Джон Э. Лаутнер: Америкалық сәулетшінің өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Американдық сәулетші (1911–1994)

Джон Эдвард Лотнер (16 шілде 1911 – 24 қазан 1994) – американдық сәулетші. 1930 жылдардың ортасында Франк Ллойд Райт басқарған «Талиэсин» қорымен тәлімгерлікке алынғаннан кейін, Лотнер 1938 жылы жеке практикасын ашты және қалған өмірін сонда жұмыс істеуге арнады. Лотнер негізінен Калифорнияда жұмыс істеді, ал оның көптеген жұмыстары тұрғын үйлерден құралды. Лотнер, ең алдымен, «Гуги» стилінің дамуына қосқан үлесімен және 1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басында салған бірнеше «Атом заманы» үйлерімен – Леонард Малин үйі, Пол Шитс үйі және Рас Гарсия үйі – танымал.

Өмірбаян

Лотнер 1911 жылы Мичиган штатының Маркетте дүниеге келді және оның тегі австриялық және ирландтық қосымшаларынан тұрды. Оның әкесі, Джон Эдвард Лотнер, шамамен 1870 жылы Германиядан көшіп келген, өзіндік білім алған, бірақ ересек күнінде Мичиган университетіне қабылданды, содан кейін Геттинген, Лейпциг, Женева және Парижде философия оқыды. 1901 жылы ол жаңадан құрылған Маркет Солтүстік мемлекеттік нормалық мектебінде (қазіргі Солтүстік Мичиган университеті) француз және неміс тілдерінің меңгерушісі болып тағайындалды, кейін мұғалім болды. Оның анасы Вида Кэтлин (Галлахер) интерьер дизайнері және суретші болған. Лотнерлер өнер мен сәулетке қызығушылық танытты және 1918 жылдың мамыр айында Джой Уилер Доу жобалаған "Кипсаке" атты Маркеттегі үйі "Американдық сәулетші" журналында жарияланды. Лотнердің өміріндегі маңызды ерте әсері - отбасының "Мидгаард" атты жазғы үйін салу, ол Супериор көлінің жағалауындағы шалғайдағы жартасқа орналасқан. Лотнерлер кабинаны өздері жобалап, салған, ал анасы скандинавиялық үйлерді зерттеу негізінде ішкі бөлшектерді жобалап, бояған. 1929 жылы Лотнер әкесінің колледжінің гуманитарлық ғылымдар бағдарламасына түсті, онда философия, этика, физика, әдебиет, жобалау, өнер және сәулет тарихын оқыды, Иммануил Кант пен Анри Бергсонның еңбектерін оқыды, ағаш аспаптарында және фортепианода ойнады, сондай-ақ джазға қызығушылық танытты. Ол Бостон (Массачусетс штаты) және Нью-Йорк қалаларында білімін жалғастырды. 1933 жылы Лотнер гуманитарлық ғылымдар бакалавры дәрежесін алды. 1933 жылдың сәуір айында Франк Ллойд Райттың өмірбаянын оқығаннан кейін Вида Лотнер сәулетшіге жүгінді, ол жақында Талиэсинде шәкірттік бағдарламасын бастаған еді. Лотнер тез арада Талиэсин стипендиясына қабылданды, бірақ ол жақында көршісі Мэри Фаустина ("МэриБуд") Робертспен никелесіп, оқу ақысын төлей алмады, сондықтан Вида МэриБудтың анасына жүгінді, ол олардың бағдарламаға қатысуына ақы төлеуге келісті. Джон көп ұзамай ресми жобалауға қызығушылығы жоқ екенін түсінді және Талиэсиннің жобалау бөлмесінен аулақ болып, "шебер, сантехник, фермер, аспазшы және ыдыс жуушы, яғни шәкірт, менің ойымша, осылай оқуға болады" деген күнделікті міндеттерді артық көреді. 1933 жылдан 1939 жылға дейін ол Висконсин және Аризона штаттарында Райтпен бірге жұмыс істеді және оқыды. Лотнер Райттың жетекшілігімен тез жетістіктерге жетті. 1934 жылы, МэриБадқа үйленген жылы, ол Лос-Анджелестегі Райт үйінің дизайны туралы мәліметтерді дайындады, Талиэсиндегі Ойын үйі мен студиясында жұмыс істеді, сондай-ақ Висконсин штатының газеттерінде ("Талиэсинде" бас редакторы астында) жарияланған көптеген мақалалардың авторы болды. Келесі жылы ол МэриБадтың анасы үшін Маркеттегі Райт жобалаған үйді қадағалауға тағайындалды.) Ол Расин қаласының жанындағы Висконсин штатында орналасқан және Райтпен бірге Миннеаполистегі Малкольм Уилли үйінің фотосуреттерін бақылауға саяхат жасады, ол өзінің кішкентай үйлері үшін маңызды дереккөз болды. Лотнер 1938 жылдың басында (негізінен МэриБад жүкті болғандықтан) Лос-Анджелесте жеке сәулет практикасын құру үшін Қауымдастықты тастады, бірақ ол өзінің ұстазына тәуелсіз мансап іздеп жүргенде, "сізге немесе сіздің Қауымдастығыңызға қажет нәрсені жасауға дайынмын" деді. Олар келесі бес жыл ішінде Лос-Анджелестегі он бір жобада бірге жұмыс істеді және олардың серіктестігі кейде жалғасты. Лотнерлер 1938 жылдың наурыз айында Лос-Анджелеске келді және олардың алғашқы баласы Карол мамыр айында дүниеге келді. Лотнердің алғашқы тәуелсіз жобасы - Спрингер отбасы үшін бір бөлмелі, арзан бағалы $2500 тұрғын үй, ол оның мердігер досы Пол Спирмен бірге салынған, бірақ бұл олардың қысқа ынтымақтастығының жалғыз өнімі болды. 1938 жылдың қыркүйегінде Райт онымен байланысқа түсті, бұл Лотнердің Лос-Анджелестегі тұрғын үй жобаларын қадағалауына әкелді, олар Стёрджс, Грин, Лоу, Белл және Моуэр үйлері болды. Оның алғашқы маңызды жеке жобасы - Лос-Анджелестегі өз үйі, Лотнер үйі (1939), бұл оның атын қалыптастыруға көмектесті. Ол Лотнердің өзінің жұмысы туралы алғашқы мақаласының тақырыбы болды, ол Калифорнияның өнер және сәулет журналының маусым-шілде айларында жарық көрді, сондай-ақ "Американың ең жақсы үйі" деп аталып, Henry Russell Hitchcock-тың мақтауына ие болды. Осы кезеңде Лотнер Райтпен Калифорнияның Брентвуд Хайтс қаласындағы Стёрджс үйінің және салынбаған Джестер үйінің жобаларында жұмыс істеді. Лотнер Стёрджс үйінің құрылысын Райт үшін бақылады, бірақ құрылыс кезінде ол дизайн, шығындар және құрылыс проблемаларына тап болды, бұл иесімен заңдық шаралар қабылдау қаупіне әкелді, бұл Райтты жөндеуді аяқтау үшін Талиэсиннен студенттерді шақыруға мәжбүр етті. Бұл арада Грин және Белл жобалары да қымбаттауына байланысты тоқтап қалды. Грин отбасы бас тартты, бірақ Райт Белл тапсырысын Лотнерге берді. Ол сондай-ақ Моуэр үйін қадағалауға тартылды, бірақ Моуэрлер жұмыс суреттерін уақтылы ұсынбағандықтан Райтты қызметтен босатты. Моуэр үйі тағы бес жыл ішінде аяқталмаса да, Белл үйі тез аяқталды және бұрынғы Лотнер үйінің сәттілігін нығайтты, оған кең мақтау мен танылу әкелді. Чикаго университеті оқу құралы ретінде жоспарлар мен суреттерді сұрады, сондай-ақ ол келесі бірнеше жыл ішінде көптеген басылымдарда жарияланды, оның ішінде Лос-Анджелес Таймс газеті, 1942 жылғы маусымдағы Arts and Architecture журналындағы үш беттік мақала, 1944 жылғы мамырдағы House and Garden журналы ("Калифорниядағы өмірге ең жақсы үй" деп жарияланды), Белл және Моуэр үйлеріне арналған California Designs, Architectural Forum және The Californian. 1941 жылы Лотнер Райттың қиындыққа тап болған екі жобасын бақылау үшін қайта шақырылды: Эннис үйінің қайта жобалануы және кинорежиссер Арч Оболерге арналған Малибудағы сәнді резиденция ("Eaglefeather") жобасы. Бұл жоба көптеген проблемаларға тап болды (Оболер ұлының суға батып қайтысы да солардың қатарында болды). Оболердің әйелі үшін Лотнер жобалаған демалыс орны аяқталды. 1942 жылы ол Astor Farm үшін (қазір бұзылған) күзетшінің үйін жобалады, ал 1943 жылы Structon Company компаниясына қосылды, онда ол Калифорниядағы соғыс кезеңіндегі әскери құрылыс және инженерлік жобалармен айналысты, бұл оған құрылыс технологиясындағы қазіргі жаңалықтармен танысуға мүмкіндік берді. Бұл сонымен қатар Франк Ллойд Райтпен кәсіби байланысын аяқтады. 1944 жылы Лотнер Samuel Reisbord және Whitney R. Smith сәулетшілерімен бірлескен жобаларға қатысты, содан кейін Douglas Honnold практикасында дизайнмен айналысатын серіктес болды. Ол Honnold-пен бірнеше жобалар бойынша ынтымақтастық жасады, оның ішінде Голливудтағы Vine St. көшесіндегі және Лос-Анджелес қаласының орталық бөлігіндегі Broadway көшесіндегі Coffee Dan's мейрамханалары, сондай-ақ бұзылған Беверли Хиллс Атлетикалық клубының жөндеу жұмыстары, сондай-ақ Моуэр үйі және Eisele Guest House жеке жобалары. Осы жылдың тағы бір маңызды оқиғасы - House & Garden журналының наурыз айындағы "Үш батыс үйі" атты мақаласы, онда Белл резиденциясының жоспарлары және Julius Shulman салған төрт (авторлық құқығы көрсетілмеген) суреті жарияланды. Бұл суреттер сәулетші мен фотограф арасындағы өмір бойына созылған серіктестіктің бастамасы болды. Келесі он жыл ішінде Shulman Лотнердің әртүрлі жобалары бойынша шамамен 75 тапсырыс берді (Лотнер және басқа клиенттер үшін), ал оның Лотнердің сәулетіне түсірген суреттері кем дегенде 275 мақалада жарияланды. Ол МэриБадтан ажырасып (олар сол жылы ажырасты), 1818 El Cerrito Place мекенжайындағы Honnold резиденциясына көшіп, өзінің дизайн кеңсесін ашты. Ол Carling Residence, Desert Hot Springs Motel, Gantvoort Residence және Глендейлдегі Henry's Restaurant сияқты маңызды дизайн жобаларын бастады. Лотнер жақын арада кең медиа назарына ілікті және 1940 жылдардың соңы мен 1950 жылдардың басында оның жұмысы халыққа танымал басылымдарда үнемі жарияланды.

Lautner was born in Marquette, Michigan, in 1911 and was of mixed Austrian and Irish descent. His father, John Edward Lautner, who migrated from Germany ca. 1870, was self educated, but gained a place at the University of Michigan as an adult and then studied philosophy in Göttingen, Leipzig, Geneva and Paris. In 1901, he was appointed as head of French and German at the recently founded Marquette Northern State Normal School (now Northern Michigan University), where he later became a teacher. His mother, Vida Cathleen ( Gallagher), was an interior designer and painter. The Lautners were keenly interested in art and architecture and in May 1918, their Marquette home "Keepsake", designed by Joy Wheeler Dow, was featured in the magazine The American Architect. A crucial early influence in Lautner's life was the construction of the family's idyllic summer cabin, "Midgaard", sited on a rock shelf on a remote headland on the shore on Lake Superior. The Lautners designed and built the cabin themselves and his mother designed and painted all the interior details, based on her study of Norse houses. In 1929, Lautner enrolled in the Liberal Arts program at his father's college – now renamed Northern State Teachers College – where he studied philosophy, ethics, physics, literature, drafting, art and architectural history, read the work of Immanuel Kant and Henri Bergson, played woodwinds and piano, and developed an interest in jazz. He furthered his studies in Boston, Massachusetts and New York City. In 1933, Lautner graduated with a degree in Liberal Arts. In April 1933, after reading the autobiography of Frank Lloyd Wright, Vida Lautner approached the architect, who had recently launched his apprenticeship program at Taliesin. Lautner was quickly admitted to the Taliesin Fellowship, but he had recently become engaged to a neighbor, Mary Faustina ("MaryBud") Roberts and could not afford the fees, so Vida approached MaryBud's mother, who agreed to pay for the couple to join the program. John soon realized that he had little interest in formal drafting and avoided the Taliesin drafting room, preferring daily duties of "carpenter, plumber, farmer, cook and dishwasher, that is an apprentice, which I still believe is the real way to learn". From 1933 to 1939, he worked and studied under Wright at the studios in Wisconsin and Arizona. Lautner progressed rapidly under Wright's mentorship. By 1934, the year he and MaryBud married, he was preparing design details for a Wright house in Los Angeles for Alice Millard, working on the Playhouse and Studios at Taliesin, and he had the first of many articles (under the masthead "At Taliesin") published in the Wisconsin State Journal and Capital Times. The following year, he was assigned to what became a two year project supervising a Wright designed house in Marquette for MaryBud's mother.) near Racine, Wisconsin and traveled with Wright to supervise photography of the Malcolm Willey House in Minneapolis, Minnesota, which became a key source for his own small houses. Lautner left the Fellowship in early 1938 (primarily because MaryBud was pregnant) to establish his own architecture practice in Los Angeles, but he told his mentor that, while seeking an independent career, he remained "ready to do anything you or your Fellowship need". They worked together on around eleven Los Angeles projects over the next five years and their association continued sporadically. The Lautners arrived in Los Angeles in March 1938 and their first child Karol was born in May. Lautner's first independent project was a low cost $2500 one bedroom frame house for the Springer family, built with his contractor friend Paul Speer, but this was to be the only product of their brief collaboration. In September 1938, Wright contacted him and this led to Lautner's supervision of a series of Los Angeles domestic projects, the Sturges, Green, Lowe, Bell and Mauer houses. His first significant solo project was his own Los Angeles home, the Lautner House (1939), which helped to establish his name – it was the subject of Lautner's first article on his own work, published in the June–July edition of California Arts & Architecture, and it was featured in Home Beautiful where it was lauded by Henry Russell Hitchcock as "the best house in the United States by an architect under thirty". During this period, Lautner worked with Wright on the designs of the Sturges House in Brentwood Heights, California and on the unbuilt Jester House. Lautner supervised the building of the Sturges House for Wright, but during construction he ran into serious design, cost and construction problems which climaxed with the threat of legal action by the owners, forcing Wright to bring in students from Taliesin to complete repairs. In the meantime, the Bell and Green projects had both stalled due to rising costs. The Greens canceled, but Wright gave the Bell commission to Lautner. He was also engaged to supervise the Mauer house when the Mauers dismissed Wright for failing to deliver the working drawings in time. Although the Mauer House was not finished for another five years, the Bell House was quickly completed and it consolidated the earlier success of the Lautner House, earning him wide praise and recognition – the University of Chicago solicited plans and drawings for use as a teaching tool, and it was featured in numerous publications over the next few years including the Los Angeles Times, a three page spread in the June 1942 issue of Arts and Architecture, the May 1944 issue House and Garden (which declared it "the model house for California living"), a California Designs feature centering on the Bell and Mauer houses, Architectural Forum, and The Californian. During 1941, Lautner was again brought in to oversee two more Wright projects that had run into trouble: the redesign of the Ennis House and an ill fated project for a lavish Malibu residence ("Eaglefeather") for filmmaker Arch Oboler. This was beset by many problems (including the tragic drowning of Oboler's son in a water filled excavation). A Lautner designed retreat for Oboler's wife was eventually built. During 1942, he designed a caretaker's cottage for the Astor Farm (since demolished) and in 1943, he joined the Structon Company, where he worked on wartime military construction and engineering projects in California, giving him valuable exposure to current developments in construction technology. This also marked the end of his professional association with Frank Lloyd Wright. In 1944, Lautner pursued joint ventures with architects Samuel Reisbord and Whitney R. Smith before becoming a design associate in the practice of Douglas Honnold. He collaborated with Honnold on several projects including Coffee Dan's restaurants on Vine St., Hollywood, and on Broadway in downtown Los Angeles, and a remodel of the Beverly Hills Athletic Club (since demolished) as well as two solo projects, the Mauer House and the Eisele Guest House. Another significant landmark this year was the article "Three Western Homes" in the March edition of House & Garden, which included floor plans of the Bell Residence and four (uncredited) photos of the house by Julius Shulman. These photos marked the start of a lifelong association between architect and photographer; over the next fifty years Shulman logged some 75 assignments on various Lautner projects (for Lautner and other clients) and his photos of Lautner's architecture have appeared in at least 275 articles. He separated from MaryBud (they divorced later that year) and moved into the Honnold residence at 1818 El Cerrito Place, where he established his own design office. He embarked on a string of significant design projects including the Carling Residence, the Desert Hot Springs Motel, the Gantvoort Residence and Henry's Restaurant in Glendale. Lautner soon established a high media profile and throughout the late 1940s and early 1950s his work featured regularly in both popular and professional publications, including Architectural Record, Arts & Architecture, House & Garden, Ladies' Home Journal and the Los Angeles Times. Lautner and Gilman married in 1948 and MaryBud returned to Marquette with their four children, daughters Karol (1938 2015), Mary Beecher (b. 1944), Judith Munroe (b. 1946) and son Michael John (1942–2005). Lautner's output that year included the Tower Motors Lincoln Mercury Showroom in Glendale and the Sheats "L'Horizon" Apartments, but most of the other designs dating from that year were domestic commissions that were never built. There were more important commissions in 1949–1950 including the Dahlstrom Residence, Googie's Coffee House and the UPA Studios in Burbank. During 1950, he was part of a group exhibition of sixteen California architects at Scripps College in Claremont, California, and in 1951 his work was included in Harris and Bonenberg's influential guidebook A Guide to Contemporary Architecture in Southern California (Watling, 1951). Lautner obtained his architectural license in 1952 and in February, House and Home published the genre defining Douglas Haskell article "Googie Architecture", which included two Shulman photographs of the Los Angeles restaurant accompanied by an article on the Foster and Carling houses and L'Horizon apartments. From the late 1940s until his death, Lautner worked primarily on designing domestic residences. His early work was on a relatively modest scale but in later years, as his reputation grew and his client base became more affluent, his design projects became increasingly grand, culminating in the palatial Arango residence in Acapulco, Mexico. This project, along with his appointment as Olympic Architect for the 1984 Summer Olympic Games in Los Angeles, were among the highlights of his later career. After many years of chronic illness, Elizabeth Lautner died in 1978; in 1982 Lautner married her caretaker, Francesca. Lautner's last years were also marred by declining health and loss of mobility. Decades after his death, Lautner's work experienced a significant critical reappraisal with the 1999 publication of Alan Hess and Alan Weintraub's The Architecture of John Lautner (Rizzoli), and a 2008 exhibit at the Hammer Museum curated by architect Frank Escher and architectural historian Nicholas Olsberg. In 2009, Lautner was the subject of a documentary feature film directed by Murray Grigor, Infinite Space: The Architecture of John Lautner.

Мәдени әсері

Лаутнердің бірнеше үйі қазір Лос-Анджелес мәдени-тарихи ескерткіштері ретінде тіркелген.

Қоғамдық ғимараттар

Лотнердің көпшілікқа тұрақты түрде ашық болатын сирек ғимараттарының бірі – 2001 жылы қайта жаңартылған Desert Hot Springs Motel. Боб Хоуптың үйі 2008–2009 жылдары музей ұйымдастырған шектеулі сапарлар үшін қолжетімді болды. 2016 жылы LACMA қазіргі иесі Джеймс Голдштейннен Sheats Goldstein үйін сыйға алғанын жариялады. Сыйлыққа үйдің өзі, оны қоршаған жер және үйді күтіп ұстауға арналған 17 миллион долларлық қор, сондай-ақ суретші Джеймс Терреллдің туындысы сияқты үйдегі бірнеше өнер туындылары кіреді. Los Angeles Times газетінің мәліметінше, музей үйді іс-шаралар, қайырымдылық шаралары, көрмелер және ара-тура қоғамдық экскурсиялар өткізу үшін пайдаланады.

Құжаттамалық фильмдер

1990 жылы режиссер Бетт Джейн Коэннің «Сәулеттегі рух» фильмін «Алюминий фильмдері» шығарды. Фильмде Лотнермен түсірілген сұхбаттар орын алды. 2009 жылы Googie компаниясы Мюррей Григордың режиссерлігімен «Шексіз кеңістік: Джон Лотнердің сәулеті» деректі фильмін жарыққа шығарды. Фильмде Лотнердің көптеген маңызды ғимараттарының кең ауқымды қазіргі заманғы және мұрағаттық суреттері (олардың көпшілігі көпшілікке жабық), Лотнердің 1986 жылғы ауызша тарихының жазбаларынан үзінділер, Лотнердің отбасымен, әріптестерімен және клиенттерімен сұхбаттар, Лотнер мұрағатшысы Франк Эшер және Лотнердің көп жылдық жанкүйері Франк Гери, сондай-ақ Химосфераны салған үш тірі қалған басшының – Лотнердің көмекшісі Гай Зеберт, бастапқы иесі Леонард Малин және құрылысшы Джон де ла Во (тасма түсірілімі кезінде 95 жасқа толып) қайта кездесуі көрсетілген.

Мұра

Лотнердің мұрасы қазір коммерциялық емес Джон Лотнер қоры арқылы күтіліп, жалғастырылуда. 2007 жылы Қор Джон Лотнерге тиесілі суреттер, модельдер, фотосуреттер және басқа материалдардан тұратын архивін Гетти зерттеу институтының арнайы коллекциясына тапсырды. 2008 жылы Лотнердің өмірі мен шығармашылығы Лос-Анджелестегі Хаммер мұражайында өткен ірі ретроспективті көрменің тақырыбы болды. Көрмені қарап шыққан автор және сыншы Хантер Дрохожовска Филп Лотнердің еңбектерін жоғары бағалады:
Егер көркемсурет мұражайында көрме өткізуге лайық сәулетші болса, онда ол Джон Лотнер. Ғарыштағы кеңістіктің ағымды қисықтары мен қайталама формалардың ырғағымен оның ғимараттары функционалдық мүсіндей болып тұрады. Олар басқа ешбір сәулетшінің еңбектерінен ерекшеленетін бірегей құрылымдар. 2011 жылы Лос-Анджелес қаласы сәулетшінің өмірі мен ықпалын оның 100 жылдығында таныды және 16 шілде күнін Джон Лотнер күні деп жариялады. Лос-Анджелес округінің өнер мұражайында Лотнердің мұрасы туралы көрме және дөңгелек үстел өтті, сондай-ақ қабылдау шарасы ұйымдастырылды.