында (ASX) тіркелген Папуа-Жаңа Гвинеяның (PNG) тау-кен компаниясы. BCL 1989 жылдың 31 желтоқсанына дейін (34 жыл бұрын) Бугенвиль аралындағы Пангуна кенішінде мыс, алтын және күміс өндірумен айналысты, сол кездегі әскери белсенділікке байланысты тау-кен жұмыстары ресми түрде тоқтатылды. Кеніш содан бері жабық. Тарихи тұрғыдан Bougainville Copper Limited компаниясының негізгі акционері болған Rio Tinto Group тау-кен гиганты 2016 жылдың 30 маусымында 53,8 пайыздық үлесін Автономиялық Бугенвиль үкіметі мен Папуа-Жаңа Гвинея тәуелсіз мемлекетіне беру үшін шығып кетті.

Тарих

Пангунадағы шахта 1972 жылы ашылды және оның басым бөлігі Rio Tinto компаниясына тиесілі болды. Бұл кен Папуа – Жаңа Гвинея экономикасы үшін өте маңызды болды. ПНГ ұлттық үкіметі кен орнының пайдасынан 20% алды, ал бугенвильдіктер жалпы пайданың 0,5%–дан 1,25%–ына ие болды. Алғашқы Бугенвиль тәуелсіздік қозғалысы 1960 жылдардың соңында пайда болды, себебі адамдар Пангуна шахтасын басқаруға қатысты сол кездегі Австралия отаршылдық үкіметіне наразылықтарын білдіре бастады. Австралияның Сыртқы аумақтар министрі Чарльз Барнс Бугенвиль халқына «ешнәрсе алмайсыз» деген сөзді айтқан деп айыпталды. Өтемақы мәселесі Австралияның Жоғарғы сотына жіберілді, онда өтемақының мөлшері Австралияның жалпы федералды заңдары бойынша жеткіліксіз деп танылды, бірақ Папуа – Жаңа Гвинея, Сыртқы аумақ ретінде, материктік Австралияға қолданылатын стандарттарға кепілдік алмайды. Папуа – Жаңа Гвинея 1975 жылдың 16 қыркүйегінен бастап тәуелсіз мемлекет болып табылады. 2010 жылы Ольстер университетінің докторы Кристиан Ласслет BCL басшыларымен сұхбаттасулар мен ішкі компания құжаттарын пайдаланып, азаматтық соғыс кезеңіндегі компанияға қатысты жағымсыз тұжырымдар жасады. Бұл зерттеу BCL-дің Bougainville-де өзінің билігін нығайту үшін ПНГ үкіметіне қысым көрсеткенін көрсетті. Компания өнеркәсіптік саботаж актілерінен кейін қауіпсіздік күштеріне жүк көліктері, отын, тұрғын үй, байланыс құралдары, қоймалар, тамақтандыру орындары және кеңсе ресурстарын ұсынып көмектескендігі хабарланды. Бұл айыптауларды бұрын BCL-дің бұрынғы төрағасы жоққа шығарған, бірақ доктор Ласслет олардың рас екенін мәлімдейді. 2010 жылдың 8 маусымында Австралияның Pacific Beat радиосындағы алғашқы мәлімдемесінде Бугенвильдің жаңадан сайланған президенті Джон Момис Бугенвильдің болашақ экономикалық өсуін қамтамасыз ету үшін Пангуна кенін қайта ашу қажеттігін мәлімдеді. Бугенвиль бейбіт келісіміне сәйкес, Бугенвильдің тәуелсіздігі туралы референдум 2020 жылдың маусымынан кешіктірілмей өткізілуі керек. 2017 жылы президент Момис және Автономиялық Бугенвиль үкіметі Пангуна кенін қайта ашуды жақтады. 2018 жылдың қаңтарында Бугенвиль үкіметі азаматтық қақтығысты қайтадан қоздыру қаупінен қорқып, BCL лицензиясын жаңартуға бекітілмеген мерзімге мораторий жариялады. Бугенвиль жер иелері BCL-ге кен өндіру лицензиясын жаңартуға және Пангуна кенін қайта ашуға рұқсат беру туралы дауыс беруге шақырылды, бірақ қолдау таба алмады. Президент Момис BCL-мен ілгерілеу «жағдайдың толығымен жарылуына әкелуі мүмкін» деп мәлімдеді. Бұл Автономиялық Бугенвиль үкіметінің саясатындағы күрт өзгеріс болды, себебі жер иелері BCL-дің шахтаны басқаруға лайық еместігін айтты. 2018 жылдың ақпанында BCL барлау лицензиясын жоюға байланысты Автономиялық Бугенвиль үкіметіне қарсы сот процесін бастады.