Кіріспе

Онесикрит (Ὀνησίκριτος; б.з.д. 360 – б.з.д. 290), грек тарихи жазушысы және циник философ, Ұлы Александрдың Азиядағы жорықтарында онымен бірге болған. Ол Александрдың флотының қолбасшысы болғанын айтқан, бірақ шындығында ол тек рульші болған; Арриан мен Неарх оны осы үшін жиі сынаған. Отанына оралған соң, ол Александрдың жорықтарының тарихын жазды. Кейінгі авторлар оны жиі сілтеме жасайды, сонымен қатар оның қателіктері үшін де сынға алады.

Өмір

Ол Астипалия тумасы болған, және теңізшілік дағдыларын, оған ең пайдалысы болар еді, осы аралдық тегіне қарыз болған болуы мүмкін. Ол Синопалық Диогеннің, циник философтың шәкірті болған. Диоген Лаерт оны «Эгиналық Онисикрит» деп те атайды және оның екі ересек ұлы, Андростен мен Филиск, Диоген циниктің философиясына қызығып Афинаға келгендігін айтады, сол себепті Онисикрит те ынталы шәкіртке айналды. Егер осылай болса, онда ол Александрдың жорығына қосылғанда жасы ұлғайған болуы керек. Оның Александрмен Азияға қалай еріп келгенінің, немесе ол жаулап алушыға қандай қызметпен қатысқандығы туралы ешқандай мәлімет жоқ, бірақ Үндістанға жасалған жорық кезінде патша оны үнді философтарымен немесе гимнасофистермен келісімге отыруға жіберді, оның егжей-тегжейлі мәліметтері оның өзінің әңгімесінен бізге жеткен. Александр Дандамисті өз сарайына шақыру үшін алғаш рет Онесикритті жіберді. Кейін Онесикрит Дандамистің жауабымен бос қол оралғанда, патша Дандамисті көру үшін орманға барды. Александр Гидасп өзенінде флот құрғанда, Онесикритті патша кемесінің пилоты немесе флоттың бас пилоты (ἀρχικυβερνήτης) лауазымына тағайындады. Онесикрит бұл лауазымды Инд өзенімен төмен түскен кезде ғана емес, сонымен қатар өзеннен Парсы шығанағына дейінгі ұзақ және қауіпті сапар бойында да атқарды. Александр оның жұмысына осылай риза болды, ол Сузаға келгенде Неархпен бірге Онесикритке де алтын тәж сыйлады. Дегенмен, Ариан оны ойсыздық танытқаны үшін кінәлайды және бір жағдайда флоттың қауіпсіздігін Неархтың оның кеңесіне қарсы тұруының нықтылығына тікелей байланыстырады. Оның кейінгі тағдыры туралы бізге ештеңе белгілі емес; бірақ Плутарх айтқан анекдотқа сүйенсек, ол Лисимахқа қосылған болуы мүмкін, және ол өзінің тарихи еңбегін сол монархтың сарайында жазған шығар, бірақ екінші жағынан, Лукианның бір сөзі бұл Александрдың өмірінде басталғанын ұсынады.

Жазбалар

Диоген Лаертийден Онесикрит Александр туралы «Александр қалай тәрбиеленді» (Πῶς Ἀλέξανδρος Ἤχθη) деген шығарма жазғанын білеміз, ол Ксенофонт стилін үлгі етіп алған, бірақ түпнұсқаның көшірмесі сияқты оған толық жете алмады. Бұл еңбек Александрдың Азиядағы жорықтары мен ол сапарлаған елдердің сипаттамаларына ең көп сілтеме жасалады. Ол өзі көрген көптеген оқиғаларды баяндағанмен, әңгімесіне көптеген аңыз бен жалғанды араластырғандықтан, сенімді автор ретінде ертеден-ақ даңқы кеткен. Страбон оны аса қатты сынаған. Плутарх оны Амазонкалардың Александрға келгені туралы аңызды айтқандардың бірі ретінде көрсетеді, осы үшін Лисимах оны күлдірген, ал Аул Гелий оны тіпті Проконнестік Аристаспен және тағы да басқа аңызға толы жазушылармен байланыстырады. Бірақ бұл сын айтулардың шамадан тыс екені анық; оның келтірген кейбір мәлімдемелері, әрине, айқын асыра айтылған, бірақ оның еңбегінде Александрдың жорығы арқылы алғаш рет ашылған шалқар елдер туралы көптеген құнды ақпараттар бар. Ол, әсіресе, қазіргі Шри-Ланка деп аталатын Тапробане аралын алғашқы болып атаған.