Кіріспе
Пойыздарды тарту үшін кабель, арқан немесе тізбек қолданылатын темір жол. Суретте Вивиан карьеріндегі тік жол көрсетілген – вагондар кабельге тұрақты бекітілген, жеке жолаушылар темір жолы. Басқа түрлерінде вагондар кабельдік темір жолдың басында және соңында кабельге қосылып, ажыратылады. Кейбір кабельдік темір жолдар тік емес, олар көбінесе карьерлерде карьерден өңдеу орнына көптеген вагондарды тасымалдау үшін пайдаланылады.
[[File:DinorwicQuarryIncline. jpg|thumb|right|Trwnc incline at the Vivian Quarry or jig line. One common form of incline is the funicular – an isolated passenger railway where the cars are permanently attached to the cable. In other forms, the cars attach and detach to the cable at the ends of the cable railway. Some cable railways are not steeply graded these are often used in quarries to move large numbers of wagons between the quarry to the processing plant.
Жазылу
Көптеген еңістер өнеркәсіптік ортада, көбінесе карьерлер мен шахталарда қолданылды, немесе Allegheny Portage темір жолы мен Ashley Planes сияқты, бөгеттік жотадан ірі көлемдегі тауарларды тасымалдау үшін пайдаланылды. Бұл теміржолдар Пенсильвания каналынан/Сускехана бассейнінен Маунтин Топ арқылы Делавэр өзені бассейніндегі Лехай каналына көмірді жеткізді. Уэльстің тақтатас өнеркәсібі гравитациялық және сулық теңгерімді еңістерді тақтатас өңделетін диірмендермен карьер галереялары мен жер асты палаталарын байланыстыру үшін кеңінен пайдаланды. Ффестиниог темір жолы, Талиллин темір жолы және Коррис темір жолына тамақтандыратын карьерлерде маңызды еңістердің көптеген мысалдары кездеседі. Эшли ұшақтары жүз жылдан астам бойы Лехай-Сускеханна суайрығы арқылы ауыр жүктерді тасымалдау үшін қолданылды және олар экономикалық тиімсіздікке ұшырады, тек орташа локомотивтік тарту күші жеткілікті түрде ауыр және қуатты болғанда, бұл кедергілерді жылдам аралап өтуге мүмкіндік берді, тіпті ұзаққа созылған жолмен жүргенімен.
Бақылау
Көліктердің жылдамдығы әдетте, еңіс басындағы айналмалы барабанға әсер ететін тежегіш арқылы реттелді. Көлбеу кабельі барабанды бірнеше рет айналдырылып, тежегіш барабанның айналуын баяулату үшін жеткілікті үйкеліс қамтамасыз етілді – демек, кабель сырғанамайды. Динорвик карьерінде қолданылған әдістердің бірі "Балласт" әдісі деп аталды. Бұл әдіс екі рельстік жолды қамтиды, олардың бірі толық жүктелген вагондарға, ал екіншісі жартылай жүктелген вагондарға арналған. Жартылай жүктелген вагондар пайдаланатын жол "балласт" жолы деп аталды және оның бойында белгілі бір жерде тоқтау орнатылған. Еңістің жоғарғы жағынан тоқтауға дейінгі қашықтық, толық жүктелген вагондардың жүруіне қажетті қашықтыққа тең болды. Бос вагондар еңіс бойымен тартылып, төмен түсіп бара жатқан балласт вагондарымен теңгерілді. Бұл бос вагондардың орнына толық жүктелген вагондар қойылды. Содан кейін төмен түсіп бара жатқан жүк вагондары балласт вагондарын еңістің басына қайтарды. Динорвик карьеріндегі ең ірі еңістердің бірі төрт параллель рельстік жолдан тұрды, олардың екеуі балласт әдісімен, ал екеуі дәстүрлі гравитациялық тепе-теңдікпен жұмыс істеді. Бұл кабельдік теміржол жүйесі тек Солтүстік Уэльстегі шифер карьерлерінде, әсіресе Динорвик карьерінде және Бленау Ффестиниогтағы бірнеше карьерлерде кездеседі. Олар гравитация күшімен жұмыс істеді, бірақ өз дөңгелектерімен жүретін вагондардың орнына, тікелей бекітілген бұрышты вагондар қолданылды, олардың үстінде шифер вагондары жылжыды. Бұл еңіс түрі гравитациялық тепе-теңдік жүйесінің артықшылықтарын ұстап қалады және жүктерді жоғары көтеру мүмкіндігін қосады. Бұл жүйе тек еңістің жоғарғы жағында судың көп мөлшерде болуы мүмкін жағдайларда ғана тиімді. Осы типтегі кабельдік теміржолдың мысалы – жолаушыларды тасымалдайтын Линтон және Линмут Cliff Railway.
Локомотивпен сүйрейтін
Сирек кездесетін кабельді теміржол түрі локомотивтерді пайдаланады, олар арқанды қоздыруға арналған оралымды барабанмен жабдықталған. Вагонға тартылатын арқан немесе тізбек қосылғанда, бірақ барабанға берілетін қуат ажыратылғанда, локомотив өзінің күшімен көлбеуді көтеріледі. Арқан толық ұзындығына жеткенде немесе шыңға жеткенде локомотив рельске бекітіліп, арқан оралады. Ең қарапайым түрінде арқан локомотивке, әдетте, көлбеудің жоғарғы жағынан бекітіледі. Локомотив көлбеудің басынан алыстап, вагондарды көлбеу жазықтығымен жоғары қарай тартады. Локомотивтің өзі тік көлбеу бөлігімен жүрмейді. Мысалы, Амберлидің әктас шұңқырлары мұражайында осы жүйе қолданылады. Бұл көбінесе оралымды барабан мен стационарлық қозғалтқыштың инфрақұрылымын орнатудың қажет болмайтын уақытша көлбеулер үшін қолданылады. Сондай-ақ, бұл жүйе рельстен шығып кеткен вагондарды тұрақты жолға қайтару операцияларында да қолданылады.
Көлбеу емес кабельді теміржолдар
Көптеген кабельді теміржолдар поездарды тік көлбеулермен жылжытса, тік еңістері жоқ теміржолдарда да кабельді тартудың мысалдары бар. Глазго метрополитені 1896 жылы ашылғаннан бастап 1935 жылы электр қуатына көшірілгенге дейін кабельмен жұмыс істеді.
Гибридті кабельді темір жолдар
Кәдімгі теміржолдарда локомотивтерді көлбеу участаларда көмектесу үшін кабельдерді қолданудың бірнеше мысалы бар. Коулерс еңісі сондай мысалдың бірі, онда 1842 жылдан 1908 жылға дейін осы учаскеде үздіксіз арқан пайдаланылды. Германиядағы Эркрат Хохдаль темір жолының (1841–1926) орталық бөлігінде көлбеу жазықтық болды, онда пойыздарға тұрақты қозғалтқыштан, ал кейін екінші жолмен жүретін көмекші локомотивтен арқанмен көмек көрсетілді. Биіктік айырмашылығы 2,5 километрлік қашықтықта 82 метрді құрады (1845–1926).
Мысалдар
Жаңа Зеландияның Бруннер қаласының солтүстігіндегі Деннистон еңістігі (1879–1967) гравитациямен жұмыс істеді. Ол екі бөлікке бөлінген, және қызмет ету кезеңінде көмірдің белгілі бір көлемін тасымалданды. Йосемити аңғары темір жолы Калифорния штатының Инклайн қаласында кабельдік темір жолды пайдаланды. Питтсбургтегі Дукесн еңістігі 1877 жылы аяқталды, оның ұзындығы 800 фут (244 м) және биіктігі 400 фут (122 м). 1891 жылы Джонстаундағы Джонстаун көлбеу жазықтығы 1889 жылғы Ұлы Джонстаун су тасқынынан кейін аяқталды. "Әлемдегі ең тік көліктік көлбеу жазықтығы" деп аталған, оның ұзындығы 896.5 фут (273 м), ал қалалық аңғардан Вестмонт төбесіне дейін 502.2 фут (153 м) көтеріледі, бұл 70.9 пайыздық еңіс құрайды. Бразилиядағы Сан-Паулу темір жолы Сантос порты мен Рио-Гранде-да-Серраны байланыстыру үшін бес еңістікті пайдаланды, ол 7 миль (11 км) аралығында 2,625 фут (800 м) биіктікке көтерілді.