Феликс Пья: Париж Коммунасының қайраткері және социалистік журналист

Кіріспе

Француз социалистік журналисі, драматург және саясаткер Феликс Пья (4 қазан 1810 – 3 тамыз 1889) француз социалистік журналисі, драматург, саясаткер және Париж коммунасының басшы тұлғасы болды.

Өмірбаян

Ол Виерзонда (Шер) Легитимист заңгерінің ұлы болып дүниеге келді. 1831 жылы Париждегі адвокаттық алқаға қабылданғаннан кейін, барлық күш-жігерін журналистикаға арнады. «Мари Жозеф Шениер және сыншылардың ханзадасы» (1844) атты памфлетте Жюль Жаннға жауап ретінде жасалған күшті шабуылдар оны Ламенназ жаңа ғана босатып жіберген камерада, Сент-Пелажи түрмесінде алты айға қамады. 1846 жылы Клод Тильердің жинақталған еңбектерін төрт томдық етіп редакциялады және Тильердің өмірбаяны мен шығармашылығына толық кіріспе жазды. Ол 1848 жылғы төңкеріске дейін алты жыл үзіліспен басқа драматургтермен бірге Ұлттық театр сахнасында көптеген пьесалар қойды. 1830 жылы оны «Le Figaro» газетінің қызметкерлерімен таныстырған Джордж Сэнд енді Ледру Роллиннен оны Шер департаментінің бас комиссары етіп тағайындауды сұрады. Осы лауазымда үш ай қызмет еткеннен кейін, ол Шер департаментінен Конституциялық жиналысқа сайланды, онда ол «Тау» фракциясымен бірге дауыс берді және президенттік лауазымды жою туралы маңызды ұсыныс енгізді. Осы шақта ол Прудонмен жекпе-жекке түсті, ол оны демократияның аристократы деп атады. 13 маусымдағы 1849 жылғы көтеріліс әрекетіне Ледру Роллинмен бірге қатысты, содан кейін Швейцарияға, Бельгияға және ақырында Англияға қашты, онда ол ресми емес масондық ұйым – «La Grande Loge des Philadelphes» қатарына қосылды. Орсинидің Наполеон III-тің өміріне қастандық жасауынан кейін патша өлтіруді мақұлдағандықтан, ол ағылшын сотында отырып сотталды, бірақ ақталды. 1869 жылғы жалпы кешірім оның Францияға оралуына жол ашты. Алайда, билікке қарсы жаңа шабуылдары оны қудалауға себеп болды, сондықтан ол Англияға қайта оралды. 1870 жылдың 4 қыркүйегінде Наполеон III-тің құлатылуы оны Парижге қайтарды, және оның «Le Combat» газетінде Метстің пруссиялықтарға берілуі туралы келіссөздердің қара жиекті хабарламасы жарияланды. 31 қазан күні болған көтерілістен кейін ол қысқа мерзімге түрмеге қамалды. 1871 жылдың қаңтар айында «Le Combat» газеті жабылды, бірақ оның орнына «Vengeur» газеті шықты. Франция Ұлттық Ассамблеясына сайланған ол Анри Рошфортпен және басқалармен бірге Бордо қаласына көшіп, «ата-ана өлтіруші» бейбітшілікке дауыс беру жойылғанға дейін күтті. Ол Парижге оралып, Қоғамдық қауіпсіздік комитетіне қосылды және Ханотоның сөзімен айтқанда, Париж коммунасының «жарасы» болды, бірақ Исси бекінісінің түсуіне кінәлі деп танылды. Ол комитетте Делесклюзбен ауыстырылды, бірақ Коммунаның зорлық-зомбылық актілерін, Вендом бағанасын құлатуды, Адольф Тьердің резиденциясын және Людовик XVI-ның есіне арналған тәубалық шіркеуді жоюды жалғастырды. Ол Версаль үкіметінің кек алуынан құтылып, шекарадан аман-есен өтті, және 1873 жылы ол қатысы жоқ кезде өлім жазасына кесілгенімен, 1880 жылдың шілдесіндегі жалпы кешірім оның Парижге оралуына мүмкіндік берді. Ол 1888 жылдың наурыз айында Буш-дю-Рон департаментінен Депутаттар палатасына сайланды және сол жақтан орын алды, бірақ келесі жылы Сен-Гратиенде қайтыс болды.

He was born in Vierzon (Cher), the son of a Legitimist lawyer. Called to the bar in Paris in 1831, he threw his whole energies into journalism. The violent personal attacks in a pamphlet entitled Marie Joseph Chénier et le prince des critiques (1844), in reply to Jules Janin, brought him six months' sojourn in the Sainte Pélagie prison, in the cell just vacated by Lamennais. In 1846 he edited the collected works of Claude Tillier in four volumes and wrote a detailed introduction to Tillier's biography and work. He worked with other dramatists in a long series of plays, with an interval of six years on the National, until the revolution of 1848. George Sand, whom he had introduced in 1830 to the staff of Le Figaro, now asked Ledru Rollin to make him commissary general of the Cher. After three months' tenure of this office he was elected by the Cher department to the constituent assembly, where he voted with the Mountain, and brought forward the celebrated motion for the abolition of the presidential office. About this time he fought a duel with Proudhon, who had called him the aristocrat of democracy. He joined Ledru Rollin in the attempted insurrection of 13 June 1849, after which he sought refuge in Switzerland, Belgium, and finally in England, where he became involved with the irregular masonic organisation, La Grande Loge des Philadelphes. For having glorified regicide after Orsini's attempt on the life of Napoleon III he was brought before an English court, but acquitted, and the general amnesty of 1869 permitted his return to France. However, further outbursts against the authorities, followed by prosecution, compelled him to return to England. The deposing of Napoleon III on 4 September 1870 brought him back to Paris, and it was he who in his paper Le Combat displayed a black edged announcement of the negotiations for the surrender of Metz to the Prussians. After the insurrection of 31 October he was imprisoned for a short time. In January 1871, Le Combat was suppressed, only to be followed by an equally virulent Vengeur. Elected to the National Assembly of France, he retired from Bordeaux, where it sat, with Henri Rochefort and others until such time as the so called "parricidal" vote for peace should be annulled. He returned to Paris to join the Committee of Public Safety, and, in Hanotaux's words, was the me ulcre of the Paris Commune, but was blamed for the loss of the fort of Issy. He was superseded on the committee by Delescluze, but he continued to direct some of the violent acts of the Commune, the overthrow of the Vendôme column, the destruction of Adolphe Thiers's residence and of the expiatory chapel built to the memory of Louis XVI. He escaped the vengeance of the Versailles government, crossed the frontier in safety, and, though he had been condemned to death in his absence in 1873, the general amnesty of July 1880 permitted his return to Paris. He was elected to the Chamber of Deputies for the department of Bouches du Rhône in March 1888 and took his seat on the extreme Left, but died at Saint Gratien the following year.