Кіріспе

191-208 жылдар аралығында Партия империясының патшасы болған V Вологас (Валагаш) Партия империясының патшаларының патшасы еді. Армения патшасы ретінде ол II Вологас атымен танымал. Арменияда патшалық құрған кезеңінен көп мәлімет жоқ, бірақ 189 жылы ол өзінің ұлы I Ревті Иберия тағына отырғызғаны белгілі. V Вологас 191 жылы әкесі IV Вологастың орнына Партия империясының патшасы болды; билікке бейбіт түрде өткені немесе V Вологастың азамат соғысында таққа отырғаны әлі белгісіз. V Вологас Партия тағына отырғанда, Армения тағын ұлы Хосров I-ге тапсырды. V Вологастың билігі 195-202 жылдар аралығында Рим империясымен соғыспен белгіленді, нәтижесінде Партия астанасы Ктесифон қысқа мерзімге басылып алынды, Армения және Солтүстік Месопотамиядағы Рим үстемдігі қайта орнатылды. Осы уақытта Партия мемлекетінің ішінде де қақтығыстар болды, жергілікті парсы ханзадасы Пабаг Иранның оңтүстігіндегі Перси аймағының астанасы Истахрды басып алды.

Атауы

Вологаз – парфян Walagaš (𐭅𐭋𐭂𐭔) атауының грек және латын тіліндегі нұсқасы. Бұл есім жаңа парсы тілінде Балаш, ал орта парсы тілінде Вардакш (кейде Валакш деп те жазылады) деп аталады. Есімнің этимологиясы нақты белгісіз, алайда Фердинанд Джасти Walagaš атауының бастапқы түрі "күш" (varəda) және "сұлу" (қазіргі парсы тілінде gaš немесе geš) сөздерінен құралған деп санайды.

Армения патшасы

Вологасийдің өмірінің басында ол Сохаемнан кейін Арменияның билеушісі болды. Бірінші және екінші ғасырлар бойы Армения тағына көбінесе Парфия патшасының патшасының жақын туысы отыратын, ол «Арменияның Ұлы Патшасы» деген лауазымды иеленді. Арменияны билеген бұрынғы сегіз Арсакид князьдерінен өзгеше, Вологасий өзінің ұрпақтары Армения тағында билік ететінін қамтамасыз ете алды; олар 428 жылы Сасанидтер Армения тағын жойғанға дейін елді биледі. 189 жылы ол өзінің ұлы Рев I-ді (оның анасы Фарнавазид билеушісі Амазастың қарындасы болған) Иберия тағына орналастырды. Оның ұрпақтары 284 жылға дейін Иберияны биледі, содан кейін оны тағы бір парфян әулеті – Михранидтер алмастырды.

Парфян империясының патшасы

191 жылы әкесі IV Вологасис қайтыс болғаннан кейін, Вологасис парфян тағына отырды және Армения тағын ұлы Хосров I-ге тапсырды. Билік ауысуы бейбіт болды ма, әлде азамат соғысына ұшырады ма, әлі белгісіз. Дегенмен, оның таққа талап етуі күмәндалған жоқ; бәсекелес патша Осрос II (190) IV Вологасис қайтыс болғанға дейін Медияда өзін билікке орнатып алған, бірақ Вологасис оны тез жеңген сияқты. Вологасис 192–193 жылдары Бес император жылында Рим тағы үшін Септимий Северге қарсы күресте император Песценний Нигерді қолдады. Одан әрі, ол Солтүстік Месопотамиядағы римдік тәуелді мемлекеттердің – Адиабен мен Осроеннің ішкі істеріне де араласты. Осы себепті, күресте жеңіске жеткен Септимий Север 195 жылы Парф империясына шабуыл жасады. Север Месопотамияға басып кірді, Осроенді рим провинциясына айналдырды және 199 жылы парфян астанасы Ктесифонды жаулап алды. Сол уақытта Парфияның Мидия және Парсия провинцияларында көтерілістер болды. Септимий Север енді өзін Парфикус Максимус ("Парфиядағы ұлы жеңімпаз") деп жариялады. Алайда, азық-түлік пен қосымша күштердің жетіспеуіне байланысты ол жаулап алған жерлерін ұстай алмады. Соның салдарынан, ол әскерін кері шегінді; кері қайтар жолында араб бекінісі Хатраны екі рет басып алуға тырысты, бірақ сәтті болмады, соңында әскерін Сирияға көшірді. 202 жылы бейбітшілік орнатылып, Армения мен Солтүстік Месопотамиядағы рим үстемдігі қайта бекітілді. Бірақ, ирантанушы Тұрай Дарьяидің сөзімен айтқанда, "[династия] өзінің беделінің көп бөлігін жоғалтты" және "шешімді кезеңге" жетті. Персия патшалары енді әлсіреген Арсакид билеушілеріне сенеміне болды. Расында, 205/6 жылы Персиядағы жергілікті билеуші Пабаг көтеріліс ұйымдастырып, өзінің билеушісі Гочирды құлатып, Персия астанасы Истахрды өзіне қаратып алды. Оның ұлы Ардашир I жаулап алуларын жалғастырып, 224 жылы Парф империясын құлатты және Сасанид империясын құрды. Вологасис 208 жылы қайтыс болды, оның орнын ұлы Вологасис VI басты, бірақ бірнеше жылдан кейін тағы бір ұлы Артабан IV тақты басып алуға тырысты, нәтижесінде азамат соғысы басталды.