Роберт Лаш: Американ тарихшысы және әлеуметтік сыншы

Кіріспе

Американдық тарихшы (1932–1994)

Роберт Кристофер Лаш (1 маусым 1932 – 14 ақпан 1994) – американдық тарихшы, моралист және әлеуметтік сыншы, Рочестер университетінің тарих профессоры. Ол тарихты пайдаланып, ірі мемлекеттік және жекеменшік институттардың отбасылар мен қоғамдардың құзыреттілігі мен тәуелсіздігін қалай кемсінтіп, жоятынын көрсетуге тырысты. Лаш американдықтарға кең таралған тұтынушылыққа, пролетариатизацияға және оның атақты "нарциссизм мәдениеті" деп атаған құбылысқа қалай қарсы тұруға болатынын үйрететін, тарихи негізделген әлеуметтік сын жасауға ұмтылды. Оның "Америкадағы жаңа радикализм" (1965), "Жүрексіз әлемдегі пана" (1977), "Нарциссизм мәдениеті" (1979), "Нағыз және жалғыз жұмақ" (1991) және "Элиталардың көтерілісі және демократияға жасалған қиянат" (1996 жылы қайтыс болғаннан кейін жарияланған) кітаптары кеңінен талқыланды және сынға алынды. "Нарциссизм мәдениеті" күтпеген бестселлерге айналып, "Қазіргі қызығушылық" (көркем әдебиет) санатында Ұлттық кітап сыйлығын жеңіп алды. Лаш әрқашан заманауи либерализмді сынап, либерализмнің наразылықтарын зерттеген тарихшы болды, бірақ уақыт өте келе оның саяси көзқарастары күрт өзгерді. 1960 жылдары ол неомарксист және "суық соғыс" либерализмінің өткір сынышысы болды. 1970 жылдары ол мәдени консерватизмнің кейбір аспектілерін капитализмге солшыл бағытты сынмен үйлестірді және американдық мәдениет пен саясатта байқаған үнемі нашарлауын диагностикалау үшін Фрейдтің ықпалымен жазылған сындық теорияны пайдаланды. Оның жазбалары кейде феминистер тарапынан айыпталып, консерваторлар тарапынан отбасылық өмірдің дәстүрлі түсінігін қорғағаны үшін мақталады. Ол соңында "Прогресс" деген жиі айтылмаса да, кең таралған сенімнің американдықтарды оның көптеген аргументтеріне қарсылық танытуға бейімделігін түйіндеді. Соңғы маңызды еңбектерінде ол осы тақырыпты терең зерттей отырып, американдықтардың 19-шы және 20-шы ғасырдың басында басылған және дұрыс түсінілмеген халықтық және шеберлер қозғалыстарынан көп нәрсе үйренуі керектігін көрсетті.

Өмірбаян

1932 жылы 1 маусымда Небраска штатының Омаха қаласында дүниеге келген Кристофер Лаш діни көзқарасы жоқ, бірақ саяси белсенді отбасында өсті. Оның әкесі Роберт Лаш – Родс стипендиаты және журналист, Вьетнам соғысын сынаған мақалалары үшін Пулитцер сыйлығының иегері болған. Анасы Зора Лаш – философия ғылымдарының докторы, әлеуметтік жұмыскер және мұғалім болып жұмыс істеді. Лаш өнер мен әдебиетке ерте бойын берді, мектеп оқушысы кезінде аудандық газет шығарды және он үш жасында "Румпельштильцкин, ре мажордағы опера" атты толық оркестрленген шығарма жазды. Ричард Хофстадтер де оған зор ықпал етті. Ол Хофстадтердің "Америкалық саяси дәстүр" кітабының кейінгі басылымдарына алғы сөз жазды және 1973 жылы "Нью-Йорк кітаптар шолуында" Хофстадтер туралы мақала жариялады. Лаш Айова университетінде оқытты, содан кейін 1970 жылдан қатерлі ісіктен қайтыс болған 1994 жылға дейін Рочестер университетінде тарих профессоры болды. Лаш қоғамдық өмірде де белсенділік танытты. Рассел Джейкоби осы туралы былай деп жазды: "Менің ойымша, оның буынындағы басқа ешбір тарихшы осылай күшпен қоғамдық аренаға енген жоқ". 1960 жылдары Лаш өзін социалист деп санады, бірақ оның көзқарасына сол кездегі жазушылар ғана емес, сонымен қатар Дуайт Макдональд сияқты ертерек тәуелсіз ой білдірушілер де әсер етті. Лаш Франкфурт мектебінің және "Жаңа солшыл" журналының жазушыларынан да ықпал алды және "Марксизм маған аса қажет семілді" дейтін. Алайда, 1970 жылдары ол солшылдардың прогреске сенуіне көңілі тоймады – бұл тақырыпты кейін оның шәкірті Дэвид Нобл зерттеді, – және осы сенімді солшылдардың кең таралған наразылық пен қақтығысқа қарамастан дами алмауының себебі деп санады. Ол 1966 жылдан 1970 жылға дейін Солтүстік-Батыс университетінде тарих профессоры болды. Рочестер университетінде Лашпен Юджин Дженовезе, ал бір кезде Герберт Гутман, Леон Финк, Рассел Джейкоби, Брюс Левин, Дэвид Нобл, Морис Исерман, Уильям Лич, Рошель Гурштейн, Кевин Матсон және Кэтрин Тюмбер сияқты көптеген аспиранттар жұмыс істеді.

Born on June 1, 1932, in Omaha, Nebraska, Christopher Lasch came from a secular, highly political family rooted in the left. His father, Robert Lasch, was a Rhodes Scholar and journalist who won a Pulitzer prize for editorials criticizing the Vietnam War while he was in St. Louis. His mother, Zora Lasch , who held a philosophy doctorate, worked as a social worker and teacher. Lasch was active in the arts and letters early, publishing a neighborhood newspaper while in grade school and writing the fully orchestrated "Rumpelstiltskin, Opera in D Major" at the age of thirteen. Richard Hofstadter was also a significant influence. He contributed a Foreword to later editions of Hofstadter's The American Political Tradition and an article on Hofstadter in the New York Review of Books in 1973. He taught at the University of Iowa and then was a professor of history at the University of Rochester from 1970 until his death from cancer in 1994. Lasch also took a conspicuous public role. Russell Jacoby acknowledged this in writing that "I do not think any other historian of his generation moved as forcefully into the public arena". During the 1960s, Lasch identified as a socialist, but one who found influence not just in the writers of the time, such as C. Wright Mills, but also in earlier independent voices, such as Dwight Macdonald. Lasch became further influenced by writers of the Frankfurt School and the early New Left Review and felt that "Marxism seemed indispensable to me". During the 1970s, however, he became disenchanted with the Left's belief in progress—a theme treated later by his student David Noble—and increasingly identified this belief as the factor that explained the Left's failure to thrive despite the widespread discontent and conflict of the times. He was a professor of history at Northwestern University from 1966 to 1970. A notable group of graduate students worked with Lasch at the University of Rochester, Eugene Genovese, and, for a time, Herbert Gutman, including Leon Fink, Russell Jacoby, Bruce Levine, David Noble, Maurice Isserman, William Leach, Rochelle Gurstein, Kevin Mattson, and Catherine Tumber.

Жеке

Лаш 1956 жылы тарихшы Генри Стил Коммердің қызы Нелли Коммерге үйленді. Олардың төрт баласы болды: Роберт, Элизабет, Кэтрин және Кристофер.

Нарциссизм мәдениеті

Лаштың ең танымал еңбегі – «Нарциссизм мәдениеті: күтулердің азаю дәуіріндегі американдық өмір» (1979) қазіргі заманғы капитализмнің гегемониясын Филип Риффтың теорияларымен сабақтас, әлеуметтік және отбасылық өмірге «терапевтік» көзқарастың енуімен байланыстыруға тырысты. Лаш 20-ғасырдың әлеуметтік дамуының (мысалы, Екінші дүниежүзілік соғыс және соғыстан кейінгі жылдары тұтыну мәдениетінің өркендеуі) нарциссикалық тұлға құрылымын қалыптастырғанын айтты. Бұл құрылымда адамдардың нәзік өзіндік санасы, басқалармен қатар, міндеттемелерден қорқуға және ұзаққа созылатын қарым-қатынастарға (дінді қоса), қартаюдан қорқуға (яғни, 1960-1970 жылдардағы «жастар мәдениеті») және атақ-даңққа шексіз құрметке (алғаш киноиндустриясы дамытып, кейін негізінен теледидар арқылы күшейтілген) әкелді. Оның сөзіне қарағанда, бұл тұлғалық тип жұмыс ортасындағы құрылымдық өзгерістерге (мысалы, АҚШ-тағы ауыл шаруашылығы мен өндірістің төмендеуі және «ақпараттық дәуірдің» пайда болуы) сәйкес келеді. Осы дамулармен бірге, ол сөздеріне, сөзсіз терапевтік сезімталдық (және оның салдарынан тәуелділік) пайда болды, ол әдейі немесе жайсыз, өзін-өзі көмектесу және жеке бастамашылықтың бұрынғы түсініктерін әлсіретті. 1970 жылдарға қарай, тіпті «индивидуализм» туралы шақырулар да терең мағынасыз жеке тұлғаның жетіспеушілігін білдіретін үмітсіз және тиімсіз айқайларға айналды. «Нарциссизм мәдениеті» 1980 жылы Ұлттық кітап сыйлығын жеңіп алды, бірақ Лаш бұл құрметке қуанбады, себебі баспа сыйлықтары индустрияның «ең жаман тенденцияларын» көрсетеді. Ол былай деді: «Кез келген қозғалыс, болашаққа нағыз үміт сыйлайтын болса, өзінің моральдық шабытын өткеннің қарапайым радикализмінен, жалпы алғанда, прогреске, ірі өндіріске және бюрократияға қарсы айыптаулардан табуы керек, бұл ұзақ тарихы бар моралистер жасаған, олардың көзқарасы өндірушілердің әлемімен қалыптасқан».

Прогрессивизм мен либертариандықты сынға алу

1980 жылдары Лаш қазіргі заманғы американдық саяси ойдың барлық спектрін сынап, либералдарды прогрессивизм мен феминизмге жасаған шабуылдарымен ашуландырды. Ол журналист Сюзан Фалудидің аборт құқығы қозғалысына сын айтқаны және ажырасуға қарсы болғаны үшін оны ашық түрде феминизмге қарсы деп атағанын жазды. Бірақ Лаш Рональд Рейганның консерватизмін дәстүр мен моральдық жауапкершіліктің антонимі деп қарады. Лаш, әдетте, сол кездегі «Жаңа оңшылдар» деп аталған қозғалысқа, әсіресе оның платформасындағы либертариандық элементтерге ықылас көрсетпеді; ол капиталистік нарықтың американдық өмірдің барлық саласына енуіне қарсы болды. Лаш Нью-Дилден кейін қалыптасқан үстем саяси жағдайды қабылдамады, онда экономикалық орталықтандыру мен әлеуметтік төзімділік американдық либералдық идеалдардың негізін құрады, сонымен қатар Уильям Ф. Бакли-младший мен Рассел Кирк жасаған қарама-қарсы синтетикалық консервативтік идеологияны сынады. Лаш сонымен қатар әлеуметтік философиядағы ең жақын замандасы Амитай Этцони ұсынған коммунитаризмге де сыншыл және кейде оны жоққа шығарды. Тек популизм ғана Лаштың экономикалық әділдік (қажетті түрде теңдік емес, бірақ сыныптық айырмашылықты азайту), қатысу демократиясы, мықты әлеуметтік байланыс және моральдық қатаңдық критерийлеріне сай келді; бірақ популизм Нью-Дил кезінде елеулі қателіктер жасады және оны жаулары жиі пайдаланды, ал достары назардан тыс қалдырды. Мысалы, ол Мартин Лютер Кингтің ертедегі еңбектерін және ойларын американдық популизмнің үлгісі деп бағалады; бірақ Лаш Кингтің өмірінің соңғы жылдары нәсілдік теңсіздікті шешу үшін бюрократиялық жолға түскенін, осы радикалды көзқарастан алшақтағанын айтты. Ол «Минималды өзім» атты кітабында: «Жыныстық теңдік өте қажетті мақсат екені сөзсіз» деп түсіндірді. «Әйелдер және жалпы өмір» кітабында Лаш әйелдерді үй шаруашылығынан бас тартуға мәжбүрлеу және оларды жұмыс орнында экономикалық тәуелділікке итерудің, кәсіби мансаптың маңыздылығына назар аударудың, осы мансаптар корпоративтік экономиканың талаптарымен реттелгенше, бостандыққа тең емес екенін айтты.

By the 1980s, Lasch had poured scorn on the whole spectrum of contemporary mainstream American political thought, angering liberals with attacks on progressivism and feminism. He wrote that

Journalist Susan Faludi dubbed him explicitly anti feminist for his criticism of the abortion rights movement and opposition to divorce. But Lasch viewed Ronald Reagan's conservatism as the antithesis of tradition and moral responsibility. Lasch was not generally sympathetic to the cause of what was then known as the New Right, particularly those elements of libertarianism most evident in its platform; he detested the encroachment of the capitalist marketplace into all aspects of American life. Lasch rejected the dominant political constellation that emerged in the wake of the New Deal in which economic centralization and social tolerance formed the foundations of American liberal ideals, while also rebuking the diametrically opposed synthetic conservative ideology fashioned by William F. Buckley Jr. and Russell Kirk. Lasch was also critical and at times dismissive toward his closest contemporary kin in social philosophy, communitarianism as elaborated by Amitai Etzioni. Only populism satisfied Lasch's criteria of economic justice (not necessarily equality, but minimizing class based difference), participatory democracy, strong social cohesion and moral rigor; yet populism had made major mistakes during the New Deal and increasingly been co opted by its enemies and ignored by its friends. For instance, he praised the early work and thought of Martin Luther King Jr. as exemplary of American populism; yet in Lasch's view, King fell short of this radical vision by embracing in the last few years of his life an essentially bureaucratic solution to ongoing racial stratification. He explained in one of his books The Minimal Self, "it goes without saying that sexual equality in itself remains an eminently desirable objective ". In Women and the Common Life, Lasch clarified that urging women to abandon the household and forcing them into a position of economic dependence in the workplace, pointing out the importance of professional careers does not entail liberation, so long as these careers are governed by the requirements of corporate economy.

Элитаның көтерілісі және демократияға сатқындық

Соңғы айларында ол қызы Элизабетпен тығыз жұмыс істеді. 1994 жылы жарық көрген «Элиталардың көтерілісі: Демократияға жасалған қиянат» атты еңбегін аяқтады, онда ол «білім мен мансап арқылы табысқа жеткен жаңа меритократиялық топты – тамырсыздық, космополитизм, міндет сезімінің әлсіреуі және патриотизмнің төмендеуімен сипатталатын топты» және «бұл жаңа топтың «аристократияның жаман қасиеттерін сақтап, ізгіліктерінен айырылғанын», ескі тәртіптің маңызды ерекшелігі болған «өзара міндеттеме сезімін» жоғалтқанын» айтты. Кристофер Лаш АҚШ-тағы әлеуметтік құрамның жоғарғы және төменгі жақтары арасындағы үлкен айырмашылықты талдады. Оның пікірінше, біздің дәуірімізді әлеуметтік құбылыс анықтайды: элиталардың көтерілісі, бұл испан философы Хосе Ортега-и-Гассеттің «Жаппай көтерілісі» (1929) еңбегіне сілтеме жасайды. Лашқа сәйкес, жаңа элиталар, яғни табысы бойынша ең жоғары 20 пайыздағы адамдар, капиталдың еркін қозғалысын қамтамасыз ететін жаһандану арқасында енді өз азаматтарымен бірдей әлемде өмір сүрмейді. Бұл жағынан олар XIX-XX ғасырлардағы ескі буржуазиядан өзгеше, ол кеңістіктік тұрақтылығымен тамырланудың және азаматтық міндеттердің ең төменгі деңгейімен шектелген. Тарихшының сөзіне қарағанда, жаһандану элиталарды өз елдерінде туристерге айналдырды. Қоғамның ұлттық сипаттарын жоғалтуы «өзін әлемдік азаматтар деп санайтын, бірақ мемлекеттік жүйедегі азаматтыққа тән міндеттерді қабылдамайтын» топты тудырады. Халықаралық жұмыс, демалыс және ақпарат мәдениетіне байланыстылығы олардың көпшілігін ұлттық құлдырау мүмкіндігіне салқын қарауға мәжбүр етеді. Мемлекеттік қызметтерді және мемлекеттік қазынаны қаржыландырудың орнына, жаңа элиталар өздерінің жеке «геттоларын» жақсартуға ақша салады: тұрғын үй аудандарындағы жеке мектептер, жеке күзет қызметтері, қоқыс жинау жүйелері. Олар «жалпы өмірден қол үзген». Халықаралық капитал мен ақпарат ағынын басқаратын, қайырымдылық қорлары мен жоғары білім беру мекемелеріне жетекшілік ететін, мәдени өндіріс құралдарын басқарып, осылайша қоғамдық пікір қалыптасу шарттарын анықтайтын адамдардан олар құралған. Осылайша саяси пікірсайыс негізінен үстем таптармен шектеледі, ал саяси идеологиялар қарапайым азаматтардың мүдделерінен қол үзеді. Нәтижесінде ешкімде осы мәселелерді шешуге сенімді шешім жоқ және осыған байланысты қызу идеологиялық күрес жүріп жатыр. Дегенмен, олар жұмысшы табына әсер ететін мәселелерден қорғалған: өнеркәсіптік өндірістің төмендеуі, жұмыс орындарының жоғалуы, орта таптың құлдырауы, кедейліктің өсуі, қылмыстың көбеюі, есірткі саудасының өркендеуі, қалалық дағдарыс. Сонымен қатар, ол 1997 жылы қызының кіріспесімен жарық көрген «Әйелдер және жалпы өмір: махаббат, неке және феминизм» атты мақалалар жинағына енгізілетін мақалаларының мазмұнын аяқтады.

In his last months, he worked closely with his daughter Elisabeth to complete The Revolt of the Elites: And the Betrayal of Democracy, published in 1994, in which he "excoriated the new meritocratic class, a group that had achieved success through the upward mobility of education and career and that increasingly came to be defined by rootlessness, cosmopolitanism, a thin sense of obligation, and diminishing reservoirs of patriotism," and "argued that this new class 'retained many of the vices of aristocracy without its virtues', lacking the sense of 'reciprocal obligation' that had been a feature of the old order." Christopher Lasch analyzes the widening gap between the top and bottom of the social composition in the United States. For him, our epoch is determined by a social phenomenon: the revolt of the elites, in reference to The Revolt of the Masses (1929) of the Spanish philosopher José Ortega y Gasset. According to Lasch, the new elites, i. e. those who are in the top 20 percent in terms of income, through globalization which allows total mobility of capital, no longer live in the same world as their fellow citizens. In this, they oppose the old bourgeoisie of the nineteenth and twentieth centuries, which was constrained by its spatial stability to a minimum of rooting and civic obligations. Globalization, according to the historian, has turned elites into tourists in their own countries. The de nationalization of society tends to produce a class who see themselves as "world citizens, but without accepting any of the obligations that citizenship in a polity normally implies". Their ties to an international culture of work, leisure, information – make many of them deeply indifferent to the prospect of national decline. Instead of financing public services and the public treasury, new elites are investing their money in improving their voluntary ghettos: private schools in their residential neighborhoods, private police, garbage collection systems. They have "withdrawn from common life". Composed of those who control the international flows of capital and information, who preside over philanthropic foundations and institutions of higher education, they manage the instruments of cultural production and thus fix the terms of public debate. So, the political debate is limited mainly to the dominant classes and political ideologies lose all contact with the concerns of the ordinary citizen. The result of this is that no one has a likely solution to these problems and that there are furious ideological battles on related issues. However, they remain protected from the problems affecting the working classes: the decline of industrial activity, the resulting loss of employment, the decline of the middle class, increasing the number of the poor, the rising crime rate, growing drug trafficking, the urban crisis. In addition, he finalized his intentions for the essays to be included in Women and the Common Life: Love, Marriage, and Feminism, which was published, with his daughter's introduction, in 1997.