Кіріспе
Көздің орбитадан алға қарай шығып кетуі. Экзофтальмоз (экзофтальмус, экзофтальмия, проптоз немесе экзорбитизм деп те аталады) – көздің орбитадан алға қарай шығып кетуі. Экзофтальмоз екі жақты (Грейвс ауруында көбінесе кездеседі) немесе бір жақты (орбитальді ісікте көбінесе кездеседі) болуы мүмкін. Травма немесе травма салдарынан айналағы тіндердің ісінуінен орбитадан толық немесе ішінара шығуы да мүмкін. Грейвс ауруында көздің ығысуы орбита мен көз бұлшықеттеріндегі байланыстырылған тіндердің қалыптан тыс жиналуынан туындайды, оны КТ немесе МРТ арқылы көруге болады. Егер емделмесе, экзофтальмоз ұйқыда қабақтың жабылмауына алып келіп, бұл мүйіз қабығының құрғауына және зақымдануына себеп болуы мүмкін. Тағы бір мүмкін асқыну – жоғары лимбикалық кератоконъюнктивит деп аталатын қызарту немесе тітіркену түрі, онда көзді жұмып, жыпылықтаған кезде мүйіз қабығының үстіндегі аймақ ұлпасының үстемеленуінен қабынады. Көздің ығысуына себеп болатын процесс көру нервіне немесе көз артериясына қысым түсіріп, соқырлыққа әкелуі мүмкін.
Exophthalmos (also called exophthalmus, exophthalmia, proptosis, or exorbitism) is a bulging of the eye anteriorly out of the orbit. Exophthalmos can be either bilateral (as is often seen in Graves' disease) or unilateral (as is often seen in an orbital tumor). Complete or partial dislocation from the orbit is also possible from trauma or swelling of surrounding tissue resulting from trauma. In the case of Graves' disease, the displacement of the eye results from abnormal connective tissue deposition in the orbit and extraocular muscles, which can be visualized by CT or MRI. If left untreated, exophthalmos can cause the eyelids to fail to close during sleep, leading to corneal dryness and damage. Another possible complication is a form of redness or irritation called superior limbic keratoconjunctivitis, in which the area above the cornea becomes inflamed as a result of increased friction when blinking. The process that is causing the displacement of the eye may also compress the optic nerve or ophthalmic artery, and lead to blindness.
Анатомия
Проптоз – көздің орбитадан алға қарай жылжуы. Орбита артқы, медиалды және латеральді жағынан жабық болғандықтан, оның ішіндегі кез келген құрылымның үлғаюы көздің алға жылуына себеп болады. Жас безінің ісінуі немесе үлғаюы көздің төменгі-медиалды және алға қарай жылжуына әкеледі. Бұл жас бездері орбитаның жоғарғы және латеральді бөлігінде орналасқандықтан болады.
Жануарлар
Экзофтальмоз иттерде жиі кездеседі. Ол брахицефальдық (қысқа мұрынды) иттер тұқымдарында орбитаның шалқа болуына байланысты пайда болады. Бұл мүйіз қабығының ашыққа шығуынан туындаған кератитке алып келуі мүмкін. Экзофтальмоз көбінесе моп, бостон терьері, пекингезе және ши-тзу тұқымдарында кездеседі. Иттерде бұл бас жарақаттарының және мойынның алдыңғы бөлігіне тым күшті қысым көрсетудің салдары болып табылады. Мысықтарда көздің проптозы сирек кездеседі және көбінесе бет сүйектерінің сынуымен бірге жүреді. Проптоз болған көздердің шамамен 40% -ы орбитаға қайта орналастырылғаннан кейін көру қабілетін сақтайды, бірақ мысықтарда көру қабілетін сақтап қалатындары өте аз. Көзді қайта орналастыру үшін жалпы анестезия қажет. Көз қабақтары сыртқа тартылады, ал көз ақырындап орнына қайтарылады. Көз қабақтары шамамен бес күнге дейін тарсорафия процедурасы арқылы тігіледі, көзді орнында ұстап тұру үшін. Қайта орналастырылған көздерде кератоконъюнктивит және кератит жиі кездеседі және көбінесе өмір бойы емдеу қажет болады. Егер зақым ауыр болса, көзді көздің энуклеациясы деп аталатын салыстырмалы түрде қарапайым операция арқылы алып тастайды. Қайта орналастырылған көздің жағдайы мүйіз қабығы мен склераның зақымдану деңгейіне, шәкірттің жарыққа реакциясының болуына немесе болмауына және тік бұлшық еттерінің жарылуына байланысты анықталады. Тік бұлшық еттері көзді орнында ұстауға және көз қозғалысын бағыттауға көмектеседі. Екі немесе одан көп тік бұлшық еттерінің жарылуы көбінесе көзді алып тастау қажеттігін білдіреді, себебі қан тамырлары мен жүйкелерге де зиян келгені мүмкін.