Кіріспе

Тәуелсіздік алғаннан бері Ирландияда үш түрлі монета жиынтығы шығарылды. Үшінде де монетаның алдыңғы жағында кельт арфасы бейнеленген. Ирландия фунтының ондыққа дейінгі монеталарының артқы жағында реалистік жануарлар салынған; ондық монеталардың кейбіреулері бұл суреттерді сақтап қалды, бірақ кіші номиналдарында әсемдік құстар бейнеленген; ал евро монеталарында евро ақша бірліктерінің ортақ дизайны пайдаланылды. Ондыққа дейінгі және бастапқы ондық монеталардың мөлшері британдық монеталармен бірдей болды, себебі Ирландия фунты британдық фунт стерлингпен валюталық одақта болған. Британдық монеталар Ирландияда кеңінен қолданылды, сондай-ақ керісінше, бірақ азырақ. 1979 жылы Ирландия валюта бағамын реттеу механизмына қосылды, және ирланд фунты стерлингпен теңдігін жоғалтты; осыдан кейін шығарылған монеталардың дизайны екі елде де әртүрлі болды.

Өмірбаян

Ирландиядағы алғашқы монеталар шамамен 995 жылы Дублинде, Дублиннің гиберно-викинг патшасы Ситрик үшін соғылған. Бұл пенни монеталарында патшаның бейнесі мен аты және Дублин үшін «Dyflin» деген сөз жазылған. Англия королі Джон Ирландияда монета соққан алғашқы англо-нормандық монархтардың бірі болды; бұл монеталар фартинг, жарты пенни және пенни болды. Ирландия монеталарында арфа тек Генрих VIII патшалық құрған кезде бейнеленді, ал кейін Генрих патшалық құрған жылдарда жыл көрсетілді. Келесі ғасырларда алтын, күміс және мыс монеталар шығарылды, ал бір кезде ерітілген зеңбірек трубаларынан алынған металл қолданылды, бұл «зеңбірек ақшасы» деп аталды. 18 және 19 ғасырларда шығарылған монеталардың арфа жағында көбінесе «Hibernia» деген сөз жазылған. Тәуелсіздікке дейін соғылған соңғы ирланд монеталары 1823 жылы Георг IV патшалық құрған кезде шығарылды. 1800 жылғы Ирландия мен Ұлыбританияның Одақ туралы заңына сәйкес, толық саяси біріккеннен кейін 1826 жылы ирланд монеталары айналымнан алынды. Келесі ғасырда кейде фантазиялық монеталар соғылды, бірақ олар айналымға түспеді және заңды төлем құралы болған жоқ. Ирландия еркін мемлекеті 1920 жылдары құрылғаннан кейін көп ұзамай өз монеталары мен банкноттарын жасауға шешім қабылдады. Ирландия валютасы фунт стерлингке бекітіледі деп шешілді. Мемлекет үшін монета соғудың заңдық негізі ретінде 1926 жылғы «Монета жасау туралы» заң қабылданды және осы жаңа монеталар 1928 жылдың 12 желтоқсанында айналымға түсті. Нюмизматикалық терминологиядағыдай, мемлекеттік мөрдің жағы «аверс» деп аталады; бұл көбінесе «беткі жақ» деп аталады; ал «реверс» - номиналына арналған ерекше дизайны бар жақ. Монеталарды қаржы министрінің өкілі ретінде әрекет ететін орталық банк шығарады.

Ондық монеталар

Жаңа ондық валюта үшін суретші Габриэль Хейс қоладан үш жаңа дизайн жасады, олар кельттік түйін стиліндегі әшекейлі құстардың қолжазба суреттеріне негізделген. Перси Меткалфтың дизайны жаңа бес пен он пенс монеталары үшін сақталды, олар тиісінше шиллинг пен флориннен алынған. Жаңа елу пенс монетасында ескі фартингтен алынған тоқылдақ суреті бейнеленген. Дизайн өте қарапайым, құндылығын көрсету үшін тек сандар мен символдар қолданылды; пенни мен пингин (пенниге арналған ирланд сөзі) атауын білдіру үшін тек "P" әрпі пайдаланылды. 1978 жылы Ирландияның Орталық банкі Дублиндегі Сэндифордта монеталар мен банкноттарды өндіру үшін Валюта орталығын ашты. Бұрын ирланд монеталары Ұлыбританиядағы Корольдік монета жасау орындарында шығарылған. Монета соғудың өсетін құны 1986 жылы жиырма пенс монетасын енгізуді қажет етті; инфляция оның сатып алу қабілетін төмендеткендіктен жарты пенс монетасы осы кезде айналымнан алынды. Ирландия фунт монетасын енгізу үшін 1990 жылғы Ондық валюта заңы қажет болды. Бұл ECU монеталары тиісінше 50 ECU, 10 ECU және 5 ECU номиналында алтын, күміс және күмістен жасалды. Бұл монеталар Ирландия фунт монетасынан ирландтық қызыл бұғының суретін пайдаланды, фонында тау рельефі және басқа да ерекшеліктер болды, мысалы, арпаны қоршап тұрған Еуропа туының 12 жұлдызы, ирландтық евро монеталарына ұқсас. Ондық валюта заңдары бойынша шығарылған монеталар 2002 жылы Ирландия фунт монетасын (Calling In) (No. 2) Бұйрығымен, 2001 жылғы бұрынғы ұқсас бұйрықты жою арқылы айналымнан алынды; мерзімі 2002 жылғы 10 ақпанға белгіленді.

Қорытынды: Ондық монеталар

| Ағылшынша атауы | Ирландияша атауы | Еуро бойынша құны | Сан | Диаметрі | Қалыңдығы | Сыртқы беті | Енгізілген күні | Айналымнан алынған күні | £1 үлесі |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Halfpenny | Leathphingin | €0.0063 | 1/2p | 17.14 мм | 1 мм | Әшекейлі құс | 15 ақпан 1971 | 1 қаңтар 1985 | 1/200 |
| Penny | Pingin | €0.0127 | 1p | 20.32 мм | 1.65 мм (1990 жылға дейін 1.52 мм) | Әшекейлі құс | 15 ақпан 1971 | 10 ақпан 2002 | 1/100 |
| Two pence | Dhá phingin | €0.0254 | 2p | 25.91 мм | 2.03 мм (1990 жылға дейін 1.85 мм) | Әшекейлі құс | 15 ақпан 1971 | 10 ақпан 2002 | 1/50 |
| Five pence | Cúig phingin | €0.0635 | 5p | 18.5 мм (1993 жылға дейін 23.59 мм) | | Тұлпар | 8 қыркүйек 1969 | 10 ақпан 2002 | 1/20 |
| Ten pence | Deich bpingin | €0.127 | 10p | 22.0 мм (1993 жылға дейін 28.5 мм) | | Бөке | 8 қыркүйек 1969 | 10 ақпан 2002 | 1/10 |
| Twenty pence | Fiche pingin | €0.2539 | 20p | 27.1 мм | | Ирландиялық аңшы | 30 қазан 1986 | 10 ақпан 2002 | 1/5 |
| Fifty pence | Caoga pingin | €0.6349 | 50p | 30.0 мм | 3.15 мм | Тоқылдақ | 17 ақпан 1970 | 10 ақпан 2002 | 1/2 |
| One Pound | Punt | €1.2697 | £1 | 31.11 мм | 1.90 мм | Қызыл бұғы | 20 маусым 1990 | 10 ақпан 2002 | 1 |

Еуро

Еуроны енгізуді Ирландияның Еуроға ауысу кеңесі қадағалады, ол 1998 жылдың 5 мамырында Қаржы министрі құрған арнайы агенттік болды; бұл агенттік ауысудың сәтті болуын қамтамасыз ету үшін түрлендіргіштер, оқу жинақтары, суреттер және көптеген БАҚ-та жарияланымдарды қоса алғанда, кең ауқымды ақпаратпен қамтамасыз етті. Барлық еуроаймақ елдері сияқты, Ирландия да валюта евроға ауысқаннан кейін өз монеталарын соғуды жалғастырды. Еуро монеталарының бір жағы бүкіл еуроаймақта ортақ, ал екінші жағы – Ирландияға тән ерекше дизайнға ие. Кейбір елдер бірнеше дизайн немесе тіпті сегіз монетаның әрқайсысы үшін жеке дизайн (1c, 2c, 5c, 10c, 20c, 50c, €1 және €2) қолданғанмен, Ирландия тек бір дизайнды пайдаланды. Жарлат Хейз салған қайта жасалған арфа (алдыңғы монеталардағыдай) қолданылды. Кейбір еуроаймақ мүшелері €2 монетаның шетінде ерекше жазулар қолданды. Ирландияның €2 монеталарының шетінде тек "" тізбегі үш рет қайталанды. Ауысудан кейін шығарылған алғашқы коллекциялық монета 2003 жылы Арнайы Олимпиадаға арналған €10 күміс монета болды. Ол .925 стерлинг күмістен жасалған және ерекше алтын логотипі мен арфасын жасау үшін қолмен өңделді. Сондай-ақ €5 монета да соғылды. Содан бері бірнеше ескерткіш монеталар шығарылды, соның ішінде 2004 жылдың 1 мамырында Еуропалық Одаққа он жаңа мемлекеттің қосылуына арналған монета да бар. €10 монетаның бір жағында он жұмыртқаның үстінде отырған аққу бейнеленген, ал екінші жағында арфа және он мүшенің аттары олардың ана тілінде жазылған. Орталық банк шығарған алғашқы алтын монета – Сэмюэл Бекеттің туғанына 100 жыл толуына арналған 2006 жылғы €20 монета. Бұл ескерткіш монеталар тек Ирландияда заңды төлем құралы болып табылады және еуроаймақтың басқа бөліктерінде қолданылмайды. 2007 жылы Ирландия Рим шартының 50 жылдығына орай, еуроаймақтың басқа елдерімен бірге €2 монетасын айналымға шығарды, содан кейін 1999 жылы еуро валютасының 10 жылдығына арналған €2 ескерткіш монетасы 2009 жылы, еуро монеталары мен банкноттарының 10 жылдығына арналған тағы бір €2 ескерткіш монетасы 2012 жылы және, соңында, 2015 жылы Еуропалық Тудың 30 жылдығына арналған тағы бір €2 ескерткіш монетасы шығарылды. 2016 жылы Ирландия еуроны қабылдағаннан бері алғаш рет 1916 жылғы Пасха көтерілісінің 100 жылдығына арналған €2 ескерткіш монетасын шығарады. 2013 жылы Ирландияның Орталық банкі Джеймс Джойстің құрметіне күміс €10 ескерткіш монетасын шығарды, ол авторлық құқық және дизайнмен байланысты қиындықтар туралы Қаржы министрлігі екі рет ескерткеніне қарамастан, оның шедевр туындысы «Улисс» кітабынан әйгілі жолды қате түсірді. Ирландияның еуроға дейінгі барлық монеталарын Дублиндегі Орталық банкте жұмыс күндері таңертең олардың құнына тең еуроға айырбастауға болады.