Кіріспе

1929-1931 жылдар аралығында Ұлыбритания үкіметі.

Екінші Макдональд үкіметі Рамзи Макдональдтың 5 маусым 1929 жылы Ұлыбритания премьер-министрі лауазымына қайта тағайындалуымен құрылды. Бұл Лейбористік партияның үкімет құрған екінші реті болды; алғашқы Макдональд үкіметі 1924 жылы қызмет еткен.

Өмірбаян

Құрылған үкіметтің парламенттік көпшілігі болмады, оның жалпы саны 288 орын (8,3 миллион дауыс) консерваторлардың 255 орынына (8,56 миллион дауыс) қарағанда аз болды. Қалған орындардың көп бөлігі 58 либерал депутатқа тиесілі еді. Орын саны мен дауыс саны арасындағы қарама-қайшылық сол кездегі сайлау жүйесінің және 1918 жылғы Халықты өкілдік ету туралы заң бойынша соңғы шекара өзгерісінің нәтижесінде туындады. Сондықтан Макдональдтың заң қабылдау үшін Ллойд Джорджтың депутаттарының қолдауына мұқтаж азшылық үкіметі болды. Оның министрлері Ұлы депрессияның әсерінен туындаған мәселелерге дереу тап болды. Бір жағынан, халықаралық банкирлер қатаң бюджеттік шектеулерді сақтауды талап етті, екінші жағынан, кәсіподақтар және әсіресе жұмыссыздықтан зардап шеккендердің ұйымдары үнемі және кең ауқымды наразылық акцияларын, соның ішінде аштыққа шығу науқандарын ұйымдастырды.

Саясат

Үкімет өз заңнамасын іске асыруда тәжірибелік қиындықтарға тап болды, мысалы, 1930 жылғы Көмір шахталары туралы заң (20 және 21 Geo. 5. c. 34), ол шахталарда күніне 71/2 сағаттық жұмыс кестесін қарастырды. Шахта иелеріне көмірдің ең төменгі бағасы, шахталар арасында міндетті өндіріс квоталары арқылы кепілдік берілді, осылайша қатыгез бәсекелестік жойылды. Бұл шешім кеншілердің жалақысының төмендеуіне жол бермеу үшін қабылданды. Заң көмір саудагерлерінің олигополиясын алмастыратын қайырымдылық картелін енгізді, ол орталық кеңестің бақылауымен өндіріс квоталарын бөліп, шахталарды қайта ұйымдастыру комиссиясы бірігу арқылы тиімділікті арттыруға бағытталды. Еңбек партиясының күшін жеткіліксіздігіне байланысты көптеген шахта иелері осы ережелерді түрлі жолдармен бұзды. 1931 жылғы Жерді пайдалану туралы заң министрлерге бүкіл ел бойынша жер сатып алуға (жергілікті билік органдары және басқа да осындай органдармен жұмыс істеуге) кең өкілеттіктер берді. Бұл заң Лордтар палатасы тарапынан сынға ұшырады және Қаржы министрлігінен қолдау алмады, сондықтан ол ауыл шаруашылығы өнімділігін арттыру және жұмыссыздар мен ауыл шаруашылығы жұмысшыларына шағын шаруашылықтарды ұсыну және субсидиялау бойынша шектеулі өкілеттіктерге ие болды, себебі 1931 жылғы Ауыл шаруашылығы жерлерін (пайдалану) туралы заң (21 және 22 Geo. 5. c. 41) және 1931 жылғы Лондон көлік заң жобасы – бұл кейін консервативті үкімет тарапынан 1933 жылғы Лондон жолаушылар көлігі туралы заң (23 & 24 Geo. 5. c. 14) ретінде қабылданды. 1930 жылғы Тұрғын үй туралы заңның нәтижесінде 1939 жылға дейін 245 000 шалғайдағы үйлер бұзылып, 700 000 жаңа үй салынды. 1930 жылғы Тұрғын үй туралы заң жергілікті билік органдарына жалдаушылардың табысына байланысты жалдау ақысын белгілейтін дифференциалды жалдау схемаларын құруға мүмкіндік берді. Үкімет билікке келгеннен кейін қабылданған алғашқы шаралар 1929 жылғы Жұмыссыздық сақтандыру туралы заңды (20 & 21 Geo. 5. c. 3) қамтыды, ол Жұмыссыздық сақтандыру заңдарына уақытша түзетулер енгізіп, қорға мемлекеттік үлесті ұлғайтты, 1929 жылғы Даму (заем кепілдіктері мен гранттар) туралы заң (20 және 21 Geo. 5. c. 7) жұмыссыздықты азайтуға бағытталған қоғамдық жұмыстар бағдарламалары үшін 25 миллион фунт стерлингке дейін гранттар мен қосымша 25 миллион фунт стерлинг кепілдік беруді рұқсат етті, сондай-ақ 1929 жылғы Колониялық даму туралы заң (20 & 21 Geo. 5. c. 5) колониялардағы жобаларға жылына 1 миллион фунт стерлингке дейін гранттар беруді рұқсат етті, консерваторлар қысқартуы мүмкін деп қорқытқан Тұрғын үй заңдары бойынша субсидияларды қолданыстағы деңгейде сақтап қалды және консерваторлар Бедвелти, Честер-ле-стрит және Вестхэмде сайланған басқармалардың орнына тағайындаған қамқоршыларды жойды. Сонымен қатар, салық жүйесіне өзгерістер енгізілді, нәтижесінде кедейлер салықты аз төлесе, байлар көп төлейтін болды. Жұмыссыздардың жағдайын жақсарту үшін сақтандыру қорына жұмсалатын қаражат арттырылды. 1930 жылғы Жұмыссыздық сақтандыру туралы заң (20 және 21 Geo. 5. c. 16) өте төмен деңгейде жұмыс істеген жұмыссыздардың кейбір санаттары үшін сақтандыру жәрдемақыларын арттырды және (сауда дауларын қоспағанда) жәрдемақылар бойынша талаптарды Арбитраж сотының рұқсатынсыз қабылдамау ережесін енгізді. Барлық сауда-саттықтардың нәтижесінде шамамен 170 000 адам жәрдемақы алуға құқылы болды. Бұрынғы жұмысына оралу мүмкіндігі аз жұмыссыз жұмысшыларды оқыту схемасы кеңейтілді, ал отбасын асырауға көмектесетін жастар оқу орталықтарында (немесе жақын жердегі жатақханаларда) тұрып, үйлеріне аптасына 9 шиллинг жәрдемақы ала алатын болып белгіленді. Сонымен қатар, 14-18 жас аралығындағы жұмыссыз ұлдар мен қыздарға білім беру шаралары кеңейтілді. Жесірлер, жетімдер және қарттар үшін 1925 жылғы зейнетақы жарналық заң (15 және 16 Geo. 5. c. 70) жақсартылған жағдайларда жүз мыңдаған қосымша зейнеткерлерді қамту үшін түзетілді. 1929–1930 жылдары қабылданған басқа шаралар 1930 жылғы Жол қозғалысы туралы заңды (20 және 21 Geo. 5. c. 43) қамтыды (ол мүлікке келтірілген зиянды және жеке жарақаттарды өтеу үшін үшінші тараптың сақтандыруын енгізді, жол қауіпсіздігін жақсартты, муниципалитеттерге омнибус қызметтерін жүргізуге көбірек еркіндік берді, әділ жалақы қағидасы барлық жолаушылар тасымалдау қызметкерлеріне қолданылды және жүргізушілердің жұмыс уақытына заңдық шектеу қойды), 1930 жылғы Қоғамдық жұмыстарды жеңілдету туралы заң (20 & 21 Geo. 5. c. 50) (қарыз алудың жеңілдетілген өкілеттіктерін беру), 1930 жылғы Жұмысшылардың өтемақысы (силикоз және асбестоз) туралы заң (20 және 21 Geo. 5. c. 29) (асбестке байланысты мүгедектік өтемақысын белгілеген) және 1930 жылғы Психикалық емдеу туралы заң (20 және 21 Geo. 5. c. 23). 1930 жылғы Лейбористік бюджет көбінесе жұмсалатын қаражатты арттыруды, салықтан қашуды болдырмау шараларын, табыс салығының стандартты мөлшерлемесін және қосымша салықты арттыруды, сондай-ақ кішкентай салық төлеушілерге жеңілдіктер беруді көздейді. Білім беру саласында теңдік пен мүмкіндіктерді арттыруға бағытталған бірнеше шаралар қабылданды. Мектептерді жоспарлаудың жоғары стандарттары енгізілді, сондай-ақ тәжірибелік жұмыстар үшін жеткілікті жағдайларды қамтамасыз етуге ерекше назар берілді. «Қара тізімге» енген мектептердің саны шамамен 2000-нан 1500-ге дейін азайтылды. 1929 жылдан 1931 жылға дейін қызметтегі білікті мұғалімдердің саны шамамен 3000-ға артты, ал 50 сыныптан асатын сыныптардың саны шамамен 2000-ға азайтылды. 1930–1931 жылдары Білім министрлігі бекіткен бастауыш мектептерді салуға жұмсалған капиталдық шығындар 9 миллион фунт стерлингтен асты, бұл консервативті үкіметтің билікте болған соңғы жылы – 1928–1929 жылдары бекітілген сомадан екі есе көп. Мектепке дейінгі білім беруді және басқа да қызметтерді дамыту арқылы міндетті мектеп жасына толмаған балалардың денсаулығы мен әл-ауқатын жақсарту қажеттігін атап көрсету мақсатында айналымдық хат шығарылды, және 1931 жылдың сәуір айына дейін балалар бақшаларындағы орын саны екі есеге артты. Мектеп медициналық қызметтеріндегі қызметкерлердің саны артты, сондай-ақ мүгедек немесе соқыр балаларға арналған күндізгі және тұрақты арнайы мектептерде және нәзік балаларға арналған ашық ауа мектептерде шамамен 3000 жаңа орын ұйымдастырылды. Мектеп оқушыларына ұсынылатын тамақ мөлшері де артты, ал Ұлттық сүт жарнамалық кеңесінің балаларға сүт беру схемасына үкіметтің қолдауы нәтижесінде күніне 600 000 бала осы қызметтен пайда көріп отырды. Техникалық білім дамытылды, техникалық колледждер мен өнеркәсіп арасындағы ынтымақтастық үшін шаралар қабылданды, сондай-ақ ересектердің білімін кеңейтуді жеңілдететін жаңа ережелер енгізілді. Теңіздегі қауіпсіздік стандарттарын жақсарту үшін Лейбористтік сауда кеңесінің төрағасы шақырылған халықаралық конференцияда 27 үкімет әлемдегі барлық жүк кемелері үшін бірыңғай қауіпсіздік ережелерін белгілейтін конвенцияға қол қойды. Әскерлердің жағдайы жақсартылды, сондай-ақ белгілі бір қылмыстар үшін өлім жазасы жойылды. Соғыс зейнетақысына байланысты жеті жылдық шектеу де алынып тасталды, ал ормандыру бағдарламасы кеңейтілді. 1929 жылы 120 000-нан 1931 жылы 500 000-нан астамға дейін өсті. 1930 жылғы Ұлттық денсаулық сақтану (сақтандыру мерзімін ұзарту) заңы (21 және 22 Geo. 5. c. 5) сақтандыру мерзімі біткен жұмыссыздарға денсаулық сақтануды ұзартуды қамтамасыз етті, ал 1930 жылғы Кедейлердің қорғаныш заңы (20 және 21 Geo. 5. c. 32) әділеттік органдарындағы сот отырыстарына қатысу үшін қылмыстық құқықтық көмек көрсетуді енгізді. 1930 жылғы Тұрғын үй (Шотландия) заңы (20 және 21 Geo. 5. c. 40) және 1930 жылғы Тұрғын үй заңы (20 және 21 Geo. 5. c. 39) жергілікті билік органдарына шалғайдағы үйлерден шығарылған адамдарға арналған жаңа үйлер салу үшін қосымша мемлекеттік субсидиялар берді. 1930 жылғы Шаштараздық және шашты қыру орындары (жексенбі күнгі жабылу) заңы (20 және 21 Geo. 5. c. 35) (1931 жылдың қаңтарында күшіне енді) жексенбі күні шаштараздық және шашты қыру орындарының міндетті түрде жабылуын қамтамасыз етті және белгілі бір ерекшеліктермен «ешбір адам шаштараздық жұмысын істемеуі керек...».

Тағдыр

1931 жылдың жазында үкімет саяси және қаржылық дағдарысқа ұшырады, себебі фунт стерлингтің құны мен оның алтын стандартындағы орны бюджеттің теңгерімсіздігінен қауіп төндірді. Алтынға шабуыл 1932 жылдың сәуіріне қарай 120 миллион фунт стерлингтік тапшылық болатынын болжаған Мамыр комитетінің баяндамасынан кейін басталды, және оны болдырмау үшін мемлекеттік шығыстарды қысқарту және салықтарды арттыру ұсынылды. Макдональдтың кабинеті қажетті қысқартулар мен салықтарды көтеруді анықтау үшін бірнеше рет жиналды, сонымен бірге шетелден несие алуға тырысты. Кейіннен Нью-Йорктегі банкирлер үкімет 10% кезеңдік төлемдерді қысқарту сияқты маңызды үнемдеу шараларын қабылдаса ғана несие беретіні белгілі болды. 1931 жылдың тамызында Кабинет саяси жағынан қабылданылатын бюджеттік түзетулерді жасауға күш салды, бірақ бұқаралық отставкалар мен партияның толық жарылуына әкеп соқпай, мұны істей алмады. Жарылудың негізгі себебі – ұзақ талқылардан кейін, Кабинеттің Ұлттық көмек схемасы бойынша жұмыссыздарға төленетін жәрдемақыны азайту туралы дауыс беруі болды. Кабинет осы даулы мәселе бойынша келісімге келе алмады, тоғыз мүше жәрдемақыны азайтуға қарсы болды, ал он бір мүше қолдады, және 1931 жылдың 24 тамызында үкімет ресми түрде отставкаға кетті. Екінші Лейборист үкіметінің орнына бірінші Ұлттық министрлік келді, оны да Рамзи Макдональд басқарды және Лейборист, Консерватор және Либерал партияларының өкілдерінен құралды, өзін Ұлттық үкімет деп атады. Көптеген Лейборист жақтастары оны сатқын санағандықтан, Макдональд кейіннен Лейборист партиясынан қуылды және бұрынғы өмірінде партияға қосқан үлкен еңбегіне қарамастан, көп жылдар бойы партия ішінде жек көрінетін тұлға болып қалды. Екінші Лейборист үкіметінің құлауының мән-жайлары, оны Ұлттық үкіметпен алмастыру және Ұлы депрессияның салдарымен күресу үшін дұрыс экономикалық стратегияны әзірлеуге қабілетсіздігі көп жылдар бойы тарихшылар арасында дау тудырды.