Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ятенга – Буркина-Фасоның провинцияларының бірі, елдің Солтүстік аймағында орналасқан. Қазіргі Ятенгадағы ең ірі қала – Оуахигуя (сонымен қатар Ваигуя деп те аталады). Бұл қала көптеген мосси патшалықтарының ішіндегі қуатты Ятенга патшалығының астанасы болған, бірақ француз отарлауынан кейінгі ғасырда оның ықпалы төмендеді. Бүгінде қала Набаның (дәстүрлі патшалардың) резиденциясы және Наба Кангоның бейітімен әйгілі.
Yatenga is one of the provinces of Burkina Faso, located in the Nord Region of the country. In modern Yatenga, the most prominent city is Ouahigouya (also known as Waiguya). This city served as the capital of the kingdom of Yatenga, a powerful kingdom out of the many Mossi kingdoms, but its influence decreased in the century following French colonisation. The city is famed today for being home to the Naba's (traditional kings) compound and the tomb of Naba Kango.
Ятенга патшалығы
Ятенге тарихи тұрғыдан аймақтағы қуатты патшалық болды. Ол көршілес Ганадан келген басқыншылармен бірге Уагадугу, Тенкодого және Гурмамен қатар Мосси мемлекеті ретінде құрылған. Мосси мемлекеттерінің әрқайсысы (Ятенге де соның ішінде) жау тайпалары мен елдердің шабуылдарын тойтаруға қабілетті күшті әскерге ие болды. 19 ғасырда Еуропа елдері Африкадағы аумақтар үшін күреске түскен кезде, Франция Ятенгені француз протектораты етіп белгілеу туралы келісім жасады. Басқа Мосси мемлекеттерінің қосылуынан кейін, аймақ 1960 жылдың 5 тамызында тәуелсіздік алғанға дейін Жоғарғы Вольта ретінде басқарылды. Бүгінгі күні Ятенге патшалығы Буркина-Фасодағы дәстүрлі монархия ретінде өмір суруде.
Yatenge was historically a powerful kingdom in the region. It was founded as a Mossi state along with Ouagadougou, Tenkodogo, and Gourma by invaders from neighbouring Ghana. Each of the Mossi states (including Yatenga) possessed a strong military that was able to repel attacks from hostile tribes and nations. When the European powers began their scramble for territory in Africa in the 19th century, France brokered a deal making Yatenga a French protectorate. Following the annexation of the other Mossi states, the area was governed as Upper Volta until the nation's independence on August 5, 1960. In the modern day, the Kingdom of Yatenga continues on as a traditional monarchy within Burkina Faso.
Қазіргі тарих
2023 жылдың 5 қыркүйегінде Буркина-Фасоның 17 сарбазы, 36 ВДП жасақтары мен бірнеше ондаған «Жамаат Наср әл-Ислам уәл Муслимин» экстремистік тобының мүшелері провинциядағы шайқаста қаза тапты.
On 5 September 2023, seventeen Burkinabé soldiers, thirty six VDP militiamen, and several dozen Jama'at Nasr al Islam wal Muslimin militants were killed during fighting in the Province.
Білім
2011 жылы провинцияда 588 бастауыш мектеп және 57 орта мектеп болды.
In 2011 the province had 588 primary schools and 57 secondary schools.
Денсаулық сақтау
2011 жылы провинцияда 60 денсаулық сақтау және әлеуметтік даму орталығы (Centres de santé et de promotion sociale), 20 дәрігер және 207 медбике болды.
In 2011 the province had 60 health and social promotion centres (Centres de santé et de promotion sociale), 20 doctors and 207 nurses.
Мәдениет
Ятенга аймағы Мосси маскаларының ерекше стилімен әйгілі. Олар биік, тікше келген және ішкі қуыс бетке ие. Бұл маскалар бүгінгі күні қолжетімді Мосси өнерінің ең көрнекті мысалдары саналады. Ятенга аймағындағы маңызды би – ливага.
The Yatenga region is renowned for its unique style of Mossi masks. They are tall, vertically oriented, and concave faced. They are considered to be some of the best examples of Mossi art available today. A prominent dance of the Yatenga region is the liwaga.