Францис Бринкли: Ирландиялық журналист және Япон мәдениетін зерттеуші

Кіріспе

Франсис Бринкли (30 желтоқсан 1841 – 12 қазан 1912) – ағылшын-ирланд газетінің иесі, редакторы және ғалымы. Ол 40 жылдан астам уақыт Мейджи кезеңіндегі Жапонияда тұрып, жапон мәдениеті, өнері және сәулеті туралы көптеген кітаптардың авторы болды, сонымен қатар ағылшын-жапон сөздігін жазған. Ол Франк Бринкли немесе капитан Фрэнсис Бринкли деген аттармен де белгілі болды және Сирил Конноллидің атасы болды.

Ерте өмір

1841 жылы Франк Бринкли Мит графтығындағы Парсонстаун үйінде, Парсонстаунның Мэтью Бринкли Ж. П. және оның әйелі Харриет Грейвстің он үшінші және ең кіші баласы болып дүниеге келді. Оның әкесінің әкесі Джон Бринкли Клойннің соңғы епископы және Ирландияның алғашқы корольдік астрономы болды, ал анасының әкесі Ричард Грейвс Троица колледжінің аға оқырманы және Ардагтың деканы болды. Бринклидің әпкелерінің бірі, Клонтарф қамалының Джейн (Бринкли) Вернон, Сирил Конноллидің әжесі болды. Тағы бір әпкесі Анна алғашқы күйеуі Джеймс Кингстонның 5-ші графы қайтыс болғаннан кейін Кингстонның жесір графинясы атанды және Митчелстаун қамалында тұрған соңғы адам болды. Бринкли анасының туысы арқылы танымал тіл білгіш, шетел мәдениетін ұнататын Ричард Фрэнсис Бертонмен туыс болды. Бринкли Тринити колледжіне түсуге дейін Корольдік мектеп Дунганнонға барды, онда математика және классикадан жоғары балл алды. Бітірген соң ол әскери мансапты таңдап, Вулвичтегі Корольдік әскери академияға қабылданды, артиллерия офицері болды. Осы қызметінде Гонконгтың 6-шы губернаторы, оның туысы сэр Ричард Грейвс МакДоннелл (1866–1872) оны Шығысқа шақырып, лагерь көмекшісі және адъютанты қызметіне алды. 1866 жылы Гонконгқа жол тартқанда Бринкли Нагасакиге барып, екі самурайдың жекпе-жегін көрді. Жеңімпаз қарсыласын өлтірген соң, оны хаоримен жауып, "қолын құшақтап, тізе бүгіп" дұға етті. Бринкли жапон жауынгерінің мінез-құлқына қатты әсер етіп, Жапонияда тұрақты өмір сүруге бекінді.

Жапониядағы өмір

1867 жылы капитан Бринкли Жапонияға оралды және ешқашан туған жеріне қайтып оралмады. Британдық жапон елшілігіне бекітілген және әлі де Корольдік артиллерия офицері болған ол, жапон елшілігінің әскери атташесінің көмекшісі қызметін атқарды. 1871 жылы Мейдзи үкіметінің шетелдік кеңесшісі лауазымына тағайындалу үшін қызметтен кетті. Жапон Императорлық теңіз күштерінің жаңа теңіз мектебінде артиллерия тактикасын оқытты. Жапонияға келгеннен кейін көп ұзамай жапон тілін меңгерді, жақсы сөйлеп, жақсы жазды. 1878 жылы ол Императорлық инженерлік колледжде математика оқытуға шақырылды, кейін Токио Императорлық университетінің бөлігіне айналды және осы лауазымда екі жарым жыл қызмет етті. Сол жылы Мито кланының бұрынғы самурайының қызы Ясуко Танакаға үйленді. 1873 жылдан бастап жапон заңнамасы бойынша түрлі нәсілдік некелерді тіркеуге болады. Бринкли британдық елшілігінен некесін тіркеуге рұқсат сұрады, бірақ оның әйелі британдық азаматтығына даусыз ие болуы үшін рұқсат берілмеді (оған үйлену арқылы жапондық азаматтығынан бас тартуға тура келді). Ол бұл шешімге қарсы күресті және әсерлі достарының көмегімен британдық сот жүйесіне шағымданып, ақырында жеңіске жетті. Олар екі қыз бен Джек Рональд Бринкли (1887–1964) есімді ұлдың ата-анасы болды. 1881 жылдан өмірінің соңына дейін «Жапония поштасы» газетінің иесі және редакторы болды (кейін «Жапония таймс» газетімен бірікті), жапон үкіметінен қаржылық қолдау алып, нәтижесінде жапондық көзқарасты сақтады. Бұл газет, мүмкін, Алыс Шығыстағы ең беделді және көп оқылатын ағылшын тілді газет болды. Бірінші қытай-жапон соғысынан кейін Бринкли Лондонның «Таймс» газеті үшін Токиодағы тілші болды және 1904–1905 жылдардағы орыс-жапон соғысы кезінде жариялаған хабарларымен танымал болды. Ағылшын-жапон қарым-қатынасын жақсартуға қосқан үлесі үшін император Мейдзи оған «Қасиетті қазына» орденін табыс етті. Сонымен қатар ол Жапонияның ең ірі кеме компаниясы «Nippon Yusen Kaisha» кеңесшісі болды. Танымал ағылшын журналисі Ф.А. Маккензи былай жазды:

In 1867 Captain Brinkley returned to Japan, never again to return home. Attached to the British Japanese Legation, and still an officer in the Royal Artillery, he was assistant military attache to the Japanese Embassy. He resigned his commission in 1871 to take up the post of foreign advisor to the new Meiji government, and taught artillery techniques to the new Imperial Japanese Navy at the Naval Gunnery School. He mastered the Japanese language soon after his arrival, and both spoke and wrote it well. In 1878 he was invited to teach mathematics at the Imperial College of Engineering, which later became part of Tokyo Imperial University, remaining in this post for two and a half years. In the same year he married Yasuko Tanaka, a daughter of a former samurai from the Mito clan. Interracial marriages could be registered under Japanese law from 1873. Brinkley sought but was refused permission by the British Legation to register his marriage in order that his wife would have undisputed claim to British nationality (she forfeited her Japanese nationality by marrying him). He fought this refusal and eventually succeeded by appealing to the British judiciary, with the help of some influential friends. They were the parents of two daughters and a son named Jack Ronald Brinkley (1887–1964). In 1881 until his death he owned and edited the Japan Mail newspaper (later merged with the Japan Times), receiving financial support from the Japanese government and consequently maintaining a pro Japanese stance. The newspaper was perhaps the most influential and widely read English language newspaper in the far East. After the First Sino Japanese War Brinkley became the Tokyo based correspondent for The Times of London, and gained fame for his dispatches during the Russo Japanese War of 1904–1905. He was awarded the Order of the Sacred Treasure by Emperor Meiji for his contributions to better Anglo Japanese relations. He was also an adviser to the Nippon Yusen Kaisha, Japan's largest shipping line. F. A. MacKenzie, a prominent English journalist, wrote:

Капитан Бринклидің жапон өмірі мен тілін жақсы білуі баршаға мәлім және таң қалдырады. Алайда, оның тәуелсіз ойлау қабілеті жапон үкіметімен тығыз байланысы және жапон өнеркәсібіне деген жеке қызығушылығымен әлсірейді. Оның журналы үкіметтің ресми органы ретінде қарастырылады, және ол жапондықтардың өзінен де жапондық талаптарды ынталы түрде қорғауға жетті. Жапондық және британдық мүдделер арасында дау туындаған жағдайда капитан Бринкли мен оның журналы жапондықтардың мүддесін қорғауда, жағдайға қарамастан, белсенді рөл атқарады деп сенімді түрде айтуға болады. Бринклидің «Таймс» газетіне соңғы хабары 1912 жылы өлім төсегінде жазылған, ол сеппуку туралы хабарлады: Император Мейдзи жақында қайтыс болды және марқұм императорға адалдық таныту үшін генерал Ноги Маресуке әйелімен бірге хара-кири жасады.

Жеке өмір

Фрэнк Бринклидің көптеген хоббилері болды, олар бау-бақша шаруашылығы, жапон өнері мен керамикасын жинау, крикет, теннис, атпен жүру және аң аулау еді. Оның өнер мен керамикадан тұратын маңызды жинағының бір бөлігі әлемнің түрлі мұражайларына сыйға берілді, бірақ көп бөлігі Ұлы Токио жер сілкінісі мен Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қирап, күлге айналды. Ол жапон тілін үйренуге қызығушылық танытқан ағылшын тілінің бастауыш деңгейіндегі оқушылары үшін кітаптар жазды, ал оның грамматикалық оқулықтары мен ағылшын-жапон сөздігі (Фумио Нанджо мен Юкичика Ивасакипен бірлесіп құрастырылған) Мейдзи дәуірінің соңғы жартысында ағылшын тілін оқығандар үшін бұл саланың шешімді кітаптары саналды. Ол жапон тарихы мен жапон өнері туралы көп жазды. Оның 1915 жылы "Таймс" баспасында жарық көрген "Жапон халқының тарихы" кітабы жапон тарихын, бейнелеу өнерін және әдебиетін жапон этносының пайда болуынан бастап Мейдзи дәуірінің екінші жартысына дейін қамтыды.

Өлім

1912 жылы 71 жасында, генерал Ноги қайтыс болғаннан кейін бір ай өткен соң Фрэнсис Бринкли дүниеден озды. Оның қоштасу рәсіміне Пирлер палатасының спикері Токугава Иэсато, Әскери-теңіз министрі Сайто Макото және Сыртқы істер министрі Учида Косай қатысты. Ол Токионың орталығындағы Аояма Рейен зиратының шетелдік бөлігіне жерленген. Оның қайтысынан кейін Эрнест Сатов 1912 жылғы 21 қарашада Фредерик Виктор Дикинске Бринкли туралы былай деп жазды: "Мен "Таймс" газетінде жарияланғаннан артық Бринклидің толық естелігін көрген жоқпын. Сіздер білесіздер, мен оған сенбедім. "Таймс" газетіндегі мақаланы кім жазғанын түсіне алмаймын. Сіздер айтқандай, бұл білімсіз адамның жұмысы". Өлім төсегінде Фрэнк Бринкли ұлы Джекке орыс-жапон соғысы кезінде болған бір оқиғаны айтып берді. Жапон әскері Мукден шайқасында ресейліктерді жеңгеннен кейін, Бас штаб бастығы Кодама Гентаро Ресеймен келісім жасасуға шақыру үшін құпия түрде үйіне қайтты. Ол кезде бұл өте маңызды құпия болғандықтан, ол бұл ұлттық құпияны "Таймс" газетінің шетелдік тілшісі Бринклиге сеніп айтты, бұл Бас штаб бастығының Бринклиге деген үлкен сенімін көрсетті.