Кіріспе
Валагас IV (Валагаш) Парфян империясының патшасы болды, 147 жылдан 191 жылға дейін тақ отырды. Ол Митридат V-нің ұлы еді. Вологасис өзінің билігінің алғашқы жылдарында Партияның Харацен корольдігіне бақылауын қайта орнатуға күш салды. 161 жылдан 166 жылға дейін Рим империясына қарсы соғыс жүргізді; бастапқыда Армения мен Сирияны жаулап алып, сәттілікке жеткенімен, кейін шегініп, парфян астаналары Селеукия мен Ктесифонды римдіктерге уақытша жоғалтты. 166 жылы Селеукияда болған обадан римдіктер ауыр қатыгездікке ұшырады, осыдан кейін олар кері шегінуге мәжбүр болды. Соғыс одан кейін көп ұзамай аяқталды, нәтижесінде Вологасис Солтүстік Месопотамияның көп бөлігін римдіктерге жоғалтты. Ол 191 жылы қайтыс болды, ал оның орнын ұлы Вологасис V басты.
Vologases IV ( Walagash) was King of Kings of the Parthian Empire from 147 to 191. He was the son of Mithridates V Vologases spent the early years of his reign re asserting Parthian control over the Kingdom of Characene. From 161 to 166, he waged war against the Roman Empire; although initially successful, conquering Armenia and Syria, he was eventually pushed back, briefly losing control of the Parthian capitals of Seleucia and Ctesiphon to the Romans. The Romans suffered heavy losses from a plague erupting from Seleucia in 166, forcing them to withdraw. The war ended soon afterward, with Vologases losing most of northern Mesopotamia to the Romans. He died in 191 and was succeeded by his son Vologases V.
Атауы
Вологаз – парфян Walagaš (𐭅𐭋𐭂𐭔) атауының грек және латын тіліндегі нұсқасы. Бұл есім жаңа парсы тілінде Балаш, ал орта парсы тілінде Вардакш (кейде Валакш деп те жазылады) деп аталады. Есімнің этимологиясы нақты белгісіз, алайда Фердинанд Джасти Walagaš атауының бастапқы түрі "күш" (varəda) және "сұлу" (қазіргі парсы тілінде gaš немесе geš) сөздерінен құралған деп санайды.
Қарасенді жаулап алу
IV Вологас V Митридаттың ұлы болды, ол 129-140 жылдары биліктегі Парфия монархы III Вологаспен тақ үшін күрескен. 147 жылы IV Вологас төңкеріс жасап, III Вологастың орнын басып, Парфия тағында Арсакидтер әулетінің жаңа тармағын орнатты. 150/51 жылы ол Харацен (сондай-ақ Месене) Арсакид билеушісі Мередатесті жеңіп, өзінің туысы болған Орабаз II-ді Хараценнің жаңа патшасы етіп тағайындады. IV Вологастың әскері Харацендік әулетінің қамқоршысы Геракл мүсінін тартып алды. Мүсін Селеукиядағы Аполлон ғибадатханасына апарылып, IV Вологастың жеңісінің көрсетілімі ретінде қойылды. Мүсінге екі тілде (грек және парфян) жазылған жазу қашалды, онда IV Вологастың Хараценді жаулап алуы туралы айтылған.
Римдіктермен соғыс
161 жылы Маркус Аврелий Рим императоры болған кезде, Вологасис IV күтпеген жерден римдіктерге қарсы соғыс жариялады. Бұл рим-парф қақтығыстарында парфтықтар соғыс жариялаған жалғыз жағдай еді. IV Вологаз Арменияға басып кірді және римдік клиенті Сохаем патшаны өзінің ұлы Пакоруспен ауыстырды. Сол уақытта парфтықтардың Сирияға күтпеген шабуылы, ондағы рим әскерлерінің жеңілісіне әкелді. 162 жылы IV Вологаз римдіктердің бейбітшілік туралы ұсынысын қабылдамады. 161–166 жылдардағы рим-парф соғысы парфтықтар үшін сәтті басталды, бірақ римдіктер алғашқы соққыдан және сәтсіздіктерден кейін қалпына келген соң, қарсы шабуылға өтіп, 163 жылы Сохаемды Армения тағына қайта орнатты. Осы уақытта парфтықтар Эдессаны басып алып, Ва'елді марионетка патша етіп тағайындады. Заңды патша Ма'ну VIII Рим империясына қашуға мәжбүр болды. 164 жылы парфтық әскерлері Сириядан ығыстырылды, сонымен қатар Дура Европос жоғалды, бұл көптеген парфтық вассал билеушілерін Вологасис IV-тен айырды. Римдіктер 165 жылы Эдессаны қоршауға алды; қоршау кезінде қала тұрғындары парфтық гарнизонын өлтіріп, римдіктерге қақпаларын ашты. Римдіктер қалаға кіріп, Ма'ну VIII-ді Эдесса/Осроеннің билеушісі етіп қайта орнатты; ол сондай-ақ Филоромайос ("Римдіктердің досы") деген лақап алды. Парфтық астаналары Селеукия мен Ктесифонды 165 немесе 166 жылы римдік генерал Авидий Кассий басып алды. Осы шамада рим легиондары Мидия мен Адиабенге басып кірді. Алайда, 166 жылы Селеукиядан тараған обадан римдіктер ауыр қатыгездікке ұшырады, олардың кері шегінуге мәжбүр болды. Соғыс одан көп ұзамай аяқталды, IV Вологасис римдіктерге Солтүстік Месопотамияның көп бөлігін жоғалтты.
Кейінгі билік
Хроникаларда парфяндықтардың жеңілісінен кейін наразылықтар мен көтерілістер туралы мәлімет жоқ. Қазіргі тарихшы Майкл Зоммер мұны "апатты әскери жеңіліс" деп атайды. Бұл IV Вологас саяси тұрақтылықты сақтап қалғанын көрсетеді. Парфяндықтардың Солтүстік Месопотамияның көп бөлігін жоғалтуы Хатра қаласының батыстағы жаңа шекараға айналуына әкелді. Хатраны парфяндық тәуелділері биледі, олар "малка" (әмір) атағын иеленді. Бірақ, қазір стратегиялық маңызы артып, IV Вологас биліктегі Хатра әулетінің мәртебесін патшалық деңгейіне көтерді, сондай-ақ оларға арнайы рәсімдер мен дәстүрлі серттерге қатысуға рұқсат берді. Сохаем 180 жылы қайтыс болғаннан кейін, IV Вологастың ұлы Армения тағына II Вологас ретінде отырды. IV Вологастың билігінің соңы 190 жылы Осроэс II-нің көтерілісімен байланысты болды, ол Медиядағы Экбатанада өз монеталарын соқты. Алайда, IV Вологастың ұлы II Вологас, Осроэс II-ні жеңіп, тез арада таққа отырып, V Вологас V атанды.
The end of Vologases IV's reign was marred by the revolt of Osroes II in 190, who minted coins of himself at Ecbatana in Media. However, Vologases IV's son, Vologases II, succeeded him, and appears to have quickly put down Osroes II, ascending the throne as Vologases V.
Ақша шығару
Оның тетрадрахмаларының бет жағында IV Вологас бүйірінде мүйіз бар күмбезді тиарамен бейнеленген. Ол сонымен қатар, екі құлағын жабатын мойын қорғағышын киген. Драхмаларының бет жағында IV Вологас мүйізсіз тиара киген. IV Вологас – тек тиара киген алғашқы парфян патшасы. Вологасис IV-нің қола монеталарының кейбір артында бүркіт суреті бейнеленген, ол харенахпен, яғни патшалық дәрежемен байланысты. Эдесса/Осроиннің қысқа мерзімге билік еткен Ваэльдің монеталарының бет жағында IV Вологастың суреті көрсетілген.