Анжи көпірі – Қытайдың ең көне, тастан салынған, сегменттік аркалы көпірі. Суй әулеті кезінде (595-605 жж.) салынған, Хэбэй провинциясының төңкерілісінде орналасқан.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Анжи көпірі – әлемдегі ең көне, тастан салынған, ашық шпандральді сегменттік аркалы көпір. Ли Чун атты шебердің жобасымен салынған бұл көпір 595–605 жылдары Суй әулеті (581–618) тұсында бой көтерген. Ол Хэбэй провинциясының оңтүстік бөлігінде орналасқан және Қытайдағы ең ескі, бүгінге дейін сақталған көпір. Хэбэйдің төрт қазынасының бірі деп есептеледі.
The Anji Bridge is the world's oldest open spandrel segmental arch bridge of stone construction. Credited to the design of a craftsman named Li Chun, the bridge was constructed in the years 595–605 during the Sui dynasty (581–618). Located in the southern part of Hebei Province, it is the oldest standing bridge in China. It is considered one of the Four Treasures of Hebei.
Атауы және орналасқан жері
Көпір сонымен қатар Чжао округінің бұрынғы атауы болған Чжаожоуға (趙州) байланысты Чжаожоу көпірі деп кеңінен танымал. Көпірдің тағы бір аты – Ұлы тас көпір. Ол Шицзячжуан провинциялық астанасының оңтүстік-шығысында, Чжао округінің Чжаосиан қаласының оңтүстігіндегі Сяохе (洨河) өзенінен өтеді. Бұл жаяу жүргіншілерге арналған көпір және қазіргі таңда көпшілікке ашық. Ағылшын тіліндегі әдебиеттерде ол өтетін өзеннің атымен Чиао Шуй көпірі деп те аталады.
The bridge is also commonly known as the Zhaozhou Bridge , after Zhao County, which was formerly known as Zhaozhou (趙州). Another name for the bridge is the Great Stone Bridge It crosses the Xiaohe River (洨河) south of the town of Zhaoxian, in Zhao County, approximately southeast of the provincial capital Shijiazhuang. It is a pedestrian bridge and is currently open to the public. In English literature, it is also referred as Chiao Shui Bridge, after the river it crosses.
Тарих
581 жылдан бастап Суй әулеті үшінші ғасырда Хан әулетінің құлдырауынан кейін Қытайдың әртүрлі аймақтарын билеген бәсекелес күштерге императорлық бақылауды қайта орнатты. Осының нәтижесінде, екі алып императорлық астананы қайта жаңарту, 2400 шақырымдық Ұлы каналды қазу және Ұлы Қытай қабырғасына дейінгі бекіністерді жақсарту сияқты ауқымды қоғамдық жұмыстар атқарылды. Экономикалық тұрғыдан алғанда, тауарлар мен адамдарды қашықтыққа тасымалдау биліктегі әулеттің мүддесі мен тұрақтылығы үшін өте маңызды болды. Солтүстік Қытай жазығынан Кайфэн және Луоян маңындағы Орталық жазықтарға оңтүстік және оңтүстік-батысқа қарай тауарлардың қозғалысы қазіргі Хэбэй провинциясындағы Люаньчжоу (кейін Чжаочжоу, қазір Чжаосян) тұсындағы Сяо өзенін кесіп өтетін жолмен жүрді. Екі жағында салыстырмалы түрде төмен жатқан жазық арқылы батыстан шығысқа ағатын Сяо өзені тауар тасымалы үшін маңызды артерия болды, бірақ Қытай аймақтарының құрлықпен үздірілмей қозғалысына және экономикалық интеграциясына кедергі келтірді. Осы жағдайлардың нәтижесінде Ли Чун, тас қалаушылар мен басқа да шеберлерді басқарып, Аньцзи (Қауіпсіз өткел) көпірін, сондай-ақ Даши (Ұлы тас) көпірін салды. Қытай тарихы Ли Чунды Анжи көпірін жобалаумен және салумен байланыстырса да, сол кездегі материалдар бұл процесті тіркемеген, бірақ кейінгі жылнамаларда осы туралы қысқаша жазбалар бар.
Starting from 581 CE, the Sui dynasty reasserted imperial control over the competing powers that had ruled various regions of China since the decline of the Han dynasty in the third century. Thus immense public works projects were carried out, including the rebuilding of two grand imperial capitals, the excavation of the 2400 kilometer long Grand Canal, and major improvements to the fortifications that predated the Great Wall. Economically, the long distance transport of goods and men was a critical component to the interests and sustainability of the ruling house. The movement of goods by land south and southwest from the North China Plain to the Central Plains around Kaifeng and Luoyang followed a path that crossed the Xiao River near Luanzhou (later Zhaozhou and now Zhaoxian) in today's Hebei province. Flowing west to east through a plain that was relatively low lying on both sides, the Xiao River was an important artery for transporting goods, but an impediment to continuous overland movement and the economic integration of China's regions. It was under these circumstances that Li Chun, who directed masons and other craftsmen, built the Anji (Safe Passage) Bridge, also called Dashi (Great Stone) Bridge. Although Chinese history credits Li Chun with the design and building of the Anji Bridge, no contemporaneous materials recorded the process, however later chronicles do make notes of it in brief.
Кейінгі тарихы мен беделі
Анжи көпірі кейінірек Қытай көпір құрылыстарының дизайнына әсер етті, мысалы, Хэбэй провинциясының Чжаосян қаласының жанындағы ұқсас Йонгтонг көпірі. Йонгтонг көпірі – 1130 жылы Сун әулетінің инженер-құрылысшысы Пу Цзяньер салған, 26 метр (85 фут) ұзындықтағы сегменттік аркалы тас көпір. Анжи көпірінің ерекше дизайны көптеген аңыздарға себеп болды. Бір аңыз бойынша, көпірді б.з.д. I мыңжылдықтың ортасында Лу Бан есімді шебер сәулетші бір түндік уақытта салған. Тағы бір әңгімеде, көпірді бір уақытта кешіп өткен екі бейне бірге сынап көрген, ал Лу Бан суға кіріп, құрылысты қолдап, оны құтқарып қалған. Мин әулетінің (1368–1644) авторлары көпірді «бұлттан жоғары көтерілген жаңа айға» және «таудан құлаған шарлауықта ілінген ұзын радугаға» теңеген, содан кейін көпір әлемге танымал болды. Анжи көпірі келесі әулеттер кезеңінде бірнеше рет қайта жаңартылды. Ол Цин әулетінің соңында (1644-1912) қатты зақымдалды, ал 1952 және 1956 жылдарғы жөндеу жұмыстары көпірдің негізгі сыртқы түрін және құрылымын өзгерткені үшін сынға ұшырады. 1991 жылы Анжи көпірі Америка инженерлер қоғамы тарапынан Халықаралық тарихи құрылыс инженерлік ескерткіші деп танылды. 1996 жылы Қытай үкіметі оны «әлемдік көпір салу тарихында маңызды орынға ие» деген себеппен ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізу үшін ұсынды.
The Anji bridge influenced the design of later Chinese bridge structures, such as the similar Yongtong Bridge near Zhaoxian in Hebei. The Yongtong Bridge is a 26 m (85 ft) long stone segmental arch bridge built in 1130 by the Song structural engineer Pou Qianer. The intriguing design of the Anji bridge has given rise to many legends. According to one legend, the bridge was built by a master architect of the mid 1st millennium BC named Lu Ban in a single night. In another story the bridge was put to the test by two immortals who crossed it at the same time, and Lu Ban saved it by wading into the water and supporting the structure. Although Ming dynasty (1368–1644) authors compared the bridge to "a new moon rising above the clouds" and "a long rainbow hanging on a mountain waterfall", after which the bridge became world famous. The Anji Bridge underwent several renovations during the following dynasties. It was severely damaged in the late Qing dynasty and renovations from 1952 and 1956 were criticized for changing the basic appearance and structure. Anji bridge was dedicated as an International Historic Civil Engineering Landmark by the American Society of Civil Engineers in 1991. In 1996, the Chinese authorities nominated it for inclusion in the World Heritage List as having "a very important place in the world bridge building history".