Кіріспе

Киелі кітапта аталған таулар
АҚШ-тың Вермонт штатындағы тау

Хор тауы (еbr. הֹר הָהָר, Hōr hāHār) – еврей Киелі кітабында екі түрлі таудың атауы. Бірі Өлі теңіздің оңтүстігіндегі Едом жерімен, ал екіншісі Израильдің солтүстік шекарасындағы Жерорта теңізімен шектеседі. Бірінші Хор тауы исраилдіктер үшін ерекше маңызды, себебі Мұсаның інісі, бас жұбы Һарон сол жерде қайтыс болды.

Едомдағы Хор тауы

Бұл Хор тауы "Едом елінің шетінде" орналасқан (Сандар 20:23, 33:37 (1000)) және осы жерде Һаронның киімдері шешіліп, қайтыс болып, жерленген. Хор тауының нақты орны туралы пікірталас жалғасуда.

Жәбіл Харун

Иосиф Флавийдің жазбаларына сүйенсек, бұл тау әдетте Жебел Неби Харун ("Араб тілінде "Пайғамбар Ааронның тауы") немесе жай ғана Жебел Харун деп белгіленеді. Бұл тау Араба бөлігінің Жордан жарылысының шығыс жағындағы Едом тауларында тең жақтағы екі шыңы бар, теңіз деңгейінен 1457 метр биіктікте орналасқан. Таудың шаңырағында Мамлюк дәуіріне жататын мешіт орналасқан, ол дәстүрлі түрде "Ааронның қабірі" деп аталады және Византия шіркеуінің қалдықтарының үстіне салынған. Ал оның батыс жағында Ааронға арналған Византия монастырының қалдықтары табылады.

Жәбіл Мадара

XIX ғасырдың ортасынан XX ғасырдың басына дейінгі кейбір зерттеушілер осы идентификациямен келіспеді: мысалы, Генри Клей Трамбулл 'Айн Кадис (мүмкін, Кадеш Барнеа) қаласынан солтүстік-батысқа қарай шамамен 15 миль қашықтықта орналасқан, қазіргі Израиль мен Египеттің шекарасына жақын Джабель Мадара тауын ұсынды. Осы орналасқан жерді қолдайтындардың арасында Уилтон (The Negeb, 1863, 127-беттен бастап), Франц Буль (Die Geschichte der Edomiter, 1893, 23-бет), Г. Б. Грей (Сандар кітабына сындық және түсіндірмелі түсініктеме, 270-бет) және Бруно Дж. Л. Баенч (Шығу, Левит және Сандар [1900–03, неміс тілінде Exodus – Leviticus – Numeri], 572-бет) бар.

Басқа жерлер

Мединаның солтүстігіндегі Ухуд тауында, Джебель Харунның үстіндегі мешітке ұқсас қасиетті орын бар, ол дәстүр бойынша Харун пайғамбардың өмірімен байланысты. Тағы бір орын – Синай мысырында, Сент-Екатерина монастырының солтүстік-батысына қарай 2 шақырым жерде мұсылмандық және христиандық қасиетті орындары бір төбеде орналасқан. Екінші храм кезеңінде, Уәде етілген жердің географиялық шекарасын нақтылауға тырысқан яһуди авторлары, Хор тауын Сирия жазығының солтүстік шекарасын белгілеген Таурус тауларының Аманус жотасына сілтеме ретінде қарастыра бастады. Раввиндердің жазбаларында Аманах тауы да Израиль жерінің шекарасы деп көрсетілген: «Жердің (Израильдің) шекарасын және жерден тыс жерлерді қалай анықтауға болады? Turos Amanus тауынан төмен қарай және оңтүстікке қарай бұрылатын жер – Израиль жері. Turos Amanus тауынан солтүстікке қарайғы жерлер – Израиль жерінен тыс жерлер». Хор тауы Аманах деп те аталады, Иерусалим Таргумдарында Манус тауы, ал Жонатан Таргумында Уманис деп аталады. Тарихи географ Джозеф Шварц (1804–1865) раввиндер әдебиетінде сипатталған Аманах тау тізбегінің шекарасын анықтауға тырысып, оны «Палестинаның солтүстік шеті» деп аталатын Хор тауымен теңестіруге болатынын айтты. Оның сөзіне қарағанда, ол «Триполиден оңтүстікке қарай Хор тауының бастауы ретінде созылады, гректер билігі кезінде Теопросопон деп аталған, қазір Рас-аль-Шака деп аталады, Жерорта теңізіне дейін, одан Тир қаласының оңтүстігіне қарай 12 ағылшын милі қашықтықтағы Рас-аль-Накхараға дейін жалғасады, онда алыстан көрінетін жартасты тік жарлары теңізге дейін созылады». Осы сипаттама бойынша Аманах – Ливанға қарсы таулардың ең оңтүстігі, оны Гермон тауымен шатастыруға болмайды және оны Оңтүстік Түркиядағы Аман тауымен қабыстырмау керек.