Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
2-ғасырдағы парфяндық талапкер және патша
2nd century Parthian contender and king
Осрос I (сондай-ақ Хосров I немесе Хосров I; Хусров) – парфяндық талапкер, 109 жылдан 129 жылға дейін, бір жылдық үзіліспен Парфян империясының батыс бөлігін билеген. Өкімет ету кезегінің көп бөлігінде ол шығыс провинцияларында орналасқан бәсекелес патша Вологасис III-пен күресті. 116 жылы рим императоры Траянның жорығы кезінде Осрос I Ктесифонда қысқа мерзімге тақтан қуылды, ал Траян Осрос I-дің ұлы Партамаспатты орнатты. Траянның келесі жылы қайтыс болуынан кейін, парфяндық ақсүйектер Осрос I-дің билігін қайта орнатты. 129 жылы Вологасис III оны биліктен алып тастады.
Osroes I (also spelled Chosroes I or Khosrow I; Husrōw) was a Parthian contender, who ruled the western portion of the Parthian Empire from 109 to 129, with a one year interruption. For most of his reign he contended with the rival king Vologases III who was based in the eastern provinces. In 116, Osroes I was briefly ousted from his throne at Ctesiphon during an invasion by Roman emperor Trajan , who installed Osroes' son, Parthamaspates. After Trajan's death the following year, Osroes I's rule was reinstated by the Parthian nobility. In 129, he was removed from power by Vologases III.
Өмірбаян
109 жылы Осрос I Парфия патшасы Пакорус II-ге қарсы көтеріліп, тақты өзіне иелену үшін күресті. Пакор II-нің ұлы III Вологасис билік құрған кезде Осрос I империяның батыс бөлігін, оның ішінде Месопотамияны басып алып, III Вологасис шығыста билік жүргізді. 113 жылы Осрос I Рандея шартын бұзып, Вологас III-нің бауыры Аксидаресті тақтан түсіріп, оның орнына Партамасиристі Армения патшасы етіп тағайындады. Бұл Рим императоры Траянға Парфия жерін басып алуға және Вологас III пен Осрос I арасындағы азамат соғысынан пайдалануға мүмкіндік берді. 114 жылы Траян Арменияны жаулап алып, оны Рим провинциясына айналдырды. 116 жылы Траян парфтардың астаналары Селеукия мен Ктесифонды басып алды. Траян тіпті Парсы шығанағына дейін жетіп, Парфияның қарастырылған Қаракеннің билеушісі VII Атамбелосқа салық төлеуге мәжбүр етті. Парфтардың көтерілісінен сескенген Траян, Ктесифон тағына Осрос I-нің ұлы Партамаспатты отырғызды. Экспедициясы барысында Траян Осрос I-нің қызын тұтқынға алды, ол екі ел арасындағы бейбіт келісімге қол қойылғанға дейін римдік тұтқын ретінде қалды. Траянның табыстары ұзаққа соқпады. Жаулап алынған барлық аймақтарда көтерілістер болды, вавилондықтар мен яһудилер римдіктерді Месопотамиядан ығыстырып шықты, ал Санатрук бастаған армяндар римдіктерге қиындықтар туғызды. 117 жылы Траян қайтыс болғаннан кейін парфтар Партамаспатты тақтан алып, Осрос I-ді қайта орнатты. Траянның ізбасары Адриан Траянның шығыстағы жаулап алуларынан бас тартып, Рандея шартын мойындады, парфиялық ханзаде Вологаз Арменияның жаңа патшасы болды. Парфия империясының батыс бөлігінің әлсірегендігі III Вологазға (оның шығыс иеліктеріне ешқандай нұқсан келмеген) Осрос I-дің жоғалтқан жерлерін қайтарып алуға мүмкіндік берді. 129 жылы III Вологаз ақыры Осрос I-ді биліктен қуғынға түсірді.
In 109, Osroes I revolted against Parthian king Pacorus II in order to claim the throne for himself. During the reign of Pacorus II's son Vologases III , Osroes I managed to seize the western part of the empire, including Mesopotamia, while Vologases III ruled in the east. In 113, Osroes I violated the Treaty of Rhandeia with the Romans by deposing Vologases III's brother Axidares and appointing the latter's brother Parthamasiris as the king of Armenia. This gave the Roman emperor Trajan the pretext to invade the Parthian domain and take advantage of the ongoing civil war between Vologases III and Osroes I. In 114, Trajan conquered Armenia and turned it into a Roman province. In 116, Trajan captured Seleucia and Ctesiphon, the capitals of the Parthians. Trajan even reached as far as the Persian Gulf, where he forced the Parthian vassal ruler of Characene, Attambelos VII, to pay tribute. Fearing a revolt by the Parthians, Trajan installed Osroes I's son Parthamaspates on the throne at Ctesiphon. During his expedition, Trajan captured a daughter of Osroes I, who remained a Roman captive until the peace treaty concluded between the two powers in 129. The gains of Trajan were short lived. Revolts occurred in all the conquered territories, with the Babylonians and Jews pushing the Romans out of Mesopotamia, and the Armenians under Sanatruk causing the Romans problems. After Trajan's death in 117, the Parthians removed Parthamaspates from the throne and reinstated Osroes I. Trajan's successor, Hadrian renounced the remnants of Trajan's conquests in the east, and acknowledged the Treaty of Rhandeia, with the Parthian prince Vologases becoming the new king of Armenia. The weakened state of the western part of the Parthian Empire gave Vologases III (whose eastern domains were untouched) the opportunity to regain lost territory seized by Osroes I. In 129, Vologases III finally managed to remove Osroes I from power.
Ақша шығару
Күміс монеталардың бет жағында Осрош I шашы топтап, басына діңгек киген күйінде бейнеленген. Бірақ, қола монеталарда ол ілмектері бар тақия және бүйірінде мүйізбен көрсетілген. Осрош I-нің монеталары осы аттас Елимей билеушісі Осроштің монеталарына тым ұқсас, бұл ғалымдарды олардың бір адам болуы мүмкін деген пікірге келтірді. Тағы бір мүмкіндік – Елимей билеушісі Осрош Парфияның Осрош I-нің монеталарын үлгі етіп алған.
On the obverse of his silver coins, Osroes I is portrayed with his hair in bunches, whilst wearing a diadem. On his bronze coins, however, he is portrayed with a tiara with hooks and a horn on the side. The coins of Osroes I closely resembles that of his namesake, the Elymais ruler Osroes, which has led to scholars to suggest that they might have been the same person. Another possibility is that the Elymais ruler Osroes copied the coinage of Osroes I of Parthia.