Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Музыка жанры
Genre of music
Балалар әні – музыкаға қойылған қарапайым өлең, балалардың өзі құрастырып, бір-бірімен бөлісетін ән немесе ойын-сауық, үй жағдайында немесе білім беру мақсатында қолдануға арналған қазіргі заманғы туынды болуы мүмкін. Балалар әндері кейбір мәдениеттерде басқаларына қарағанда көбірек жазылып, зерттелгенімен, адамзат қоғамында барлық жерде кездеседі.
A children's song may be a nursery rhyme set to music, a song that children invent and share among themselves or a modern creation intended for entertainment, use in the home or education. Although children's songs have been recorded and studied in some cultures more than others, they appear to be universal in human society.
Балабақша немесе аналық қаз өлеңдері
«Балалар өлеңдері» термині Ұлыбританияда және көптеген ағылшын тілді елдерде жас балаларға арналған «дәстүрлі» әндерді атау үшін қолданылады; алайда, бұл қолданыс тек тоғызыншыншы ғасырдан басталады, ал Солтүстік Америкада бұрынғы «Ана қаз» өлеңдері әлі де жиі қолданылады. Қазіргі қолданыстағы ең көне балалар әндері – бишек әндері, олар барлық адам мәдениетінде кездеседі. Римдік күтімшілердің «Лалла, Лалла, Лалла, аут dormi, аут lacte» биігі, сақталған ең көне ән болуы мүмкін. Дегенмен, бүгінгі күні қолданылатындарының көпшілігі он жетінші ғасырдан бастап пайда болды. Алғашқы ағылшын жинақтары – Томми Тэмбтың ән кітабы және оның жалғасы Томми Тэмбтың әдемі ән кітабы, екеуі де 1744 жылға дейін жарық көрді деп есептеледі, сол кезде мұндай әндер «Томми Тэмбтың әндері» деп аталды. Джон Ньюберидің «Ана қаздың әуені»; немесе «Бөбекке арналған сонеттер» (шамамен 1785) басылымы – бүгінгі күні де қолданылып жүрген көптеген классикалық өлеңдердің алғашқы жазбасы. Бұл өлеңдердің әртүрлі көздерден шыққандығы байқалады, оларға дәстүрлі жұмбақтар, мақал-мәтелдер, балладалар, қуыршақтардың ойнауынан алынған жолдар, ішімдік әндері, тарихи оқиғалар және, болжам бойынша, ежелгі пұтқа табыну рәсімдері кіреді. Тоғызыншыншы ғасырдың басында рифмалардың баспа жинақтары басқа елдерге де тарала бастады, олардың ішінде Роберт Чемберстің «Шотландияның танымал рифмалары» (1826) және АҚШ-та «Ана қаздың әуендері» (1833) бар. Осы салаға бағытталған алғашқы және, мүмкін, ең маңызды академиялық жинақтар – Джеймс Орчард Холливеллдің «Англияның балалар өлеңдері» (1842) және «Халық рифмалары мен әңгімелер» (1849). Сабина Баринг Гулдтың «Балалар әндері кітабы» (1895) жарық көрген кезде балалар фольклоры көптеген түсініктемелер мен жазбалармен толы академиялық зерттеуге айналды. ХХ ғасырдың басында балалар әндері кітаптарына әсерлі суреттер қосылды, олардың ішінде Кальдекоттың «Эй Диддл Диддл сурет кітабы» (1909) және Артур Рэкхэмнің «Ана қаз» (1913) кіретін еді. Ағылшын рифмаларын зерттеудегі шешуші еңбек – Иона мен Питер Опидің еңбегі. Опистер бұл екі маңызды әсерге ие екенін атап өтті: әндердің жаңа және түзетілген нұсқаларының жылдам таралуы, олар ауызша тарату арқылы Ұлыбритания сияқты елді бір айдың ішінде қамтуы мүмкін, сондай-ақ «тозу және жөндеу» процесі, онда әндер сөздер мен тіркестер ұмытылғанда, қате түсінілгенде немесе жаңартылғанда өзгертіліп, түзетіліп, бекітілді.
The term nursery rhyme is used for "traditional" songs for young children in Britain and many English speaking countries; but this usage dates only from the nineteenth century, and in North America the older Mother Goose rhyme is still often used. The oldest children's songs of which we have records are lullabies, which can be found in every human culture. The Roman nurses' lullaby, "Lalla, Lalla, Lalla, aut dormi, aut lacte", may be the oldest to survive. However, most of those used today date from the seventeenth century onwards. The first English collections were Tommy Thumb's Song Book and a sequel, Tommy Thumb's Pretty Song Book, both thought to have been published before 1744, and at this point such songs were known as "Tommy Thumb's songs". The publication of John Newbery's Mother Goose's Melody; or, Sonnets for the Cradle (c. 1785) is the first record we have of many classic rhymes still in use today. These rhymes seem to have come from a variety of sources, including traditional riddles, proverbs, ballads, lines of mummers' plays, drinking songs, historical events, and, it has been suggested, ancient pagan rituals. In the early nineteenth century, printed collections of rhymes began to spread to other countries, including Robert Chambers's Popular Rhymes of Scotland (1826) and, in the United States, Mother Goose's Melodies (1833). The first, and possibly the most important, academic collections to focus in this area were James Orchard Halliwell's The Nursery Rhymes of England (1842) and Popular Rhymes and Tales (1849). By the time of Sabine Baring Gould's A Book of Nursery Songs (1895), child folklore had become an academic study, full of comments and footnotes. The early years of the twentieth century are notable for the addition of sophisticated illustrations to books of children's songs, including Caldecott's Hey Diddle Diddle Picture Book (1909) and Arthur Rackham's Mother Goose (1913). The definitive study of English rhymes remains the work of Iona and Peter Opie. The Opies noted that this had two important effects: the rapid transmission of new and adjusted versions of songs, which could cover a country like Great Britain in perhaps a month by exclusively oral transmission, and the process of "wear and repair", in which songs were changed, modified and fixed as words and phrases were forgotten, misunderstood or updated.
Әндердің шығу тегі
XX ғасырдың ортасында жиналған кейбір өлеңдердің бастауы XVIII ғасырға дейін жетеді. Көздері анықталған жағдайларда, олар көбінесе ересектерге арналған танымал әндерге, оның ішінде балладаларға, музыкалық залдар мен миньстрель-шоулардағы әндерге байланысты болды. Олар сондай-ақ XIX ғасырда Нью-Йоркте зерттелген. Балалар балалар өлеңдерін, коммерциялық балалар әндерін және ересектер музыкасын сатирикалық түрде қайта өңдеуге бейім. Мысалы, 1950 жылдардың ортасында шыққан Дисней фильмі "Дэви Крокетт, жабайы шекараның патшасы" фильмінің тақырыбы, Джордж Бранстың музыкасына жазылған "Дэви Крокетттің балладасы"; оның "Теннессидегі тау шаңырағында туған / бостандық жерінің жасыл мемлекеті" деген бастапқы шумақтары Крокетті ғарышкер, әкесін өлтіруші, тіпті Тедди Бой етіп көрсету үшін көптеген сатиралық өңдеулерге ұшырады.
Some rhymes collected in the mid twentieth century can be seen to have origins as early in the eighteenth century. Where sources could be identified, they could often be traced to popular adult songs, including ballads and those in music hall and minstrel shows. They were also studied in 19th century New York. Children also have a tendency to recycle nursery rhymes, children's commercial songs and adult music in satirical versions. A good example is the theme from the mid 1950s Disney film Davy Crockett, King of the Wild Frontier, "The Ballad of Davy Crockett", with a tune by George Bruns; its opening lines, "Born on a mountain top in Tennessee / The greenest state in the land of the free", were endlessly satirised to make Crockett a spaceman, a parricide and even a Teddy Boy.
Әңгімелік әндер
Кейбір ең танымал ойын алаңы әндері сөздерге сәйкес келетін қимылдарды қамтиды. Олардың ең танымал мысалы – "Мен кішкентай чайнекпін". Әннен алынған термин қазір крикетте доп жіберіліп алғанда ашуланған боулердің қалай тұрғанын сипаттау үшін жиі қолданылады. "Чайнек" – дегеніңіз, бір қолыңызды кеудеге қойып, көңіліңізді түсіру, ал "қос чайнек" – екі қолыңызды кеудеге қойып, наразылықпен қарау.
Some of the most popular playground songs include actions to be done with the words. Among the most famous of these is "I'm a Little Teapot". A term from the song is now commonly used in cricket to describe a disgruntled bowler's stance when a catch has been dropped. A 'teapot' involves standing with one hand on your hip in disappointment, a 'double teapot' involves both hands on hips and a disapproving glare.
Ойын әндері
Көптеген балалар ойын алаңдары мен көше әндері белгілі бір ойындармен байланысты. Мұндайларға Америкада ойналатын "Мисс Сюзи", Ұлыбританиядағы "Теңізші теңізге сапарлады" және Африканың кейбір аймақтарындағы "Мпеева" сияқты қол соққысымен ойналатын ойындар жатады. Көптеген дәстүрлі маори балалар ойындары, олардың кейбіреулері білім беру мақсатында қолданылады – мысалы, қол қимылдары, таяқ және жіп ойындары – әдетте белгілі бір әндермен бірге ойналады. Конгода екі бала ән айта келіп, қолдарымен және басқа да қимылдарымен үйлестіре ойнайтын "А Ва Нсабуе" деген дәстүрлі ойын бар. Double Dutch сияқты секіру ойындары хип-хоп және рэп музыкасының қалыптасуында маңызды рөл атқарған. Егер ойын алаңындағы әннің кейіпкері болса, ол көбінесе ән орындалған сәтте қатысқан немесе әнді орындап жатқан бала болады. Жас жігіттер мен қыздар арасындағы қиын жағдайлар жиі кездесетін тақырып, мысалы, американдық ойын алаңындағы ән, секірмелі өлең немесе "K I S S I N G" деп әріптемемен айтылатын қалжың. Ән ауызша беріліп келеді.
Many children's playground and street songs are connected to particular games. These include clapping games, like "Miss Susie", played in America; "A sailor went to sea" from Britain; and "Mpeewa", played in parts of Africa. Many traditional Māori children's games, some of them with educational applications—such as hand movement, stick and string games—were accompanied by particular songs. In the Congo, the traditional game "A Wa Nsabwee" is played by two children synchronising hand and other movements while singing. Skipping games like Double Dutch have been seen as important in the formation of hip hop and rap music. If a playground song does have a character, it is usually a child present at the time of the song's performance or the child singing the song. Awkward relations between young boys and girls is a common motif, as in the American playground song, jump rope rhyme, or taunt "K I S S I N G", spelt aloud. The song is learned by oral tradition:
Әндер
Басқа әндердің әртүрлі үлгілері мен контексттері бар. Балалар қолданатын көптеген өлеңдерде бұзушылық элементі бар, ал көптегендерінің сатиралық мақсаты бар. Ересектер әндерін пародизациялау, мысалы, "Шопандар түнде қойын бағып жүргенде" әнін "Шопандар түнде шаңғыларын жуғанда" және басқа да көптеген нұсқаларға өзгерту, ХХ ғасырда Опилер зерттеген британдық ойын алаңдарында кең таралған әрекет болды. Кейбір елдерде бұқаралық ақпарат құралдары мен жарнаманың дамуымен жарнамалық джинглдер мен олардың пародиалары балалар әндерінің тұрақты бөлігіне айналды, соның ішінде АҚШ-тағы "Макдональдс әні" ересектердің реттелген және салауатты тамақтануға деген құштарлығына қарсы келді. Балалар әндерінде юмор маңызды рөл атқарады. (Ағылшын тілінің ерекшелігі, сөздердің көптеген қос мағынасы, басқа мәдениеттерге қарағанда, оларда осындай әндердің көбірек болуына мүмкіндік береді, бірақ олар басқа мәдениеттерде де кездеседі, мысалы, Қытайда). Эдвард Лир және Льюис Кэрролл сияқты ақылға сыймас өлеңдер мен әндер балаларға арналған басылымдардың маңызды бөлігі болды, және балалар олардың кейбіреулерін қабылдады, бірақ мұндай өлеңдердің көп бөлігі балалардың өзі ойлап тапқан сияқты көрінеді.
Other songs have a variety of patterns and contexts. Many of the verses used by children have an element of transgression, and a number have satirical aims. The parody of adult songs with alternative verses, such as the rewriting of "While shepherds watched their flocks by night" to "While shepherds washed their socks at night" and numerous other versions, was a prominent activity in the British playgrounds investigated by the Opies in the twentieth century. With the growth of media and advertising in some countries, advertising jingles and parodies of those jingles have become a regular feature of children's songs, including the "McDonald's song" in the United States, which played against adult desire for ordered and healthy eating. Humour is a major factor in children's songs. (The nature of the English language, with its many double meanings for words, may mean that it possesses more punning songs than other cultures, although they are found in other cultures—for example, China). Nonsense verses and songs, like those of Edward Lear and Lewis Carroll, have been a major feature of publications for children, and some of these have been absorbed by children, although many such verses seem to have been invented by children themselves.
Пародиялар мен сатира
Ойын алаңындағы әндер АҚШ-тағы "On Top of Old Smoky" немесе "The Battle Hymn of the Republic" сияқты танымал әндердің пароди́ясы болуы мүмкін, сөздері тиісінше өзгертілген. Жаңа сөздер көбінесе ұстаздар сияқты билік өкілдеріне қатысты өткір келемеждеуге толы немесе ұятсыз лирикалық өзгерістерді қамтиды. Кейбір мектептердегі қатаң тәртіп ережелері мұны қабылдамайды, бірақ мұғалімдердің кейбіреуі бұл әндерді зиянсыз және тапқыр деп есептейтін болғандықтан, оларды елемеуі мүмкін. Ойын алаңындағы әндерде заманауи балалар кейіпкерлері немесе Попай, Ширли Темпл, Бэтмен немесе Динозавр Барни сияқты балалар актері де кездеседі. Мұндай әндер көбінесе таныс әуендерге жазылады (мысалы, Бэтмен туралы танымал ән "Jingle Bells" әнінің көп бөлігін пайдаланады) және көбінесе сыршылдық пен қарапайым юморды қамтиды. Барниге қатысты, оның тақырыптық әнінің мектептегі пароди́ялары 1990 жылдары Барниге қарсы үлкен наразылықтың себебі болды.
Playground songs can be parodies of popular songs such as "On Top of Old Smoky" or "The Battle Hymn of the Republic" in the US with suitably altered lyrics. The new lyrics are frequently highly derisive towards figures of authority such as teachers or involve ribald lyrical variations. Zero tolerance rules in some schools now prevent this, although they are sometimes ignored by teachers who view the songs as harmless and clever. Playground songs may also feature contemporary children's characters or child actors such as Popeye, Shirley Temple, Batman or Barney the Dinosaur. Such songs are usually set to common melodies (a popular Batman themed song uses much of the chorus of "Jingle Bells") and often include subversive and crude humor; in Barney's case, schoolyard parodies of his theme song were a driving force behind a massive backlash against Barney in the 1990s.
Ықпал
Кейде әндер заманауи поп-әндердің негізі ретінде пайдаланылады, американдық ойын алаңшаларында жиі орындалатын "Circle Circle Dot Dot" әні рэп түрінде жазылған.
Occasionally the songs are used as a base for modern pop songs, "Circle Circle Dot Dot", commonly sung in American playgrounds, has been recorded as a rap song.
Коммерциялық балалар музыкасы
Коммерциялық балалар музыкасы XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Нью-Йорктегі Tin Pan Alley-мен байланысты танымал музыка баспасы индустриясынан туындады. Алғашқы әндердің қатарында Айра Шустер мен Эдвард Г. Нельсонның «Он кішкентай саусақ және он кішкентай бақайшақ» және Гас Эдвардс пен Уилл Коббтың «Мектеп күндері» (1907) болды. Қазіргі таңда ең жақсы есте қалғаны – Джимми Кеннедидің 1932 жылы сөзін жазған «Тедди-айың пикникі», бірақ әнін британ композиторы Джон Уолтер Браттон 1907 жылы жазған. Жазу технологиясы дамыған сайын, балалар әндері жақын арада сатыла бастады; 1888 жылы сатылымға ұсынылған алғашқы жазылған дискілерде («тақталар» деп аталған) Mother Goose балалар өлеңдері болды. Жазу индустриясындағы бірнеше маңызды фирмалардың – Эдисон, Берлиннер және Виктор сияқты – алғашқы каталогтарында балаларға арналған бөлек бөлімдер болды. 1950 жылға дейін барлық ірі жазба компаниялары балаларға арналған альбомдар шығарды, көбінесе танымал мультфильмдерге немесе балалар өлеңдеріне негізделген, және оларды театр немесе киноның көрнекті жұлдыздары оқыды. Диснейдің 1930 жылдардан бергі балалар киносындағы рөлі балалар музыкасын өндіруде ерекше орын алғанын білдірді, бұл «Minnies Yoo Hoo» (1930) фильмінен басталды. Оның алғашқы толық метражды анимациясы «Ақ қар мен жеті кәрізші» (1937) шыққаннан кейін, Франк Черчилль мен Ларри Моридің өте табысты музыкасымен анимация, ертегі және ерекше әндердің үйлесімі үшін үлгі орнатылды. Бұл үлгі 1970 жылдарға дейін сақталды, мысалы «Пиноккио» (1940) және «Оңтүстік әндері» (1946) сияқты фильмдердегі әндермен жалғасты. XX ғасырдың ортасындағы «бейби-бумерлер» балалар музыкасының өсіп келе жатқан нарығын қамтамасыз етті. Вуди Гатри, Пит Сигер және Элла Дженкинс балаларға арналған альбомдар шығарған саяси прогрессивті және әлеуметтік жағдайына оқыс орындаушылардың қатарында болды. «Қызыл мұрынды бұғы Рудольф» (Монтгомери Уордтың джинглы, кейіннен кітапқа айналып, классикалық балалар фильмі болған) және «Алвин және Чипмункс» сияқты ойдан шығарылған музыкалық топтар сол кездегі ең табысты музыкалық жобалардың бірі болды. 1960 жылдары, бейби-бумерлер жетіліп, саяси жағдайына оқыс болған сайын, олар халық музыкасының («халық») мазмұнын да, саясатын да қабылдады. Питер, Пол және Мэри, The Limeliters және Том Пакстон сол кезеңнің танымал халық әртістері болды, олар балаларға арналған альбомдар жазды. 1970 жылдары «Сезам көшесі» сияқты теледидар бағдарламалары балалар музыкасының басым күшіне айналды. 1990 жылдардың басында әнші-күйші, продюсер және орындаушы Бобби Сассер өзінің сыйлыққа ие болған балалар әндерімен және «Бобби Сассер балаларға арналған әндер» сериясымен көзге түсті. Бұл мектептерде және үйде кішкентай балаларды тәрбиелеу үшін әндерді қолданудың үлгісі болды. Дисней де анимациялық музыкалық фильмдер нарығына «Кішкентай теңіз қызы» (1989) фильмімен қайта оралды, оның «Диңгестің астында» әні «Оскар» сыйлығын жеңіп, «Оскар» жеңіп алған Дисней әндерінің алғашқысы болды. XXI ғасырда тәуелсіз балалар музыкасы өнерпаздарының саны артты, Дэн Зэнес, Кэти Боллинджер және Лори Беркнер сияқтылар балаларға арналған кабельді телеарналарда кеңінен танылды. «Trout Fishing in America» тобы күрделі халық музыкасын отбасылық мәтіндермен біріктіру дәстүрін жалғастыра отырып, үлкен танымалдылыққа қол жеткізді, ал «They Might Be Giants» сияқты рок-бағытталған топтар «No!, Here Come the ABCs, Here Come the 123s және Here Comes Science» сияқты балаларға тікелей сатылатын альбомдар шығарды.
Commercial children's music grew out of the popular music publishing industry associated with New York's Tin Pan Alley in the late nineteenth and early twentieth centuries. Early songs included "Ten little fingers and ten little toes" by Ira Shuster and Edward G. Nelson and "School Days" (1907) by Gus Edwards and Will Cobb. Perhaps the best remembered now is "Teddy Bears' Picnic", with lyrics written by Jimmy Kennedy in 1932, although the tune, by the British composer John Walter Bratton, was composed in 1907. As recording technology developed, children's songs were soon being sold on record; in 1888, the first recorded discs (called "plates") offered for sale included Mother Goose nursery rhymes. The earliest record catalogues of several seminal firms in the recording industry—such as Edison, Berliner, and Victor—contained separate children's sections. Until the 1950s, all the major record companies produced albums for children, mostly based on popular cartoons or nursery rhymes and read by major stars of theatre or film. The role of Disney in children's cinema from the 1930s meant that it gained a unique place in the production of children's music, beginning with "Minnies Yoo Hoo" (1930). After the production of its first feature length animation, Snow White and the Seven Dwarves (1937), with its highly successful score by Frank Churchill and Larry Morey, the mould was set for a combination of animation, fairy tale and distinctive songs that would carry through to the 1970s with songs from films such as Pinocchio (1940) and Song of the South (1946). The mid twentieth century baby boomers provided a growing market for children's music. Woody Guthrie, Pete Seeger, and Ella Jenkins were among the politically progressive and socially conscious performers who aimed albums at children. Novelty recordings like "Rudolph the Red Nosed Reindeer" (a Montgomery Ward jingle that became a book and later a classic children's movie) and the fictional music group Alvin and the Chipmunks were among the most commercially successful music ventures of the time. In the 1960s, as the baby boomers matured and became more politically aware, they embraced both the substance and politics of folk ("the people's") music. Peter, Paul, and Mary, The Limeliters and Tom Paxton were acclaimed folk artists of the period who wrote albums for children. In the 1970s, television programmes like Sesame Street became the dominant force in children's music. In the early 1990s, the songwriter, record producer, and performer Bobby Susser emerged with his award winning children's songs and series, Bobby Susser Songs for Children, that exemplified the use of songs to educate young children in schools and at home. Disney also re entered the market for animated musical features with The Little Mermaid (1989), from which the song "Under the Sea" won an Oscar, becoming the first of a string of Oscar–winning Disney songs. The twenty first century has seen an increase in the number of independent children's music artists, with acts like Dan Zanes, Cathy Bollinger, and Laurie Berkner getting wide exposure on cable TV channels targeted at children. The band Trout Fishing in America has achieved great acclaim by continuing the tradition of merging sophisticated folk music with family friendly lyrics,, and rock oriented acts like They Might Be Giants have released albums marketed directly to children, such as No!, Here Come the ABCs, Here Come the 123s and Here Comes Science.