Кіріспе
Пекин, Қытайдағы Ұзын дәліз – Жазғы сарайдағы жабық жол. Алғаш рет 18 ғасырдың ортасында тұрғызылған, ол ұзындығымен және 14 000-нан астам суреттері бар көркем бояумен әшекейленгенімен танымал.
The Long Corridor is a covered walkway in the Summer Palace in Beijing, China. First erected in the middle of the 18th century, it is famous for its length in conjunction with its rich painted decoration (more than 14,000 paintings).
Тарих
Ұзын дәліз 1750 жылы салынған, сол кезде Цянлон императоры осы аймақты императорлық баққа айналдыруға бұйрық берген. Дәліз императордың анасы ауа-райының қолайсыздығынан қорғалған бақта серуендеуі үшін салынды. Жазғы сарайдың көп бөлігі сияқты, Ұзын дәліз 1860 жылы Екінші опиум соғысы кезінде ағылшын-француз әскерлерінің салған өртінен ауыр зақымдар алды. Ол 1886 жылы қайта жаңартылды. Жазғы сарайдың құрамында Ұзын дәліз 1998 жылдың желтоқсан айында ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне қосылды.
severely damaged by fire which Anglo French allied forces laid in 1860 during the Second Opium War. It was rebuilt in 1886. As a part of the Summer Palace, the Long Corridor was included on the UNESCO World Heritage List in December, 1998.
Орналасу
Ұзын дәліз Күнмин көлінің солтүстік жағалауымен шығыстағы Айды қарсы алу қақпасынан (Yao Yue Men) батысқа қарай созылады. Оның бойымен, көл жағалауы мен Ұзақ өмір тауының етегі арасындағы көшкін аймаққа тікелей ілеседі, ал тау дәліздің қарсы жағында орналасқан. Көл жағасындағы ерекше нысан – Мрамор қайық павильоны – дәліздің батыс жағына жақын орналасқан. Ұзын дәліздің орталық бөлігі Ұзақ өмір тауының көл жағындағы орталық ғимараттар кешенін оңтүстікке қарай айналып өтеді. Бұл кешендегі басты зал – Бұлтты шашырату залы (Pai Yun Dian), онда император жесір Циси туған күнін тойлаған. Ұзын дәліз Бұлтты тарату қақпасы (Pai Yun Men) арқылы өтеді, ол дәліздің орталық нүктесін белгілейді. Бұл қақпа өзіндік ескерткіш болып табылады және суреттермен әсемделген. Ұзын дәліздің жалпы ұзындығы , ал шатыр астындағы көлденең арқалықтар оны 273 бөлікке бөледі. Дәліз бойында Бұлтты тарату қақпасының екі жағында орналасқан, екі қабатты қыры бар төрт сегізбұрышты павильон бар. Павильондар төрт маусымды (көктем, жаз, күз, қыс) символдайды және (шығыстан батысқа қарай) былай аталады: Лю Цзя («жақсылықты сақтау»), Цзи Лан («толқындармен бірге өмір сүру»), Цюй Шуй («күз суы») және Цин Яо («ашық және алыс»). Бұлтты тарату қақпасының екі жағындағы павильондардың арасында, көл жағалауындағы павильондарға Ұзын дәліздің оңтүстікке қарай қысқа созылуы арқылы жете аласыз: шығыста – «Көлсе қайығына қараған» (Dui Ou Fang) павильоны, ал батыста – «Балық және балдырлар» (Yu Zao Xuan) павильоны. Батыста Балық және балдырлар павильонының қарсы жағында солтүстікке қарай созылған ғимарат бар, ол үш қабатты сегізбұрышты бақылау мұнарасына алып келеді. Ұзын дәліз қытай тілінде 长廊 деп аталады.
Көркем шығарма
Ұзын дәліздің қабырғалары мен төбесінде әсем суреттер бейнеленген. Барлығы 14 мыңнан астам сурет бар, олардың ішінде Қытайдың классикалық әдебиетінен алынған эпизодтар, халық ертегілері, тарихи және аңыз кейіпкерлері, гүлдер, құстар, балықтар мен жәндіктермен бірге Қытайдың танымал ғимараттары мен ландшафттары суреттелген. Әрбір төрт павильонда шығыс және батыс жақтағы екі есіктің үстінен екі ірі сурет орналасқан. Осы суреттердің тақырыптары төменде (шығыстан батысқа қарай) сипатталған:
Персик гүлдерінен тұратын ел туралы әңгіме
"Шаруа гүлді елінің әңгімесі" Шығыс Цзинь әулетінің императоры Сяову билігі тұсында өтеді. Онда тар үңгірдің ар жағында жасырын аңғарды (Ши Вай Тао Юань) тапқан балықшының оқиғасы айтылады. Аңғардың тұрғындары Цинь әулеті заманындағы соғыс қашқындарының ұрпақтары еді. Олар сол кезден бері тарихтың келесі ағымына алаңдамай, бейбітшілік пен үйлесімде өмір сүріп келеді. Балықшы үйіне оралып, оқиғаны айтады, бірақ сол көркем аңғарды ешқашан қайта табуға болмайды.
Сун Уконгтың Нежамен күресі
Сурет қытай классикасы "Батысқа саяхат" романынан бір эпизодты бейнелейді. Эпизодта маймыл патшасы Сун Укун, Жейд императорының Сун Укунды ұстау үшін жіберген Нежа құдайымен күреседі. Күрес барысында Нежа да, Сун Укун да үш басы және алты қолы бар құдайларға айналады. Суретте Нежа өзінің көлік құралы ретінде көбінесе оның есімімен байланысты болатын от дөңгелегінде бейнеленген.
Чжан Фэйдің Ма Чаомен күресі
Бұл суреттің тақырыбы – Цзямэн асуындағы шайқаста Шу Ханның болашақ Бес Тайғыр Генералдарының екеуі – Чжан Фэй мен Ма Чао арасындағы қызыл дауға толы, шешілмейтін шайқас. Бұл оқиға қытай әдебиетінің төрт классикалық романының бірі – 14 ғасырдағы «Үш Патшалықтың Романсы» тарихи романынан алынған.
Чжусян өлкесіндегі шайқас
Бұл суретте Цзинь мен Сун әулеттері арасындағы шешуші шайқастың эпизодтары бейнеленген. Сун әулетінің генералы Юэ Фэй Цзинь әскерінің басқындығына қарсы күресте өзін таныстырды. Чжусян округіндегі шайқаста Сун әскері жеңіліске айналуға жақын болды, бірақ барлығы төрт генералдың батылдығы салдарынан жақындағы жеңіліс шешуші жеңіске айналды.
close to losing, but the courage of a total of four generals was able to turn the near loss into a decisive victory.
Юэ Фэй Лян ханзадасын найзамен жеңді
Цжусян өлкесіндегі шайқас сияқты, осы сурет Сун әулетінің батыры Юэ Фэй туралы әңгімелейді. Суретте Юэ Фэйдің бай отбасынан шыққан Лян князі Чай Гуймен шайқасы көрсетілген. Чай Гуй әскери емтихан арқылы мансапқа қол жеткізу үшін пара беруге тырысқан. Суретте Юэ Фэй, Чай Гуй атынан құлап жатқанда, жүрегіне найзамен қадап өлтіреді.
Бамбук бағбандығының жеті данасы
Бұл сурет Цю Шуй павильонының батыс жағында орналасқан. Онда 3 ғасырдағы жеті жалынды әдебиетші, Бамбук тоғайының жеті данасы бейнеленген. Руан Джи, Цзи Кан, Руан Сянь, Шан Тао, Сян Сю, Ван Ронг және Лю Лин атты ғалымдар прогрессивті саяси көзқарастар ұстанды, бірақ өз армандарына жете алмады. Олар атақ-даңқ пен байлықты қуып, орнына бамбук орманында өлең шығару, тамақ дайындау, музыка тыңдау және шахмат ойнау арқылы көңіл көтеруді жөн көрді.
Чжао Юнның Чанбандағы шайқасы
Бұл суретте "Үш патшалықтың романсынан" тағы бір шайқас көрінісі бейнеленген. Чанбан шайқасында генерал Чжао Юн Цао Цао бастаған жау әскерінің көптігіне қарсы тұрды, оның ұлы және болашақ мұрагері Цао Пи Хан әулетінің патшаларын құлатып, Вэй патшалығын құрды. Бұған қоса, Чжао Юн Шу Ханның негізін қалаушы Лю Бейдің әйелі мен баласын (Лю Шанды) іздеуге тиіс болды. Оларды тапқаннан кейін Лю Бейдің әйелі, Чжаоға сақтық болмау үшін өзін-өзі өлтірді, ал Чжао баласын қорғау үшін шайқасқа кірді. Суретте ақ киім киген Чжао, жау әскерлерімен қоршалған және Лю Бейдің ұлын ұстап тұрған күйінде көрсетілген. Нәтижесінде, ол жауға көп зиян келтіріп, баланы құтқарып қалды.
Лю Буның Лю Беймен, Гуан Юмен және Чжан Фэймен күресі
Бұл сурет Цин Яо павильонының батыс жағында орналасқан. Суретте Хулао асуының шайқасы бейнеленген – бұл "Үш патшалықтың романсы" романынан алынған тағы бір шайқас. Шайқастың бір жағында сол кезде асырап алған әкесі, зұлымдыққа бой алған және Кейінгі Хань әулетінің императорын бақылауға алған Донг Чжуоға адал болған Лю Бу тұр. Екінші жағында – үш серттес ағайынды: Лю Бей, болашақта Шу Хан мемлекетін құрған, Гуан Ю және Чжан Фэй, оның ең басты екі генералы, кейін романның бес батыр генералының қатарына кіретіндер. Суретте Чжан Фэйдің қара бетімен найза ұстағаны, Гуан Юдың қызыл бетімен гуандао, ал Лю Бэйдің екі қырлы қылышы бейнеленген.