Кіріспе

Ян Феннелл, "Иттің тыңдаушысы", – ағылшын ит жаттықтырушысы, ол Монти Робертстің жылқы мінез-құлқына қатысты түсініктерін иттердің мінез-құлқына қолданды. Оның жаттығу әдісі иттердің қасқырлардан тарағандықтан, үйірдің әлеуметтік моделіне сәйкес келеді деген теорияға негізделген – анық басшысы бар реттелген иерархия. Ол иттердің басқа әлеуметтік модельдерді түсінбейді деп санайды, ал үй жануарлары ретінде адам отбасына енген кезде, олар өзін үйір мүшесі деп есептейді. Феннеллдің пікірінше, иттің дұрыс емес мінез-құлқының көп бөлігі иесінің өзі "үйір басшысы" екенін тұрақты түрде көрсетпеуінен туындайды. Теориялық тұрғыдан алғанда, бұл итті алаңдатады: ол басшысыз үйірді көзге елестете алмайды, сондықтан иесі басшылықтан бас тартса, иттің "альфа" рөлін өз мойнына алудан басқа амалы қалмайды. Осының салдарынан ол агрессивті немесе басқару қиынға соғуы мүмкін, өйткені ол үстемдік етуге тырысады; не істеу керектігіне нақтылық болмағандықтан белсенді болып, немесе кейде қатты стресске ұшырайды. Басқа иттер сарапшылары иттердің мінез-құлқы қасқыр үйірінің моделіне негізделген деген теорияға қарсылық білдіріп, соңғы ғылыми зерттеулерге сілтеме жасады, бұл теорияны тым қарапайымдау деп сынады. Осы себепті Феннеллдің көптеген сенімдері ескірген және архаикалық деп есептеледі, енді ғылыми тұрғыдан дұрыс емес. Феннеллдің Amichien Bonding (француз тілінен: "ami" – "дос", "chien" – "ит") деп аталатын әдісі иттердің басшылықты қалай танитынын білуге және оларды тұрақты түрде қолдануға баса назар береді, сонда иттің иесін "альфа" деп, өзін бағынышты деп қабылдауына мүмкіндік туады. Осылайша ол иесіне шешімдер қабылдауды сеніп, тыныш және қанағаттанған күйде болады. Феннелл итті физикалық тұрғыдан үстемдік етуге немесе жазалауға қарсы. Amichien Bonding мәнісі – иесі итке серіктестіктің адам бөлігі шешімдер қабылдау үшін жауапты екенін тұрақты түрде көрсетуі. Итті физикалық күшпен бағындыруға болмайды, бірақ оны басқа мінез-құлықтардың арасында, кейбір уақыттарда назардан тыс қалдыру арқылы жаттықтыруға болады: бұл оған басшылық пен шешім қабылдау үшін өзінің жауапкершілігі жоқ екенін түсіндіру үшін жасалады. Бұл типтегі жаттығу бағдарламасының кері әсерлері болуы мүмкін бе деген дау бар және бір автор оны "психологиялық қатыгездік" деп атады. Басқа иттерді жаттықтырушылар мен иелері бұл иттерге қай мінез-құлықтар қабылданды, ал қайсысы қабылданбады екенін көрсетудің зиянсыз және тиімді тәсілі деп санайды.