Кіріспе

Неміс скрипкашысы, композитор және капельмейстер (1731–1798)

Иоганн Кристиан Инноценц Бонавентура Каннабих (28 желтоқсан 1731 жылғы шомылу – 20 қаңтар 1798 жыл) – классикалық дәуірдің неміс скрипкашысы, композиторы және капельмейстері. Ол шамамен 200 шығарманың авторы, Иоганн Штамицтің мұрасын жалғастырды және Мангейм оркестрін Чарльз Бернидің «Еуропадағы ең толық және ең жақсы тәртіпті» оркестр деп сипаттауына себепкер болды. Оркестр Мангейм мектебіне тән, мұқият деңгейленген крещендо мен диминуэндоларымен ерекше көзге түсті. Штамиц және Мангейм сотының басқа композиторларымен бірге ол Бірінші Вена мектебінің оркестрлік өңдеуіне жол ашқан оркестрлік текстураны дамытуға үлес қосты.

Өмірбаян

Кристиан Каннабих Мангеймде, Мангейм сарайының флейташысы, гобойшысы және музыка мұғалімі Мартин Фридрих Каннабихтің (1690–1773) үшінші баласы ретінде дүниеге келді. Каннабихтің әкесі сайлаушы князь Карл Теодордың жеке флейта сабақтарын берген, бұл Кристиан Каннабихтің болашақ мансабы үшін тиімді жағдай жасады. Отбасы тегі Эльзасқа дейін жетеді, ол тарихи, дәстүрлі және әдет-ғұрыптық тұрғыдан Пфальцпен тығыз байланыста болған (және қазір де солай). Каннабихтің әкесі неміс және француз тілдерін білген болуы мүмкін, ал Каннабих бала кезінде үйінде екі тілді де естіп, үйренген. Бұл Каннабихтің Париж мен Версальге жиі сапарлары кезінде француз аристократиялық ортасында оңай араласуын түсіндіруге болады.

17421756 Мангейм мен Римдегі білім

Бала кезінде ол Иоганн Стамиц (1717-1757) – композитор, скрипкашы, концертмейстер және Мангейм ордасының оркестрінің жетекшісі –ден скрипканы оқыды. Ол оркестрдің скрипкалық бөліміне он екі жасында (1744 жылы) шәкірт (яғни үміткер) ретінде қосылды, екі жылдан кейін толық құрамына қабылданды. 1748 жылы ол жылдық сот және мемлекеттік күнтізбеде (Churpfälzischer Hof und Staatskalender) Мориц көшесінде әкесімен бірге тұратын скрипкашы ретінде тіркелген. 1750 жылы Пфальц сайлаушысы Карл Теодор Каннабишты Римге, Папалық капелласының маэстро-коадиуторы және жемісті опера композиторы Николо Джоммеллимен білім алуын жалғастыру үшін жіберді. Ол 1753 жылға дейін Римде болды, содан кейін Джоммелли Швабия астанасындағы орда оркестрінің Обер Капельмейстері болып тағайындалғаннан кейін оның ізімен Штутгартқа барды. 1756 жылы Каннабич Италияға екінші рет, осы жолы Миланға қайтып келді, онда Джованни Баттиста Саммартиниден қосымша сабақтар алды.

17571773 Концертмейстер

1757 жылдың көктемінде Иоганн Стамицтің ерте қайтыс болуынан кейін, оны Мангеймге Стамицтің бірінші скрипкашы лауазымын иеленуге шақырды (Карл Йозеф Тоэскимен бірге). 1759 жылы Каннабих Цвайбрюкен герцогинясының төсек бөлмесіне қараушы Мария Элизабет де ла Моттеге үйленді. Олардың алты баласы болды, соның бірі Карл Каннабих, кейіннен өзі де композитор атанды. 1777 жылдың қарашасынан 1778 жылдың наурызына дейін олардың қызы Роза Моцарттан фортепиано сабақтарын алды, оның фортепиано сонатасы №7 до мажор оған арналған. Каннабих Ағарту дәуірінде өмір сүрді, ол әлеуметтік топтар арасындағы белгілі бір ашықтыққа мүмкіндік берді, тіпті оны ынталандырды, бірақ сол кезде қарапайым текті адамның ақсүйек әйелге үйленуі әлі де сирек кездесетін жағдай еді. Бұл одақтың Каннабих үшін маңызды және ауқымды салдарлары болатыны анық болды. Жақын орналасқан Цвайбрюкеннің герцогі Христиан IV Каннабихке ризашылық білдіріп, оған қолдау мен назар көрсетті. 1764 жылы ол герцогпен бірге, сарайы бар Париж қаласына сапарлады. Мангеймдік музыканттар мен музыка Париж жұртшылығына ұнады. Осы сапарда Каннабих Моцарттармен танысты, олар сол кездегі отбасылық саяхаттарында 1763 жылдың қарашасынан 1764 жылдың сәуіріне дейін француз астанасында болды. 1760 және 1770 жылдары Каннабих Парижге жиі барып, музыкасы Концерт-Спиритуэльде орындалды, ал симфониялары мен триолары сол жерде жарияланды. Осы уақыттан кейін Каннабихтің көптеген шығармалары Парижде жарық көрді.

17741798 Мангейм оркестрінің директоры

1774 жылы Каннабих Мангейм орда оркестрінің директоры болды; осы ретінде ол оркестрді концертмейстер ретінде басқарды, сонымен қатар Этьен Лаушери хореографиялаған орда балеттері үшін балет музыкасын жазу міндеті де оның үстіне жүктелді. Төрт жыл өткен соң (1778), оның қожайыны Карл Теодор Баварияның сайлаушысы болғанда, оркестрмен бірге Мюнхенге көшті. Каннабих Мюнхенде де бұрынғы қызметтерін жалғастырды, бірақ Мангейм оркестрінің ең гүлденген кезеңі аяқталды. 1780-ші жылдары сайлаушы оркестр бюджетін қысқартып, музыканттар санын 95-тен 55-ке дейін азайтты. Музыканттар жалақының кемуі мен кірістің азаюына шағымданды. Каннабих өмірінің соңғы жылдарында бұрынғы стипендиясының үштен біріне ғана көнуге мәжбүр болды, бұл қарт музыкантты концерттік турларға шығуға және, мүмкін, өмірінде бірінші рет, өзге бақытсыз музыканттардың өмір бойы ақша табу үшін күрескендей күресуге итерді. Каннабих 1798 жылы Франкфурт-на-Майнда ұлы Карлға қонаққа барғанда дүние салды.

Каннабич пен Моцарт

Каннабих пен Моцарт жиырма жыл ішінде бірнеше рет кездесті. Екінші рет 1777-78 жылдары қыс пен көктемде болды, Моцарт сол кезде өзінің бақытсыз сапарына шыққанда, алдымен Мангеймге, содан кейін Парижге. Анасымен бірге (әкесі Леопольд Моцарт осы қымбат сапарға ақша табу үшін қалуға мәжбүр болды), Моцарт Салцбургтен байлық пен атақ іздеп кетті, ең бастысы – неміс князьдерінің бірінің қызметіне орналасу үшін. Анасы мен ұлының Мангеймде сапарын ұзаққа созуы таңқаларлық емес еді. 18 ғасырдың соңында Мангеймде Еуропаның ең жақсы және ең танымал оркестрі болды. Тамаша музыканттар мен дарынды композиторлар (олардың көптегені Богемиядан) қатаң және тынымсыз жаттығулар арқылы, Пфальц курфюрстігінің шалқары бюджетінің көмегімен, бұрын көптеген князьдық оркестрлердің бірі болғандығына қарамастан, күшті және үйлесімді ансамбльге айналдырды. Әйелдер Мангейм оркестрінің керемет крещендосын естігенде есінен танып қалғандары туралы әңгімелер тарады – бұл сол жерде ойлап табылған көптеген оркестрлік тәсілдердің бірі ғана. Моцарт өзі оркестрді көп рет мақтаған. Әкесіне жазған хатында ол былай деп жазды:

"Енді сізге мұндағы музыка туралы айтайын. Сенбі күні, Барлық Әулиелер күні, мен жоғары миссаға қатыстым. Оркестр өте жақсы және көптеген музыканттардан тұрады. Әр жағында он-он бір скрипка, төрт тенор, екі гобой, екі флейта, екі кларнет, екі валторна, төрт виолончель, төрт фагот, төрт контрабас, сондай-ақ трубалар мен барабандар бар. Бұл керемет музыканы сыйлайды."

Дискографиясы (сайлау)

Кристиан Каннабих: Симфониялар № 47, 52. Николаус Эстерхази Симфониясы, дирижер: Уве Гродд. Naxos 8.554340
Кристиан Каннабих: Симфониялар № 59, 63, 64, 67 және 68. Лукас Консорты, дирижері: Виктор Лукас. NAXOS 8.553960
Кристиан Каннабих: Оркестрлік туындылар, D және G мажордағы симфониялар, E♭ мажордағы симфония концертанты және C мажордағы концерт. Курпфальц камералық оркестрі, дирижері: Жири Малат. Arte Nova 74321 61337 2.