Морфідд Ллуин Оуэн: Уэльс әншісі мен композиторының өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Уэльстік меццо-сопрано және композитор (ту. 1891)

Морфид Ллвин Оуэн (1 қазан 1891 – 7 қыркүйек 1918) – уэльстік композитор, пианиношы және меццо-сопрано. Өте көп шығарма жазған, сонымен қатар ықпалды зиялы қауымның мүшесі болған ол 27 жасқа толуға аздай қалғанда дүниеден озды.

Ерте өмір және білім

Оуэн 1891 жылдың 1 қазанында Уэльстің Трефорест қаласында Уильям Оуэн мен оның әйелі Сара Джейннің (қызметтес аты – Джонс) отбасында дүниеге келді. Оның ата-анасы әуесқой музыканттар еді және мата сатумен айналысты. Ол музыкаға бейімді бала болды, ерте жасында үлкен дарынымен көзге түсті және жас кезінен фортепиано сабақтарын алды. Оқушы кезінде Григтің фортепиано концертінде солист ретінде өнер көрсетті. 16 жасында Кардиффте доктор Дэвид Эванстан фортепиано мен композицияны оқуға кірісті және 1909 жылы «Морфид» атты ән-гімн шығарды. Понтиприд округінің мектебін бітіргеннен кейін және Эванспен екі жыл оқығаннан соң Оуэн Кардиффтегі Университет колледжінде оқуға стипендия жеңіп алды және композиция класына ресми қабылданды. Оның көптеген шығармалары Кардиффтегі студенттік концерттерде орындалды және ол 1912 жылы бітірді. Сол жылы ол Врексамдағы Ұлттық Эстеддфодта бардтардың Горседке Морфид Ллвин Оуэн деген атпен қабылданды, әкесінің Монтгомериширдегі Плас Ллвин Оуэн үйінің құрметіне «Ллвин» есімін өзінің орта аты ретінде қабылдады. Оуэннің ата-анасы оның Лондонда оқуын жалғастыруына ықылымсыз болды, бірақ либерал саясаткер Элиот Кроушей Уильямстың араласуымен оған рұқсат беруге көндірілді. Оуэн мен оның әкесі бірлесіп Кроушей Уильямстың «Күн батқандағы жұбату» (Lullaby at Sunset) өлеңін музыкаға қойды, ал оның әкесі осы шығарманы жариялауға рұқсат сұрап оған хат жазды. Оуэн 1912 жылдың шілде айында музыкадан бакалавр дәрежесін алып, Корольдік музыка академиясына Горинг Томас стипендиясы бойынша қабылданды, оны төрт жыл бойы сақтап қалды. 1912 жылдың қыркүйегінде ол Корольдік академиядағы орнын балады, онда оның негізгі мамандығы композиция болды, ал фортепиано мен ән – қосымша пәндері еді. Ол Фредерик Кордерден жеке композиция сабақтарын алды, ол тағы бірнеше белгілі британ композиторларын оқытқан. Ол өте табысты студент болды және алғашқы жылы екі жүлде жеңіп алды: D мажордағы ноктюрні үшін композиция саласындағы Чарльз Лукас медалі және жалпы жетістіктері үшін Оливерия Прескотт жүлдесі. Ол Корольдік академияда оқыған кезінде марапаттарды жинауын жалғастырды, онда оның шығармалары – әндер, хорлар және фортепиано туындылары, соның ішінде соната, скрипка мен фортепианоға арналған шығармалар, скрипка, виолончель және фортепианоға арналған трио орындалды.

Owen was born in Treforest, Wales on 1 October 1891 to William Owen and his wife, Sara Jane (née Jones). Her parents were both amateur musicians who ran a drapery business. She was a musical child, showing great talent at an early age and received piano lessons early on. While in her teens she appeared as a soloist in a performance of the Grieg Piano Concerto. At 16 she began to study piano and composition with Dr David Evans in Cardiff and had her first published work, a hymn tune entitled "Morfydd", produced in 1909. After attending Pontypridd County School and two years of study with Evans, Owen won a scholarship to study at the University College in Cardiff and was formally admitted into the composition class. Many of her works were performed in student recitals at Cardiff, and she graduated in 1912. The same year, she was admitted to the Gorsedd of the Bards at the Wrexham National Eisteddfod under the name Morfydd Llwyn Owen, honouring the placename of her father's Montgomeryshire home Plas Llwyn Owen by adopting 'Llwyn' as her middle name. Owen's parents were reluctant for her to continue her studies in London, but were persuaded to allow this partly by the intervention of the Liberal politician Eliot Crawshay Williams. Owen and her father had jointly set Crawshay Williams' poem Lullaby at Sunset to music, and her father wrote to him requesting permission for this to be published. Owen took her BA in music in July 1912 and was accepted by the Royal Academy of Music on the Goring Thomas scholarship, which she held for four years. She took up her place at the Royal Academy in September 1912 where her principal study was composition, with piano and singing as second studies. She received individual composition lessons with Frederick Corder, who taught several other notable British composers. She was a very successful student and won two prizes in her first year: the Charles Lucas medal for composition, for her Nocturne in D major, and the Oliveria Prescott prize for general excellence. She continued to accumulate awards during her time at the Royal Academy where her works – songs, part songs and piano pieces including a sonata, pieces for violin and piano, trio for violin, cello and piano – were performed.

Лондондағы өмірі мен мансабы

Ол Лондонда болған кезде Оуэн екі түрлі достық айналым құрды. Біріншісі – Лондонда тұратын көптеген уэльстіктердің бас қосып отыратын Чарлинг Кросс Уэльс пресвитериан шіркеуі болды. Оуэн Флинтшир округінен либералды парламент депутаты сэр Джон Герберт Льюистің әйелі леди Рут Льюиспен ерекше жақын қарым-қатынас орнатты. Леди Льюис Лондондық Уэльс халық әндері қоғамының белгілі бір тұлғасы болды және Оуэнды осы ұйымның жұмысына қатысуға шақырды. Оуэн қуана келісіп, Уэльс халық әндерінің жинақтары үшін көптеген әндерді нотаға түсірді, сондай-ақ оларға қосымша сүйемелдеулер жазды. Ол леди Льюистің халық әндері туралы лекцияларын көрнекті ету үшін музыкалық үлгілер ұсынды және 1914 жылы Флинтшир және Клвид аңғарында жиналған халық әндері жинағын жариялауға бірлесіп атсалысты. Оуэн сол кездегі соғыс министрі Дэвид Ллойд Джорджды білді, ол оған тапсырыс берді және 1916 жылы Аберистуиттегі Ұлттық Эистеддфодтың Сайманфа Гану шарасында оны сопрано солисі ретінде таңдады. Оуэннің тағы бір әлеуметтік айналымы Хэмпстедте қалыптасты, онда ол досы Элизабет Ллойдпен бірге пәтерде тұрды. Хэмпстед – Лондонның әдеби ортасы болды, Оуэн оның бірнеше өкілімен, соның ішінде жазушылар Д. Х. Лоуренс және Эзра Паундпен байланыс жасады. Ол сонымен қатар Распутиннің өлтірілуіне қатысқан князь Феликс Юсупов және оған үйлену ұсынысын жасаған Алексис Ходак Грегори сияқты бірнеше орыс эмигранттарымен де дос болды. Оуэннің орыс достарымен және леди Льюиспен бірлескен жұмысының нәтижесінде орыс халық әндеріне деген қызығушылығы арта түсті. 1915 жылы ол Уэльс университетінен Санкт-Петербургке сапар шегіп, Ресей, Норвегия және Финляндияның халық музыкасын зерттеу үшін стипендия сұрады және алды. Алайда, Бірінші дүниежүзілік соғыс шетелге сапар шегуді мүмкінсіз етті. Өзінің меццо-сопрано дауысын жетілдірген ол 1913 жылы Лондондағы Бехштейн залында өткен концертте төрт өзінің әнін орындады: Chanson de Fortunio, «Парсы ауылынан ән», Suo Gân және «Жыл көктемде». Сол жылы оның D мажордағы Ноктюрні Король залында орындалды, сондай-ақ Суонсидегі аймақтық Эистеддфодта ән айту номинациясында бірінші жүлдеге ие болды. Оның әнші ретіндегі кәсіби дебюті 1917 жылдың қаңтарында Лондондағы Aeolian Hall-да өтті. 1917 жылдың шілдесінде ол Гарри Фарджонның «Жаде лютні» ән циклын Беркенхед ұлттық Эистеддфодында тұңғыш рет орындады. Сонымен қатар, сол жылы оның «For Jeanne's Sake» әні Генри Вудтың «Promenade Concerts» концерттерінде орындалды. Оуэн Корольдік музыка академиясының кіші профессоры болып тағайындалды және 1918 жылы академияның Ассоциат дипломымен (ARAM) марапатталды.

While she was in London, Owen formed two separate circles of friends. The first of these centred on the Charing Cross Welsh Presbyterian Chapel, which was a central gathering point for many Welsh people living in London. Owen developed an especially close friendship with Lady Ruth Lewis, the wife of Sir John Herbert Lewis, the Liberal MP for Flintshire. Lady Lewis was an important figure in the Welsh Folk Song Society of London and invited Owen to become involved with the organization. Owen obliged and transcribed, as well as wrote accompaniments to, many pieces for collections of Welsh Folk Songs. She provided musical examples to illustrate Lady Lewis's lectures on folk song and in 1914 they collaborated in publishing Folk Songs Collected in Flintshire and the Vale of Clwyd. Owen knew David Lloyd George, then Secretary of State for War, who commissioned a work and chose her as the soprano soloist at the Cymanfa Ganu of the National Eisteddfod in Aberystwyth in 1916. Owen's other social circle was centred on Hampstead, where she shared a flat with her friend Elizabeth Lloyd. Hampstead was the centre of the London literary set, and Owen associated with several of its members, including the writers D. H. Lawrence and Ezra Pound. She also was friends with several Russian émigrés, including Prince Felix Yusupov, who had been involved in the assassination of Rasputin, and Alexis Chodak Gregory, who proposed marriage. It was through her Russian friendships, as well as influence of her work with Lady Lewis, that Owen developed a fascination with Russian folk song. In 1915 she asked for, and received, a fellowship from the University of Wales to visit Saint Petersburg to study the folk music of Russia, Norway and Finland. However, the First World War made overseas travel impossible. Having developed her voice as a mezzo soprano, in 1913 she sang four of her own songs in a concert at London's Bechstein Hall: Chanson de Fortunio; Song from a Persian Village, Suo Gân and The Year's at the Spring. The same year her Nocturne in D major was performed at the Queen's Hall, and she won the first prize for singing at a regional eisteddfod in Swansea. Her professional debut as a singer was in January 1917 at the Aeolian Hall in London. In July 1917 she premiered a performance of Harry Farjeon's song cycle A Lute of Jade at the Birkenhead National Eisteddfod. Later in the year her setting of the song For Jeanne's Sake was performed at the Henry Wood Promenade Concerts. Owen was made a sub professor at the Royal Academy of Music and in 1918 she was honoured with the Academy's Associate diploma, the ARAM.

Неке және қайтыс болу

1916 жылдың соңында Оуэн Лондондық уэльстік психоаналитик Эрнест Джонспен танысты, және қысқа ғана танысудан кейін 1917 жылдың 6 ақпанында Мэрилебон тіркеу кеңсесінде үйленді. Бұл оның достары үшін күтпеген жаңалық болды, өйткені олардың көбі рәсім өтіп жатқанын білмеді. Джонс рәсімді бір күнге ықшамдағаннан кейін оның ата-анасы қатыса алмады. Фрейдтің идеяларын Ұлыбританияда насихаттаған жетекші тұлға ретінде Джонс өте даулы болды және атеист еді. Ол әйелінің діни сенімдерінен бірте-бірте бас тартатынын күтті. Некедегі осы мәселеге байланысты туған шиеленіске жауап ретінде Джонс келесі қыркүйекте Оуэннің отбасы мен достарының қатысуымен Чарлинг-Кросс уэльстік пресвитериан шіркеуінде той жасауға келісті. Сондай-ақ, Джонстың әйелінен оның қарбалас кәсіби және әлеуметтік өміріне қолдау көрсетуді күтуі, музыканттық мансабы мен композиторлық шығармашылығына зиян келтірді. 1918 жылдың жазында жұбайлар Оңтүстік Уэльсте демалып, Свонси маңындағы Ойстермут қаласында Джонстың әкесінің үйінде болды, сол кезде Оуэнде жедел аппендицит пайда болды. Джонс өзінің інісі, белгілі хирург Уилфред Троттердің Свонсиге операция жасау үшін үлгеруіне үміттенді, бірақ Троттер дереу хирургиялық араласу қажет екенін айтты және операцияны отбасылық үйде Оңтүстік Уэльстің жетекші хирургы Уильям Фредерик Брук жүргізді. Джонс өзінің автобиографиясында 7 қыркүйектегі қайтысына дейінгі күндер туралы былай деп жазады: «бірнеше күннен кейін [ол] жоғары температурадан қалтырап, санасы шашырады. Біз қан улануы бар деп ойладық, Лондоннан Троттерді шақыртқанша. Ол бірден хлороформмен уланудың кешіккен түрін таныды. Жақында жергілікті дәрігер де, мен де білмеген, жас пациенттің денесінің кез келген бөлігінде ірің болса және қанттан айырылса (соғыс жағдайы сол кезде талап еткендей), мұндай жағдайда тек эфир ғана есірткі ретінде қолданылуы мүмкін екендігі анықталды. Бұл қарапайым білмеушілік құнды және үміткер өмірге айналды. Біз күрестік, кейде жеңіске жеткендей болдық, бірақ тым кеш болды». Джонстың Фрейдпен хат алысуында «ең жақсы жеке жаңалықтар» туралы айтуына байланысты, Джонстың биографы Бренда Мэддокс Оуэннің жүкті болғанын және оны әкесі мен достарына жариялау оларды одан да көп қайғыға батыратынын білгендіктен, кейіннен мәйіт тіліп қарау жүргізілмегенін болжайды. Оуэн 11 қыркүйекте Свонсидің шетінде орналасқан Ойстермут зиратында жерленді, оның қабір тасына Джонс Гётенің «Фауст» романынан алынған «Das Unbeschreibliche, hier ist's getan» деген жазу орнатылды. 1924 жылы Джонс Фредерик Кордердің көмегімен оның оркестрлік және аспаптық шығармаларының, сондай-ақ дауыс пен фортепианоға арналған композицияларының төрт томдық естелік жинағын жариялады. Оған жіберген кітап үшін алғысын білдіре отырып, оның жақын досы Элизабет Ллойд: «Әрбір беті біздің жоғалған жақынымыз туралы жаңа естеліктерді әкелді», - деп жазды. Оның кейбір әндері мен фортепианолық шығармаларының жүз жылдық басылымдары 1991 жылы Кардиффте жарық көрді.

Towards the end of 1916 Owen was introduced to the London Welsh psychoanalyst Ernest Jones and after a brief courtship they married at Marylebone Register Office on 6 February 1917. This came as shock to her circle of friends, few of whom were aware the ceremony was taking place. Her parents were unable to attend after Jones brought forward the ceremony by a day. As the leading exponent in Britain of Freud's ideas Jones was a highly controversial figure and an avowed atheist. He anticipated his wife would gradually relinquish the "simple minded" beliefs of her religious faith. In response to the evident tensions in the marriage around this issue, Jones agreed to a marriage ceremony at the Charing Cross Welsh Presbyterian Chapel, which took place the following September with Owen's family and friends present. There were also tensions in the marriage around the role Jones expected his wife to take in supporting his busy professional and social life, inevitably at the expense of her career as a musician and output as a composer. In the summer of 1918 the couple were holidaying in South Wales, staying at the home of Jones's father at Oystermouth near Swansea, when Owen developed an acute appendicitis. Jones hoped his brother in law, the eminent surgeon Wilfred Trotter, would be able to travel to Swansea in time to operate but Trotter advised urgent surgical intervention was needed and the operation was conducted at the family home by William Frederick Brook, a leading South Wales surgeon. In his autobiography Jones gives an account of the days leading to her death on 7 September: "after a few days [she] became delirious with a high temperature. We thought there was blood poisoning till I got Trotter from London. He at once recognized delayed chloroform poisoning. It had recently been discovered which neither the local doctor nor I had known, that this is a likelihood with a patient who is young, has suppuration in any part of the body, and has been deprived of sugar (as war conditions had then imposed); in such circumstances only ether is permissible as an anaesthetic. This simple piece of ignorance cost a valuable and promising life. We fought hard, and there were moments when we seemed to have succeeded, but it was too late." On the basis of Jones's reference to "the best personal news" in his correspondence with Freud, Jones's biographer, Brenda Maddox, suggests that the reason that there was no subsequent autopsy was that Owen was pregnant and to have revealed this to her father and friends would have caused them further distress. Owen was buried on 11 September in Oystermouth Cemetery, on the outskirts of Swansea, where her gravestone bears the inscription, chosen by Jones from Goethe's Faust: "Das Unbeschreibliche, hier ist's getan". In 1924 Jones arranged, with the assistance of Frederick Corder, the publication of a four volume memorial edition of selections of her orchestral and instrumental work and of her compositions for voice and piano. Thanking Jones for the copy he sent her, her close friend Elizabeth Lloyd wrote, "Each page brought fresh memories of our lost darling". Centenary editions of some of her songs and piano pieces were published in Cardiff in 1991.

Шығармалары

Оуэн небәрі 10 жылдан астам кәсіби түрде шығармашылықпен айналысқанмен, ол 250-ге жуық ноталық туынды қалдырды. Олардың ішінде камералық ансамбль, фортепиано, аралас хор және оркестрге арналған поэмалар бар. Дегенмен, оның ең маңызды және жетілген туындылары – дауыс пен фортепианоға арналған шығармалары саналады. Оның ең танымал туындылары: «Мадоннаның ұйықтар әні», «Қайғылы Анаға», «Суо Ган» және уэльс тіліндегі шедеврі – «Гведи и Печадур» («Күнәкардың дұғасы»). Сонымен қатар, 22 гимн мелодиясы мен бірнеше әнұран жазылған. Оның қайтыс болғанына 100 жыл толуына орай, 2018 жылғы «Proms» маусымында Уэльстің BBC Ұлттық оркестрі және оның бас дирижері Томас Сёндергард 1913 жылғы толық оркестрге арналған ре мажордағы Ноктюрнді орындады.

Таңдалған композициялар

Оуэннің 1924 жылғы естелік басылымынан алынған шығармалар, авторлардың аттары жақшада көрсетілген.