Кіріспе
Osmanthus fragrans – Азияға тән, Гималайдан бастап Қытайдың Гуйчжоу, Сычуань және Юньнань провинциялары, Тайвань, Оңтүстік Жапония және Камбоджа, Таиландқа дейінгі Оңтүстік-Шығыс Азияда өсетін өсімдік түрі. Осы өсімдік "тәтті османтус", "тәтті зәйтүн", "шай зәйтүн" және "хош иісті зәйтүн" деп те аталады. Қытайда бұл гүл Чжэцзян провинциясының Ханчжоу, Цзянсу провинциясының Сучжоу және Гуанси провинциясының Гуайлинь қалаларының символы саналады. Жапонияда бұл ағаш Айчи префектурасының Китанагоя, Сага префектурасының Касима, Оита префектурасының Беппу қалаларының және Фукуока префектурасының Йошитоми кентінің символы болып табылады.
Osmanthus fragrans , variously known as sweet osmanthus, sweet olive, tea olive, and fragrant olive, is a species native to Asia from the Himalayas through the provinces of Guizhou, Sichuan and Yunnan in Mainland China, Taiwan, southern Japan and Southeast Asia as far south as Cambodia and Thailand. In China, it is the "city flower" of the cities of Hangzhou, Zhejiang; Suzhou, Jiangsu; and Guilin, Guangxi. In Japan, it is the "city tree" of Kitanagoya, Aichi Prefecture; Kashima, Saga Prefecture; Beppu, Ōita Prefecture; and the "town tree" of Yoshitomi, Fukuoka Prefecture.
Этимология
Osmanthus туысының атауы екі грек этимонынан құралған: "οσμη" (osme) – "иіс" және "ανθος" (anthos) – "гүл" деген мағына береді. Fragrans деген сөз латын тілінен алынған, "хош иісті, құлпыра иісті" дегенді білдіреді, бұл оның гүлдерінің күшті хош иісіне сілтеме жасайды.
Өсу
Бұл - мәңгі жасыл бұта немесе биікке дейін өсетін кішкентай ағаш. Жапырақтары ұзын және кең, жиектері бүтін немесе ұсақ тісті. Гүлдері ақ, ашық сары, сары немесе қызғылт сары, шамамен ұзын, төрт бөлікті королласы диаметрінде, және күшті хош иіске ие; олар жаздың соңы мен күзде кішкентай топтамаларда пайда болады. Жемісі - күлгін-қара түсті, ұзын, бір қатты қабықты тұқымы бар, гүлдегеннен кейін шамамен алты ай өткен соң көктемде піседі.
Өсіру
Шығыс Азия бақтарында, сондай-ақ Еуропа, Солтүстік Америка, Австралия және әлемнің басқа да аймақтарында піскен шабдалы немесе құраптың хош иісімен есімделген гүлдері үшін сәндік өсімдік ретінде өсіріледі.
Қашқыр
Солтүстік Үндістанның кейбір аймақтарында, әсіресе Уттаракханд штатында, тәтті османтустың гүлдері киімдерді қоңыздан сақтау үшін пайдаланылады.
Дәрілік
Дәстүрлі қытай медицинасында османтус шайы, етеккірдің бұзылуын емдеу үшін дәрілік шәй ретінде қолданылып келген. Құрғатылған гүлдердің экстракты in vitro сынақтарында нейроқорғау, бос радикалдарды күйдіру және антиоксиданттық әсерлерін көрсетті.
Мәдени бірлестіктер
Османтус гүлдің гүлденуі қытай халқының Күз мерекесімен тығыз байланысты. Османтус шарабы – отбасымен ішілетін "бірлесу шарабының" дәстүрлі таңдауы, сондай-ақ османтус хош иісімен жасалған тәттілер мен шай ішуге болады. Қытай мифологиясында айда тәтті османтус өседі деп есептелген, оны Ву Ганг үздіксіз кесіп тұрған. Кейбір деректерде, ол оны әр 1000 жыл сайын кесіп тастауға мәжбүр болған, себебі оның тым тез өсуі айды жауып тастауы мүмкін еді, ал басқалары оны күн сайын бірдей мөлшерде қайта өсуі үшін үнемі кесіп отыруға міндетті болған. Соңғы империялық Қытайда османтус императорлық емтиханмен де байланысты болды, ол 8-ші лунный айда өткізілді. "Чангонг жэ гуй" (蟾宫折桂) деген чэнъюй – "емтиханды сәтті тапсыру" дегенді білдіретін әдемі тіркес, себебі емтиханнан кейін адам османтус сияқты тәтті иіс білдіріп, көптеген ізбасарларды өздеріне тартады. "Османтус бұтағын сындырып, айдаһарға міну" деген де бір эвфемизм, ол жыныстық қатынасты білдіреді.