Бретаньның дәстүрлі "fest noz" фестивалі – бұл билер, музыка және қауымдық байланыс. ЮНЕСКО-ның мәдени мұра тізіміне енген. Тарих пен мәдениетке терең үңіліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Fest noz (кейде fest noz деп тіркесіммен жазылады; бретон тілінде "түнгі фестиваль" мағынасында) – бұл бриттаниялық дәстүрлі фестиваль, онда топтап би биленеді және акустикалық аспаптарда ойнайтын музыканттар сүйемелдейді. Fest noz бен фольклорлық мерекелерді қазіргі заманғы ойлап табу деп санау оңай болғанымен, fest noz-дың көптеген дәстүрлі билері ежелгі, олардың кейбіреулері орта ғасырларға дейін жетеді, бұл қоғамға өзінің тарихын түсінуге және ата-бабаларымен, жерімен байланысты терең сезімді бастан кешіруге мүмкіндік береді. Бретон тіліндегі көпше түрі – festoù noz, бірақ Гоадек әпкелері (дәстүрлі әншілер отбасы) festnozoù деп айтқан, ал француздар француз тілінде de fest noz деп те айтуы мүмкін. 2012 жылдың 5 желтоқсанында ЮНЕСКО fest noz-ды Адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасының тізіміне енгізді.
A fest noz (sometimes hyphenated as fest noz; "night festival" in Breton) is a Breton traditional festival, with dancing in groups and live musicians playing acoustic instruments. Although it is all too easy to write off the fest nozou and fêtes folkloriques as modern inventions, most of the traditional dances of the fest noz are ancient, some dating back to the Middle Ages, providing a way for the community to grasp hold of its past and relish a deep sense of being with ancestors and with place. The plural in Breton is festoù noz, but the Goadec Sisters (a family of traditional singers) used to say festnozoù, and the French may also say in French des fest noz. On 5 December 2012 the fest noz was added by UNESCO to the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity.
Фестивальдық
Fest noz (фесту ноз) – Бретаньдегі дәстүрлі би фестивалі. Бретон билерінің көпшілігі топтық билер болып табылады. Қазіргі уақытта көптеген фесту ноз Бреттань аймағынан тыс, диаспорада ұйымдастырылады, бұл Бретон мәдениетін Бретон жерінен тыс жерлерде жандандырады. Бұл термин 19 ғасырдың соңынан бері белгілі, бірақ 1950 жылдардан бастап ғана ресми атау ретінде қолданыла бастады. Бұрын билер кейде үйдің ішінде берік еден жасауға немесе шаруашылық жұмыстары үшін қатты беткей құруға арналған ("aire neuve" билері) үшін жерді таптауға пайдаланылған, мұндай шараларға көршілер шақырылып, кейбір билердегі қарқынды қозғалыстардың себебі осы болған. Ұзақ жылдар бойы шіркеу "коф ха коф" (денеден денеге) билерін, яғни жұптап билеуді тыйым салған. Бұл фестивальдер жастарға әлеуметтік деңгейде бір-бірімен танысып, киім-кешектері арқылы бағалауға, сондай-ақ би кезінде қаншалықты тез шаршап қалатынын көруге мүмкіндік берді, себебі билер ұзаққа созылып, күш-жігер мен шеберлікті талап ететін күрделі және жылдам қимылдардан тұратын. Бүгінде фесту ноз әлі де өте танымал, түрлі буынды біріктіреді. Көптеген ауылдарда жылына кем дегенде бір рет спорт клубтары, мектептер және басқа да ұйымдар ұйымдастыратын фесту ноз өтеді. Бұл олардың мәдениетін және өзіндік ерекшеліктерін білдірудің, сондай-ақ достарымен бірге ортақ құндылықтарды бөлісудің бір жолы. Көптеген топтық халық билеріндегідей, кейде қайталамалы музыка мен физикалық еңбектен кейін трансқа ұқсас күйге жету туралы айтылады. Жазғы және туристік маусымда көптеген адамдар үшін фесту нозға қатысу түнгі клубқа барудың альтернативті жолы сияқты.
A fest noz (: festoù noz) is a traditional dance festival in Brittany. Most Breton dances are social dances, in a group. Currently, many festoù noz are also held outside Brittany within diaspora, bringing the Breton culture to life outside Breton territory. This term is known since the end of the 19th century but is given as a name only since the 1950s. In the past, the dances were sometimes used to trample the ground to make a firm earth floor in a house or a solid surface for farm work (the "aire neuve" dances), to which people from the neighbourhood were invited, which explains the presence of stamping movements in some of the dances. For a long time the church banned "kof ha kof" (stomach to stomach) dances, meaning dancing in pairs. These festivals were a chance for young people to meet and size each other up, on a social level, by their clothes, and to see how quickly they got tired, since dances sometimes continued for a long time and involved complex and swift steps that required effort and skill. These days, festoù noz are still very popular, mixing the different generations. Most of the villages have a fest noz at least once a year, organised by the sports clubs, the school, etc. It is a way to express their culture and identity, and to share common values with friends of a night. As in many group folk dances, one talks of sometimes reaching a trance state because of repetitive music, and physical exertion. During the summer and tourist season, in many ways, taking part in a fest noz is for many people like an alternative way of going to a night club.
Билер
Мұнда жүздеген дәстүрлі билер бар, олардың ең танымалдары – гавот, ан дро, ‘хантер дро, плинн және шотланд билері. Фестиваль кезінде көптеген билер тізбек немесе шеңбер құрып (барлығы қол ұстасып) орындалады, бірақ жұптап билеулер де, сондай-ақ нақты көркемдік элементтермен (комбинациялар, қимылдар және т.б.) тоғытылған "хореографиялық" билер де кездеседі. Бретон билерін зерттеудің маңызды еңбегі – Жан Мишель Гилшердің "La tradition populaire de danse en Basse Bretagne" кітабы (1995 ж. Coop Breizh, Chasse Marée/Armen баспасынан жаңадан шығарылған).
There are hundreds of traditional dances, of which the most well known are gavottes, an dro, 'hanter dro, plinn, and Scottish. During the fest noz, most dances are practised in a chain or in a circle (everyone holds hands), but there are also dances in pairs and "choreographed" dances, meaning dances enriched with precise artistic elements (sequences, figures, etc.). The major study on Breton dancing is "La tradition populaire de danse en Basse Bretagne", book written from his thesis dissertation, by Jean Michel Guilcher (new edition by Coop Breizh, Chasse Marée/Armen, 1995).
Музыка
Бұл фестивальдерде негізінен екі түрлі музыка кездеседі: әнмен бірге орындалатын музыка (кан ха дискан), музыкалық сүйемелдеумен немесе толығымен аспаптық музыка. Микрофондар мен күшейткіш аспаптар ойлап табылғанға дейін, ең көп қолданылатын аспаптар – бомбард (гобой немесе шаудың бір түрі) және бретон сыбызғысы (binioù kozh) болатын, олардың дыбысы өте күшті еді. Диатоникалық аккордеон, кларнет, сондай-ақ кейде скрипка мен гирди-гарди да танымал болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, багаду (сыбызғылар тобы) арқасында шотланд сыбызғысы (binioù bras) Бретаньде кең таралды, соның салдарынан binioù kozh сыбызғысын жиі алмастырды. Қарапайым кларнет (бретон тілінде «капустаның өзегі» деп аталады) дерлік толық жойылып кеткен еді, бірақ соңғы жылдары қайтадан танымалдылыққа ие болды. Дәстүрлі аспаптардан басқа, қазіргі уақытта рок, джаз, панк сияқты әртүрлі музыкалық стильдегі топтар бар, сонымен қатар басқа елдердің стильдерімен үйлесімдер де кездеседі. Струналы аспаптар (скрипка, контрабас, акустикалық гитара, электр гитара, бас-гитара) және Солтүстік Африканың соққы аспаптары көптен бері қолданылып келеді. Кейбір fest noz топтары әртүрлі деңгейде электрондық клавиатуралар мен синтезаторларды қолданады (Strobinell, Sonerien Du, Les Baragouineurs, Plantec және т.б.). Мырыш аспаптары да жиі қолданыла бастады, олар көбінесе Шығыс музыкасына ұқсас дыбыстарды әкеледі.
There are principally two types of music at these festivals: music sung a cappella (kan ha diskan), accompanied with music or purely instrumental. Before the invention of microphones and amplified instruments, the instruments that were most often used were the [[Bombard (instrument) (a sort of oboe or shawm) and the Breton bagpipes (binioù kozh), due to their high volume. Also popular was the diatonic accordion, the clarinet, and occasionally the violin and the hurdy gurdy. After the Second World War, the Scottish bagpipes (binioù bras) also became common in Brittany thanks to bagadoù (pipe bands) and thus often replaced the binioù kozh. The basic clarinet (treujenn gaol, 'cabbage core' in Breton) had all but disappeared but has regained popularity over the past few years. Other than the traditional instruments, there are nowadays groups with many different styles of music ranging from rock, jazz, to punk and also mixes with styles from other countries. String instruments (the violin, the double bass, the acoustic guitar, the electric guitar, the bass guitar) and North African percussion instruments have long since been adopted. To varying degrees, some fest noz groups also use electronic keyboards and synthesisers (Strobinell, Sonerien Du, Les Baragouineurs, Plantec, etc.). Brass instruments are becoming increasingly commonplace, often bringing with them sounds approaching those of Oriental music.
Бағдарлама
1970 жылдардағы жаңарудан кейін, әдетте бірнеше әнші (а капелла немесе кан а дискан) және бірнеше музыкант (біниу және көбінесе Bombard (аспап)) кезекпен өнер көрсетуі қалыпты жағдай болды. "Ашық сахналар" жиі ұйымдастырылатын. Қазір әншілер (канериен) мен музыканттар (сонериен) жұптары оркестрмен кезектесіп ойнайды. Оркестрлер көбінесе аспаптық музыка орындайды, ал би өнер көрсету әдісі басқа екі тәсілден мүлдем өзгеше болады. Әр "суита" (үш би) арасында бишілер бір-бірімен әңгімелесіп, немесе креп, галет соусси, фар бретон және куинь аман сияқты жергілікті тағамдардан буфеттің дәстүрлі дастарқанына тоқталып, жергілікті сидр, сыра және шоушен (қымыз тәрізді ашытылған балдан жасалған сусын) ішеді.
Just after the revival of the 1970s, the standard was to alternate a couple of singers (a cappella or kan a diskan) and a couple of musicians (biniou and [[Bombard (instrument) generally). It was common to see the holding of "free stages". Currently, couples of singers (kanerien) and couples of musicians (sonerien) play alternately with a band. Bands play more instrumental music and often the practice of the dance is different from the two other ways to conduct the dancers. Between every "suite" (three dances), there are short breaks where dancers socialise by chatting to other dancers or visiting the traditional buffet of local dishes like crêpes, [[Galette saucisse, far Breton, and kouign amann, with local cider, beer, and chouchenn, a mead like drink made from fermented honey.