Кіріспе

Вирджиния штатының саяси басқару қағидаттары, институттары және заңы. Вирджиния штатының Конституциясы – штаттық үкіметтің өкілеттіктерін және Вирджиния штаты азаматтарының негізгі құқықтарын анықтайтын және шектейтін құжат. Барлық басқа штаттық конституциялар сияқты, ол Вирджиния заңдары мен үкімет актілерінен жоғары тұрады, бірақ АҚШ Конституциясы мен АҚШ федералды заңымен алмастырылуы мүмкін (Үстемдік Ережесіне сәйкес). Вирджинияның 1776 жылғы түпнұсқа Конституциясы Америка Құрама Штаттарының алғашқы он үш штаты Тәуелсіздік Декларациясын қабылдаған кезде қабылданды. Вирджиния 1776 жылғы 29 маусымда өз Конституциясын қабылдаған алғашқы штаттардың бірі болды және бұл құжат Америка Құрама Штаттарында да, шетелде де кеңінен танылды. Конституцияға жиі түзетулер енгізілгеннен кейін, ол алты рет қайта қарастырылды (1830, 1851, 1864, 1870, 1902 жылдарғы конституциялар үшін өткізілген конвенциялар және 1971 жылғы түзетулер жөніндегі комиссия арқылы). Бұл жаңа конституциялар Вирджиниядағы маңызды аймақтық немесе әлеуметтік дүрбелеңдердің бір бөлігі болды және оларға реакция ретінде қабылданды. Мысалы, 1902 жылғы конституцияда штат халқының шамамен 36% құраған афроамерикандықтарды сайлау құқығынан айыру ережелері болды. Джеймс Мэдисонның Вирджиния Конституциясы бойынша жұмысы, оған кейін АҚШ Конституциясының негізгі авторларының бірі ретінде пайдаланған идеялар мен дағдыларды дамытуға көмектесті. 1776 жылғы Конституция Вирджиния үкіметінде Ұлыбританияның билігін жойды және Англия королі Георг III-ті «жеткіліксіз және шыдай алмайтын тирандық» орнатуда айыптады. Ол сонымен қатар үкіметтік биліктің бөлінуін орнатты, екі палаталы Вирджиния Бас Ассамблеясын штаттың заң шығару органы ретінде және Вирджиния губернаторын «жоғарғы билік өкілі» немесе атқарушы орган ретінде құрды. Мейсонның негізгі авторлық қатысуымен жазылған Вирджинияның Құқықтар Декларациясы негізгі адам құқықтары мен бостандықтарына кепілдік беруге және үкіметтің басты мақсатына бағытталды. Бұл өз кезегінде көптеген басқа тарихи құжаттарға, соның ішінде АҚШ Құқықтар Жинағына үлгі болды. Маңыздысы, 1776 жылғы Конституция дауыс беру құқығын негізінен мүлік иелері мен бай адамдарға шектеді. Бұл Оңтүстік-Шығыс Вирджинияның жер иелері мен аристократиясының қолында билікті тиімді шоғырландырды.

1830 жыл

1820 жылдарға қарай Вирджиния жер иелеріне ғана дауыс беру құқығын берген екі штаттың бірі болды. Бұған қоса, өкілдік халық санына емес, округтер бойынша белгіленгендіктен, халық саны артып келе жатқан Батыс Вирджиния (1863 жылы Батыс Вирджиния аймағы болып құрылған) тұрғындары заң шығарушы органдағы өкілдігінің шектеулі болуына наразылық білдірді. Конвенцияға Джеймс Мэдисон, Джеймс Монро, Джон Тайлер және Джон Маршалл сияқты көрнекті вирджиниялықтар қатысты. Батыс аймағының басшыларының арасында Филип Доддридж және Александр Кэмпбелл болды. Конвенция сайлау құқығы талаптарын жеңілдету арқылы келісімге келді. Сонымен қатар, Вирджиния Бас Ассамблеясына делегаттар мен сенаторлардың санын азайтты. Қабылданған конституция халықтың көпшілігімен бекітілді, бірақ штаттың батыс бөлігіндегі сайлаушылардың көп бөлігі оған қарсы дауыс берді. Осылайша, штат ішіндегі шиеленіс сақталды және оны кейінірек шешу қажет болды.

1851 жыл

1840 жылғы санақ бойынша штаттың көптеген ақ тұрғындары Батыс Вирджинияда тұрды, бірақ олар дауыс беру үшін мүліктік талап сақталғандықтан заң шығарушы органда жеткіліксіз өкілдікке ие болды; барлығының да дауыс беруге жететін мүлігі болмады. Бұл 1830 жылы қабылданған, халық санына емес, округтерге негізделген үлестіру схемасына наразылықты күшейте түсті, бұл штаттың шығыс бөлігінде тұратын, бірақ мүліктік жағдайы жақсы ақ адамдарға пропорционал емес билік берді және заң шығарушы органның бағын ұстады. Штаттың заң шығарушы органы губернатор мен АҚШ сенаторларын да сайлағандықтан, Батыс Вирджиниялықтар мемлекеттік басшылыққа ықпал ету мүмкіндігінің аз екенін сезінді. Олардың Вирджиния заң шығарушы органында сайлау реформасын жеңуге жасаған әрекеттері әрқашан сәтсіз аяқталды. Кейбіреулері құлдықты жою немесе штаттан бөліну туралы ашық пікір білдіре бастады. Ақырында, шығыс плантаторлары олардың наразылығын елемеуге болмайтынын түсінді және жалғаса берген шиеленісті шешу үшін жаңа конституциялық конвенция шақырылды. 1851 жылғы Конституцияда қабылданған ең маңызды өзгеріс – дауыс беру үшін мүліктік талапты жою болды, нәтижесінде дауыс беруге жеткен барлық ақ еркектерге сайлау құқығы берілді. 1851 жылғы Конституция губернаторды, жаңадан құрылған вице-губернатор лауазымын және Вирджинияның барлық судьяларын халық сайлау арқылы белгіледі, бұрынғыдай заң шығарушы органмен ең жоғары екі мемлекеттік лауазымды сайлау немесе судьяларды саяси тағайындау орнына. Осы өзгерістердің нәтижесінде 1851 жылғы Вирджиния Конституциясы «Реформа Конституциясы» деп аталды.

1864 жыл

1861 жылы Вирджиния штатының заң шығарушы органы Америка Азамат соғысына дейін келіп соққан жағдайларда бөлінуге дауыс берген кезде, барлық батыс және бірнеше солтүстік округтері қарсылық білдірді. Олар Фрэнсис Х. Пирпонт басшылығымен жеке үкімет құрды. Азамат соғысы кезінде осы жеке немесе "қайта жаңғыртылған" үкімет Батыс Вирджинияның жеке штат ретінде құрылуын бекітті (ол 1863 жылы Одаққа қабылданды) және 1864 жылы жаңа Конституцияны мақұлдады. Конституция бөлінген штат пен үкіметтің нәтижесі болды; ол 1776 жылғы бастапқы Конституциядан кейін халықтың тікелей дауысысыз заң шығарушы органмен қабылданған алғашқы Конституция болды. 1864 жылғы Конституция Вирджиниядағы құлдықты жойды, Конфедерация үкіметінде қызмет атқарған ер адамдардың сайлау құқығын жоққа шығарды, Батыс Вирджиния штатының құрылуын мойындады және Вирджиния Ассамблеясының мүшелерінің саны мен қызмет мерзімін реттеді. Қазіргі Вирджиния Конституциясының кіріспесі 1864 жылғы Конституцияны бұрынғы Конституциялар тізіміне қоспайды. Онда 1864 жылғы Конституция соғыс уақытында жасалғаны және оның құқықтық мәртебесі күмәнді екендігі көрсетілген.

1870 жыл

Азамат соғысы аяқталғаннан кейін Вирджиния жартылай әскери басқаруға көшті, бұл Реконструкция кезеңіне сай болды, ал округті Джон М. Скофилд басқарды. Федералдық қайта құру заңнамасына сәйкес, Скофилд 1867 жылдың желтоқсанынан 1868 жылдың сәуіріне дейін Ричмондта өткізілетін жаңа конституциялық конвенцияны шақырды. Бостандық алғандардың сайлау құқығына наразылық білдірген Вирджинияның көптеген консервативті ақ тұрғындары делегаттарды сайлауға қатысудан бас тартты. Нәтижесінде, судья Джон Кертисс Андервуд басқаратын республикашылдар конвенцияда басымдық танытты. Оппозиция бұл құжатты «Андервуд конституциясы» немесе «Негр конституциясы» деп атады, себебі ол бостандық алғандарға сайлау құқығын берді. Конфедерацияның бұрынғы үкімет мүшелерінің уақытша сайлау құқығын жою туралы баптарға қатысты дау-дамай Конституцияны қабылдауды кешіктірді. Соңында, келісімге келгендер сайлау құқығынан айыру туралы жекелеген ережелерді және Конституцияның қалған бөлігін қарастырды; бірақ біріншісі мақұлдау алмады. 1901 жылғы конституциялық конвенция осы ахуалда өтті. Конвенция мүшелері АҚШ Конституциясының он бесінші түзетуін бұзбай, қара нәсілділердің сайлау құқығын шектеуге немесе кедей ақтарды сайлау құқығынан айыруға бағытталды. Болашақ сенатор Картер Гласс жетекшілік еткен конвенция барлық болашақ сайлаушылардың сайлау салығын төлеуі немесе ақ тіркеушілер жүргізетін сауаттылық тестінен өтуі керек деген талаптарды қабылдады. Әскери қызметкерлер мен олардың ұлдарына, яғни көбінесе ақтарға, «әке шешесінен келген» ережеге сәйкес, ерекшелік жасалды. Бұл өзгерістер қара нәсілді сайлаушылардың сайлау құқығын жойды, бірақ көптеген сауатсыз ақтар да жаңа талаптарға сай келмеді. 1900 жылы қара нәсілділер халықтың шамамен 36 пайызын құрады. Келесі сайлауларда Вирджиниядағы сайлаушылар саны өзгерістердің нәтижесінде жартысына жуық азайды. Он тоғызыншы түзетуді ескере отырып, сайлауға қатысу 1952 жылға дейін 1900 жылғы деңгейге жетпеді, ал штаттың халқы шамамен екі есе өсті. Шағын сайлаушылар саны Демократиялық партияның 60 жыл бойы билікте болуына ықпал етті. 1902 жылғы Конституцияның басқа да маңызды ережелері мемлекеттік мектептерде нәсілдік сегрегацияны (бұл бұрыннан бар еді) және округтік сот жүйесін жойды. Конституцияда теміржолдардың өсіп келе жатқан билігін реттеу үшін Мемлекеттік корпорация комиссиясын құру көзделген. Африкалық американдықтардың қарсылығына алаңдаған конвенция ұсынылған конституцияны халықтың бекітуіне ұсынбады. Азамат соғысы кезіндегі лоялист үкіметінің 1864 жылғы Конституциясында болғандай, заң шығарушы орган 1902 жылғы Конституцияны сайлаушылардың бекітуінсіз қабылдады. Бұл Вирджинияның барлық бұрынғы конституцияларынан әлдеқайда ұзақ сақталды.

I бап Құқықтар туралы жарлық

I бапта 1776 жылғы Конституциядағы Виргинияның барлық түпнұсқалық Құқықтар декларациясы бар. Бірнеше бөлімдер АҚШ-тың Құқықтар туралы Биллінен түсініктерді, соның ішінде заңды сот процесіне құқық, екі рет айыпталудан қорғау және қару ұстау құқығын қамту үшін кеңейтілді. Федералды Конституция сияқты, Вирджинияның Құқықтар туралы Биллінің 17-бабында белгілі бір құқықтарды тізімдеу халыққа тиесілі басқа құқықтарды жоққа шығару мақсатында емес деп көрсетілген. 1997 жылы Вирджинияның Құқықтар туралы Билліне §8 А ретінде Жәбірленушілердің құқықтары туралы түзету қосылды. Нобрега – Комонвелл ісі, осы түзетуді түсіндіруге қатысты жалғыз сот ісі, Вирджинияның Жоғарғы соты өзінің шешімін негіздеу үшін Жәбірленушілердің құқықтары туралы түзетуді пайдаланды, нәтижесінде зорлауға ұшыраған күдіктінің психиатриялық сараптамадан өтуге мәжбүрленбеуіне рұхсат берілді. 2006 жылдың 7 қарашасында Вирджиния сайлаушылары бұрын Бас Ассамблея бекіткен, бір жынысты некеге тыйым салатын түзетуді ратификациялады. Бұл түзету сондай-ақ некеде тұрмаған адамдар арасындағы "одақ, серіктестік немесе басқа да заңды мәртебелерді" тануға тыйым салады, егер олар некеге ұқсас немесе "некедегі құқықтарды, мүмкіндіктерді, міндеттемелерді, сапаларды немесе салдарларды" беруге бағытталған болса. Вирджинияның Бас прокуроры түзету некеде тұрмаған адамдар арасындағы келісімшарттар, өсиеттер немесе алдын ала медициналық директивалар сияқты құжаттардың заңдық күйін өзгертпейтінін мәлімдеді. 2014 жылдың 13 ақпанында АҚШ округтік сотының судьясы бұл түзетуді АҚШ Конституциясын бұзу деп жариялады. (2015 жылы АҚШ Жоғарғы соты Обергефелл – Ходжес ісінде АҚШ-тың кез келген штаты бір жынысты некелерді қамтамасыз етпеуі АҚШ Конституциясының он төртінші түзетуімен қамтамасыз етілген гомосексуалдардың тең қорғалу құқығын бұзуға әкелетінін шешті.)

II бап Франчайзинг және лауазымды адамдар

Конституцияның екінші бабы дауыс беру, сайлау және лауазымға тағайындалу рәсімдері мен механизмдерін белгілейді. 1-тармаққа сәйкес, 18 жастан асқан Вирджиния штатының кез келген тұрғыны штаттық сайлауда дауыс бере алады; дауыс беру жасы 1972 жылы федералдық конституцияға енгізілген түзету арқылы 21 жастан төмендетілді. Дегенмен, 1-тармақ ақыл-есі кем деп танылған немесе қылмыс жасағаны үшін сотталған адамдарға дауыс беру құқығын жоққа шығарады. Сотталған қылмыскерлерді сайлау құқығынан айыру АҚШ Конституциясының теңдік қорғау қағидасына сәйкес деп табылған. Жалпы жиналысқа, 4-тармаққа сәйкес, барлық сайлаудың уақытын, орнын және тәртібін реттеуге кең өкілеттік берілген. 5-тармақ Вирджинияда лауазымға тағайындалу үшін адам кем дегенде бір жыл Вирджинияда тұруы және дауыс беруге құқылы болуы керек екенін белгілейді. Осы тармаққа сәйкес, басқа талаптарды қоятын кез келген заң немесе ереже конституциялық тұрғыдан жарамсыз болып табылады. Бірақ, Бас Ассамблея жергілікті өкімет органдарына сайлау үшін немесе белгілі бір округтерден өкілдік ету үшін Ассамблеяға сайлау үшін жергілікті тұру талаптарын қоя алады.

III бап Биліктерді бөлу

ІІІ баптың бір бөлімі биліктің заң шығарушы, атқарушы және сот салалары арасындағы билікті бөлісу принципін бекітеді. АҚШ Федералдық Конституциясынан өзгеше, Вирджиния Конституциясы ешбір саланың басқа салаларға тиесілі билікті пайдалана алмайтынын нақты айқындайды. Үкімет салаларының бір-бірінен бөлінуі сондай-ақ I баптың 5-тармағында халықтың құқығы ретінде тізілген.

IV бап Заң шығарушы орган

IV бап Вирджиния заң шығарушы органының негізгі құрылымы мен өкілеттіктерін белгілейді. Штаттың заң шығару өкілеттігі Вирджиния Бас Ассамблеясына жүктелген, ол Вирджиния Сенаты мен Вирджиния Делегаттар Палатасынан тұрады. IV баптың 17-тармағы заң шығарушы органға атқарушы және сот салаларының мүшелерін импичментке тарту құқығын береді. IV баптың бастапқы 14-тармағы шіркеулерді корпорация ретінде тіркеуге тыйым салған, бірақ 1969 жылғы Конституциялық комиссияның есебінде бұл тыйымның күшін жойғаны айтылған. 2002 жылғы сәуірде Вирджиния штатының Батыс округінің федералды соты Вирджиния Конституциясының бұл ережесінің конституцияға қайшы екенін, себебі ол дін бостандығына қатысты федералды конституциялық құқықты бұзады деп шешті. Сот басқа ұйымдар корпорация ретінде тіркеле алатын болса, шіркеулерге мемлекеттік заң бойынша тіркелу мүмкіндігін жоққа шығарудың конституциялық емес екенін анықтады. 2006 жылғы қарашада Вирджиния сайлаушылары шіркеулерді тіркеуге тыйым салуды жойлайтын түзетуті мақұлдады.

V бап Атқарушы

Бесінші бапта атқарушы биліктің құрылымы мен өкілеттіктері де осылай анықталады. Вирджиния губернаторы бас атқарушы болып табылады, алайда V баптың 1-тармағында губернатордың екі рет қатарынан сайлануына тыйым салынған. Вице-губернатор мен бас прокурор лауазымдары сайланатын конституциялық қолдау лауазымдары ретінде белгіленеді. Губернатордың конституциялық өкілеттіктеріне заңдарға қол қою, заң жобаларын ветолау (мұндай вето Ассамблеяның екі палатасының үштен екі көпшілігімен күштен шығарылуы мүмкін) және кешірім беру құқығы кіреді.

VI бап Сот жүйесі

VI бап Вирджиния Жоғарғы Сотына және Бас Ассамблея құрған бағынышты соттарға сот билігін жүктемелі етеді. Судьялар Бас Ассамблеяның көпшілік дауысымен Жоғарғы Сот судьяларына 12 жылға, ал өзге судьяларға 8 жылға тағайындалады. Жоғарғы Сот §5-ке сәйкес, заңгерлік практиканы және мемлекеттік соттардағы сот процедураларын реттейтін ережелерді қабылдауға құқылы (ережелерді қараңыз), ал Жоғарғы Соттың Бас судьясы Вирджиния сот жүйесінің әкімшілік жетекшісі болып белгіленеді.

VII бап Жергілікті мемлекеттік басқару

Конституцияның VII бабы Вирджиния штатындағы жергілікті өзін-өзі басқарудың құрылымы мен қызметінің негізгі қағидаларын белгілейді. Жергілікті өзін-өзі басқару қала (1000-нан астам халқы бар), қала (5000-нан астам халқы бар), округ немесе аймақтық деңгейде құрылуы мүмкін. VII бапқа сәйкес, Бас Ассамблея осы әкімшілік-аумақтық бірліктерді ұйымдастыру және басқару үшін жалпы заңдар қабылдауға құқылы, бірақ аймақтық үкіметтер аймақтағы сайлаушылардың көпшілігінің келісімісіз құрыла алмайды. 4-тарауда қазынашы, шериф, мемлекеттік прокурор, сот хатшысы және кіріс комиссары лауазымдары Вирджиния штатының әрбір қаласы мен округінде сайлау арқылы тағайындалатын конституциялық лауазымдар ретінде белгіленеді.

VIII бап Білім беру

Вирджиния штатындағы әрбір балаға міндетті және тегін бастауыш және орта білім беру VIII баптың негізгі мақсаты болып табылады. Бас Ассамблея білім беру жүйесін қаржыландыруды анықтауға және осы шығындарды мемлекеттік және жергілікті билік арасында бөлуге уәкілді. Мектеп бөлімдерін құру және білім беру саясатын іске асыру үшін Мемлекеттік білім беру кеңесі құрылады. Жеке мектептерге қадағалауды жергілікті мектеп басқармалары жүзеге асырады, бұл §7-де қарастырылған.

IX бап Корпорациялар

IX баптың негізгі мақсаты корпорацияларды реттейтін заңдарды басқаруға жауапты Вирджиния штатының Корпорациялық комиссиясын құру болып табылады. Мемлекеттік Корпорация комиссиясы Вирджиния корпорацияларына жарғылар мен "шетелдік" (Вирджиния емес) корпорацияларға бизнес жүргізуге лицензиялар береді. IX баптың 5-тарауында мұндай шетелдік корпорацияларға Вирджиния корпорациясы жасай алмайтын нәрсені Вирджинияда жасауға тыйым салынады.

Х бап Салық және қаржы

X бап Вирджиния штатында жеке мүлікке салық салудың негізгі қағидаларын белгілейді. Осы бапқа сәйкес, салықтан босатылмаған барлық жылжымайтын және жеке мүлік нарықтық құны бойынша салық салынады. 6-тарауда салықтан босатылатын мүліктің кең тізімі келтірілген, оған шіркеу мүлігі, зираттар және коммерциялық емес білім беру ұйымдарының мүлігі кіреді. X бапқа маңызды толықтырулар – 1986 жылы күшіне енген §7 бюджеттік түзету және §7 А, ол «Лотерея түсімдер қорын» құрады, сондай-ақ лотереядан түскен барлық қаражат білім беру мақсаттарына жұмсалуын талап етеді.

ХІ бап Қорғау

11-бапта мемлекеттің табиғи және тарихи ресурстарын сақтау, қорғау және дамыту – Коммуналдық саясаттың жалпы қағидасы болып табылады. Бас Ассамблеяға мемлекеттік-жекеменшік серіктестіктерге немесе федералдық агенттіктермен серіктестікке түсу арқылы осы саясатты ілгерілетуге рұқсат беріледі. 2001 жылғы түзетуге §4 қосылды, ол Вирджиния азаматтарының аң аулау және балық аулау құқықтарын конституциялық құқықтар ретінде белгілейді, бірақ заң шығарушы орган осы құқықтарға қатысты тиісті ережелер мен шектеулерді қабылдауға құқылы.

ХІІ бап Болашақтағы өзгерістер

Соңғы бап Конституцияға болашақта өзгерістер енгізу механизмін құрайды. Конституцияға енгізілетін кез келген түзетулер ең алдымен екі заң шығарушы палатаның әрқайсысында көпшілік дауыспен қабылдануы керек. Ұсынылған түзету содан кейін келесі сайланған заң шығарушы орган қарауына жіберіліп, әр палатада қайтадан көпшілік дауыспен мақұлдануы тиіс. Түзету одан кейін жалпы дауыс беруге ұсынылады және сайлаушылардың көпшілігі мақұлдаса, Конституцияның бір бөлігі болады. Балама ретінде, Вирджинияның екі палатасының үштен екі бөлігі конституциялық конвенцияны шақыруға құқылы. Конституциялық конвенция ұсынған кез келген түзетулер немесе өзгерістер Вирджиния азаматтарына ұсынылады және сайлаушылардың көпшілігі мақұлдаған жағдайда заң күшіне енеді. Вирджинияның ерекше Конституциялық мәртебесі, губернатордың бір реттік мерзімге ғана сайлануымен және штаттық заң шығарушы орган арқылы сот судьялары мен апелляциялық сот судьяларын таңдау әдісімен қатысты, бұл ерекшелік тек Оңтүстік Каролинамен ғана ортақ. Ағымдағы Конституция ратификацияланғалы бері, салық жеңілдіктерінен бастап дауыс беру ережелеріне, бюджетке және заңнамалық кестеге дейін қамтитын 53 түзету енгізілді. 2020 жылы штаттың сайлау округтерін қайта бөлу процесі күрт өзгертіліп, сот бақылауымен екі партиялық сайлау округтерін қайта бөлу комиссиясы құрылды.