Кіріспе

Вирджиния штатының Жоғарғы соты – Вирджиния штатының ең жоғары соты. Ол негізінен азаматтық істер бойынша қалалық және округтік соттардан тікелей шағымдарды, сондай-ақ Вирджиния апелляциялық сотына алғашқы рет шағымданған қылмыстық, отбасылық және әкімшілік құқық істерін қарастырады. 1779 жылы Апелляциялық Жоғарғы Сот ретінде құрылған Вирджиния Жоғарғы Соты – АҚШ-тағы үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне сот органдарының бірі.

Вирджиния отарлығы

Вирджиния Жоғарғы Сотының тамыры XVII ғасырғы ағылшын құқықтық жүйесіне дейін жетеді, ол 1606 жылғы Жарғының бір бөлігі ретінде Вирджинияда құрылған, оның негізінде Солтүстік Америкадағы тұрақты алғашқы ағылшын қонысы – Вирджинияның Джеймстаун қаласы салынды. 1623 жылы Вирджиния Буржуалар Палатасы төменгі соттардан келіп түскен шағымдарды қарау үшін тоқсан сайын отырыс өткізетін бес мүшеден тұратын апелляциялық сот құрды. Наурыз, маусым, қыркүйек және желтоқсан айларының бірінші күнінде отырыс өткізгендіктен, ол «Төрт айлық сот» деп аталды. Уақыт өте келе маусымдық отырысқа қажеттілік тупады, ал 1661 жылы Төрт айлық сот азаматтық және қылмыстық істер бойынша бастапқы және апелляциялық юрисдикцияға ие Бас Сотқа айналды. Бұл Вирджиния отаршылдары үшін соңғы инстанция болды, тек Англия короліне шағымдануға мүмкіндік болған сирек жағдайларды қоспағанда. Оның мүшелері король әлеуметтік жағдайы, мүліктік жағдайы және олардың иеліктері отарлық астанасы Уильямсбургке қаншалықты жақын болғандығына байланысты тағайындалды. Төрешілер көбінесе өте қабілетті болғанымен, көпшілігінің заңгерлік білімі болмады.

Қауымдастық

Революциялық соғыстың аяқталуымен сот жүйесі қайта ұйымдастырылды. 1779 жылы жаңа Бас Ассамблеяның қабылдаған заңы төрт жоғары сотты құрды, оның ішінде Жоғарғы апелляциялық сотты. Бұл соттар Адмиралтейство, Бас сот және Канцелярия соттарының судьяларынан тұруға тиіс болды. АҚШ Жоғарғы Сотының үлгісі болған Жоғарғы апелляциялық сот алғаш рет 1779 жылдың 30 тамызында Уильямсбург қаласында отырыс өткізді. Біраз уақыттан кейін сот Ричмондқа көшіріліп, Хенрико округінің сот үйінде жұмыс істеді. Оның құзыреті негізінен апелляциялық болды және судьялары заң шығарушы орган тарапынан сайланды. Соттың алғашқы құрамында бірнеше көрнекті заң ғалымдары мен сот судьялары, сондай-ақ революциялық кезеңнің көшбасшылары болды. Бірінші Континенттік Конгресске делегат ретінде Вирджиния штатына қызмет еткен Эдмунд Пендлтон судьялар тарапынан оның алғашқы президенті ретінде таңдалды. Томас Джефферсонның ұстазы және Тәуелсіздік декларациясына қол қойған Джордж Уайт, сондай-ақ кейіннен АҚШ Жоғарғы Сотында қызмет еткен Джон Блэр-младший Вирджиния штатының алғашқы Жоғарғы Сотының мүшелері болды. Басқа да белгілі мүшелері Вильям Флеминг, Вирджинияның үшінші губернаторы және Пол Каррингтон еді. 1788 жылға дейін судьялар жазбаша пікірлер бермеді немесе өз шешімдерінің себептерін түсіндірмеді. Пендлтон жазбаша пікірлердің болмауы соттың біртұтастығын сақтайды және олардың шешімдеріне сенімділікті арттырады деп есептеді. Томас Джефферсон оған келіспей, сот шешімдерін өз есептерінде тіркеуге кірісті. Сот сәуірдің он күнінде шақырылып, егер істерін ертерек аяқтаса, жиырма төрт күнге дейін жұмыс істеді. 1788 жылғы заңнамалық актіде соттың басқа соттардан толығымен бөлінуі және Бас Ассамблеяның екі палатасының бірлескен дауысымен бес судья сайлануы көзделді. Бұл судьяларды губернатор тағайындап, жақсы мінез-құлқы үшін өмір бойына қызмет етуге бекітті. Бұл судьяларды заң шығарушы органның бақылауынан шығарды және сот осылайша жарты ғасырдан астам уақыт бойы жұмыс істеді. 1850-51 жылдардағы реформалық конвенция судьялардың өкілеттік мерзімін он екі жылға дейін шектеді және оларды халықтың тікелей дауысымен сайлауды қамтамасыз етті. Штат бес сот секциясына бөлінді және әр кандидаттың кем дегенде отыз бес жаста болуы және өкілдік еткісі келетін секцияда тұруы қажет болды. 1851 жылғы Конституция соттан шешімді немесе қаулыны күшін жою немесе бекіту себептерін жазбаша түрде көрсетуді талап етті. Азамат соғысының салдарынан 1870 жылғы Конституция судьяларды таңдау әдісін өзгертті және Бас Ассамблеяның екі палатасының бірлескен дауысымен сайлауды қайта орнатты, өкілеттік мерзімі он екі жылды құрады. Конституция сондай-ақ жылдық отырыстардың Ричмондтан тыс Уайтвилл, Стаунтон және Винчестер қалаларында өткізілуін талап етті. Бұл талап жылқы және атпен саяхаттау дәуірінен бастап жиырмасыншы ғасырға дейін сақталды, ал 1970 жылдың қыркүйегіне дейін Стаунтонда отырыстар өткізілді. Алайда, соңғы жылдары сот жаз бойы Ричмондтан тыс жерлерде апелляциялық шағымдарды тыңдау үшін панельдер ұйымдастырды. Бұл отырыстар адвокаттардың ыңғайлылығы үшін ұйымдастырылды, олар әйтпесе Ричмондқа баруға мәжбүр болар еді, сонымен қатар Ричмондтан тыс жерде соттың беделін арттыру үшін өткізілді. 1928 жылғы конституциялық түзетулер судьялардың санын жетіге дейін көбейтті және сот төрағасының лауазымын «Президенттен» «Бас судьяға» ауыстырды. Сонымен қатар, бұл түзету Жоғарғы Сотқа берілген өкілеттіктерді айтарлықтай арттырды.

Вирджиния Жоғарғы Сотының құзыреті

Вирджиния Жоғарғы Соты бастапқы және апелляциялық юрисдикцияға ие болғанымен, оның негізгі функциясы – Апелляциялық сотты қоса алғанда, төменгі соттардың шешімдерін қарау, оларға апелляция беруге рұқсат етілген жағдайларда. Соттың бастапқы юрисдикциясы хабеас корпус, мандамус, тыйым салу және ДНК немесе басқа да биологиялық дәлелдерге негізделген нақты кінәсіздік туралы өтініштермен шектеледі. Сонымен қатар, сот судьяларды сотқа шақыру, зейнеткерлікке шығару және қызметтен босату мәселелері бойынша соттық сауал және тексеру комиссиясының жолдаған істері бойынша бастапқы юрисдикцияға ие. Көптеген азаматтық істер аудандық соттарда қаралып болғаннан кейін тікелей Жоғарғы Сотқа апелляция беріледі. Дегенмен, Апелляциялық сот әйелдер мен ерлер арасындағы қатынастар, соның ішінде ажырысу және неке жою, балаларға қамқорлық беру, балаларға және жұбайларға материалдық көмек көрсету мәселелері бойынша апелляциялар бойынша аралық юрисдикцияға ие; Апелляциялық сот әкімшілік органдар мен Еңбекке ақы төлеу комиссиясынан келіп түскен апелляциялар бойынша да аралық юрисдикцияға ие. Апелляциялық сот өлім жазасы тағайындалған жағдайларды қоспағанда, жол және қылмыстық істер бойынша барлық апелляцияларды қарауға аралық юрисдикцияға ие. Апелляциялық соттың шешімі әйелдер мен ерлер арасындағы қатынастар, әкімшілік және еңбекке ақы төлеу бойынша апелляциялар, сондай-ақ қамауға алу жазасы тағайындалмаған жол және қылмыстық апелляциялар бойынша түпкілікті болып табылады; Жоғарғы Сот егер апелляция шешуші мәселе ретінде маңызды конституциялық мәселені немесе маңызды прецеденттік құнды мәселелерді қамтитынын алдымен анықтамаса, бұл істерде юрисдикцияға ие емес. Жоғарғы Сотқа келіп түскен көптеген апелляциялар дискрециялық болып табылады, яғни сот апелляцияны тыңдау-тыңдамауды шешеді. Міндетті апелляциялар, яғни сот апелляцияны қарауы тиіс, тек Мемлекеттік корпорация комиссиясымен байланысты, Вирджинияның кәсіби этика ережелерін бұзғаны үшін адвокаттарға қатысты тәртіптік шаралар және өлім жазасын қолдану туралы істерде ғана қол жетімді.

Процедура

Дискрециялық шағымдар соттың іс тізімінің басым бөлігін құрайды. Дискрециялық шағым сот кеңсесіне шағым беру туралы өтініш берілген кезде басталады. Өтініштер бастапқы зерттеу үшін заң кеңесшісіне немесе сот қызметкеріне жіберіледі, нәтижесінде тиісті фактілерді қорытындылайтын және өтініште көтерілген құқықтық мәселелерді, сондай-ақ өтінішке жауап ретінде ұсынылған қарсылықты бағалайтын меморандум дайындалады. Егер заң кеңесшісі, сот қызметкері немесе қарсылық білдіруші өтініште кез келген процедуралық бұзушылықтарды анықтаса, ол екі судьядан тұратын комиссияға жіберіледі, олар бұзушылықтың сипатына байланысты оны толық немесе толық емес қабылдамау туралы шешім қабылдай алады. (Егер өтініш толық емес қабылдамаса, өтініш беруші процедуралық қателікті түзетуге және жаңа өтініш беруге мүмкіндік алады. Егер өтініш толық қабылдамаса, шағым тоқтатылады және төменгі соттың шешімі күшінде қалады.) Әйтпесе, іс үш судьядан тұратын комиссияның қарауына жіберіледі. Әр комиссия отырыс кезінде өтініш берушіге ауызша дәлелдемелерді ұсынуға 10 минутқа дейін уақыт беріледі. Сонымен қатар, шектеулі жағдайларда өтініш беруші ауызша дәлелдемелерді Бас сот кеңесшісіне ұсынуы мүмкін, ол кейін істі комиссияға шешім қабылдау үшін ұсынады. Бір судья, егер қалған екі судья келіспесе де, шағымды қабылдауға құқылы. Егер өтініш қабылданбаса, шағым тоқтатылады және төменгі соттың шешімі күшінде қалады. Егер өтініш қанағаттандырылса, шағымның екінші кезеңі істің мән-жайларын толық сотта талқылауға әкеледі. Сот жыл сайын алты апталық сессияда істерді мән-жайлары бойынша қарастырады. Сессия қыркүйектегі Еңбек күнінен кейінгі аптада басталады және маусымның ортасында аяқталады. Барлық сессиялар Ричмонд қаласында өтеді және әдетте алты апта аралығында өтеді, бірақ қараша мен қаңтар сессиялары арасындағы үзіліс арадағы мерекелерді қамтамасыз ету үшін ұзағырақ болады. Әр үзіліс кезінде судьялар талқылауды күтіп тұрған істерді зерттейді, бұрын қарастырылған істер бойынша пікірлерді жасайды және қарастырады, шағымдарды қарастырады және әкімшілік міндеттерін орындайды. Мән-жайлары бойынша қарауға жіберілген істерге дискрециялық шағымдар, шағымдануға қажеттілік болмаған жағдайдағы шағымдар және соттың бастапқы құзыретіне кіретін істер жатады. Сот отырысы басталғанға дейін жеребе арқылы сотта пікір дайындауға тағайындалатын судья анықталады. Сот хатшысы жеті қағаз дайындайды, олардың біреуінде "I" саны болады, ал қалғандары бос болады. Қағаздар шапкаға салынады, және таңбаланған қағазды тартқан сот мүшесі бірінші, сегізінші және он бесінші, т.б. істер бойынша пікір жазады. Одан төмен тұрған судья екінші, тоғызыншы және он алтыншы істерге жауапты болады, және барлық істер тағайындалғанға дейін осылай жалғасады. Сессия кезінде судьялар әдетте қызмет мерзіміне қарай отырады. Бас судья ортада, оның оң жағында - келесі судья, сол жағында - үшінші судья және т.б. кезекпен, ең жаңа судья сол жақта отырады. Егер жоғары тұрған судья іс қараудан бас тартқан сот мүшесінің орнын алмаса, бұл тәртіп бұзылуы мүмкін. Әр тараптың адвокаттарына өздерінің аргументтерін ұсыну үшін әдетте он бес минут беріледі. Судьялар адвокаттардың сөзін жиі үзеді және іс бойынша сұрақтар қояды. Әдетте, судьялар әр таңертең ауызша аргументтерді тыңдайды және сол күні тыңдалған істерді жеке талқылау үшін түстен кейін жиналады. Іс бойынша пікір жазуға тағайындалған мүше оң жақтағы конференц үстелінде отырған судьядан пікірлерін сұрап, талқылауды жүргізеді. Содан кейін судьялар кезекпен пікір білдіреді, ал пікір жазуға тағайындалған мүше соңғы болып сөйлейді. Бұл талқылау мен пікірталас пікір жазушыға судьялардың көпшілігінің көзқарасын көрсететін пікірді дайындауға көмектеседі. Судья пікірдің жобасын аяқтағаннан кейін, оның көшірмелері сот мүшелеріне және сот хатшысына жіберіледі. Сот келесі сессия алдында таратылған жобаларды қарап, соңғы мақұлдауға дейін қайта қарастырады. Пікірлер әр сессияның соңғы күні, әдетте, аргументтен кейінгі келесі сессияда жарияланады және Вирджиния есептерінде жарияланады.

Соттың ұйымдастырылуы

Сот кеңсе қызметкерін, жауапты хатшыны, сот репортерін, бас адвокатты және мемлекеттік заң кітапханашысын тағайындайды, олардың әрқайсысы сот қалауы бойынша қызмет етеді. Хатшы білікті адвокаттардың тізімін, сот шешімдерін және басқа да әкімшілік деректерді сақтайды. Сот хатшысы кеңсесі сондай-ақ сотқа келіп түскен барлық шағымдар мен ресми құжаттарды қабылдайды, өңдейді және тұрақты түрде сақтайды. Жауапты хатшы Сот кеңесі мен Сот конференциясының хатшысы болып табылады және сот жүйесін басқаруда Бас судьяға және сотқа көмек көрсетеді. Бұл сот жүйесіне қадағалау жасауды, сондай-ақ сот жүйесінің қоғамдық қатынастар, заңнамалық істер, оқыту, сатып алу, еңбекақы және адам ресурстары, ақпараттық технологиялар мен техникалық қолдау қажеттіліктерін қамтамасыз етуді қамтиды. 2005 жылға дейін жауапты хатшыдан Комонвеллдің тұрғыны болуы және Вирджиния штатының адвокатурасының кемінде бес жыл мүшесі болуы талап етілді, бірақ бұл талаптар заңмен жойылды. Бас штаб адвокаты соттың тұрақты адвокаттары мен заңгерлеріне басшылық етеді, олар негізінен сотқа апелляциялық шағымдар бойынша зерттеулерге көмектеседі және соттың бастапқы құзыретіне жататын мәселелерде маманданады, мысалы, habeas corpus өтініштерін және өлім жазасын қарау. Сот репортері және оның қызметкерлері сот шешімдерінің жобаларын редакциялауға көмектеседі, сондай-ақ сот шешімдерін жинауды, тізімдеуді, басып шығаруды және «Вирджиния есептерінде» жариялауды қадағалайды. Мемлекеттік заң кітапханашысы сот, судьялар мен сот қызметкерлері, мемлекеттік қызметкерлер мен адвокаттардың пайдалануы үшін мемлекеттік заң кітапханасын басқарады. Кітапханада барлық 50 штаттың заңнамалық және сот материалдары, сондай-ақ сот архивтері мен Вирджинияның көптеген заң мектептерінің заңдық журналдары бар. Ресми Федералдық сақтау кітапханасы ретінде ол АҚШ үкіметінен ресми басылымдарды, заңнамалық, әкімшілік және сот материалдарын алады. Кітапхана қызметкерлері халықтан келіп түскен сұрақтарға жауап берсе де, кітапхана халыққа ашық емес. Әр судья жеке өзі әкімшілік көмекшіні және екі заң кеңесшісін тағайындайды, олар тағайындаған судьяның қалауы бойынша қызмет етеді және оның басшылығымен жұмыс істейді. Тағайындалған міндеттерге әдетте заңдық зерттеулерге көмек көрсету, шешімдердің жобаларын редакциялау және соттың тұрақты адвокаттарымен бірге апелляциялық шағымдарды қарау кіреді.

Вирджинияның сот жүйесі

Вирджиния Конституциясының VI бабы, 4-тармағы Вирджиния Жоғарғы Сотының Бас судьясына штаттың бүкіл сот жүйесінің басқаруын қадағалау міндетін жүктейді. Бас судья кез келген аймақтық сот судьясын кез келген басқа аймақтық сотқа уақытша тағайындауға және зейнеткерлікке шыққан аймақтық сот судьясын қайтадан қызметке шақыруға құқылы. Бас судья сондай-ақ зейнеткер судьяны, жұмыс істеп тұрған аймақтық сот судьясын немесе жұмыс істеп тұрған аймақтық сот судьясын, олардың келісімімен, кез келген округтегі жұмыс көлемін жеңілдету үшін тағайындауға болады. Бас судьяның басқа да міндеттеріне Вирджиниядағы әділеттілікті жақсартуға бағытталған түрлі комитеттердің төрағасы болу кіреді. Вирджинияның сот жүйесіне Жоғарғы Сот, Апелляциялық сот, отыз бір сот округіндегі аймақтық соттар, отыз екі округтегі жалпы аймақтық және жасөсперімдер мен отбасылық мәселелер жөніндегі аймақтық соттар, сондай-ақ отыз екі округтегі кеңселердегі судьялар кіреді. Сот жүйесінің жұмысына көмектесу үшін заң шығарушы орган үш кеңесші/әкімшілік орган құрды: Соттық сауал және тексеру комиссиясы, Сот кеңесі және Аймақтық соттар комитеті. Вирджиния сот жүйесінің мақсаты – дауларды әділ, жылдам және үнемді түрде, құрылымы мен басқаруы біріңғай сот жүйесі арқылы шешуге кепілдік беру болып табылады. Бұл міндетті орындау үшін білікті судьялар мен сот қызметкерлері, бірыңғай ережелер мен тәжірибелер, жеткілікті қаржыландыру қажет, сондай-ақ Вирджиния штатының азаматтарына ең жақсы сот жүйесін ұсыну қажет.

Сот мөрі

Вирджиния штатының адвокатурасының мүшелеріне берілетін қабылдау куәліктерінен басқа, ол сирек қолданылса да, Жоғарғы соттың Вирджиния мөрінен ерекшеленетін өз мөрі бар. Соттың мөрі 1519-1520 жылдары Римдегі Ватикан сарайындағы Сала ди Константинодағы Рафаэль мен Джованни да Удиннің салған «Әділет» муралына ерекше ұқсас. Онда сол қолымен көтеріп ұстаған таразыға қарай отырған, ал екінші қолымен страустың мойнына тиген әйел бейнеленген. Ежелгі Египетте әділеттің иероглифі – страустың құйрық қауырсыны болған. Мөрдің шығу тегі белгісіз. Ол 1935 жылдың 11 қазанында сот шешімімен қабылданды. Осы бейненің көптеген көшірмелері ғасырлар бойы жасалды. Соттың 225 жылдығын тойлау салтанатында мөр көп жылдан кейін алғаш рет қонақтарға таратылған бағдарламалардың мұқабасында қолданылды, сондай-ақ Соттың қабылдау куәліктері мен басқа да ресми құжаттарында пайда болды. Сот мөрінің гравюралық бейнесі 2015 жылдан бері сот залындағы мемлекеттік мөрге қарама-қарсы ілінген. Кіші мемлекеттік мөр судьялардың креслоларында және басты сот залының кіреберісіндегі медальонда бейнеленген.

Бұрынғы судьялар

Құрметті Джон Чарльз Томас, бұрынғы судья (Судья Томас соттан кеткеннен кейін заңгерлік тәжірибаға оралғандықтан, ол қазіргі уақытта Сотқа қайта шақырылуға жатпайды, себебі жеке практикадағы адвокаттар VJRS-тен зейнеткерлік төлем алуға құқылы емес, ал аға судья ретінде қызмет ету үшін бұл талап болып табылады). Құрметті G. Steven Agee, бұрынғы судья (Судья Аги Төртінші апелляциялық округ бойынша АҚШ Апелляциялық сотының құрамына кіру үшін Соттан кетті; ол федералдық сот жүйесінде белсенді қызметте болғанша, Сотқа қайта шақырылуға құқылы болмайды). Құрметті Барбара Милано Кинан, бұрынғы судья (Судья Кинан АҚШ-тың Төртінші апелляциялық округтік сотындағы орнына отыру үшін Соттан кетті; ол федералдық сот жүйесінде белсенді қызметте болғанша, Сотқа қайта шақырылуға құқылы болмайды). Құрметті Элизабет Б. Лейси, зейнеткер судья. Лейси судья 2019 жылдың 31 желтоқсанында аға судья ретіндегі қызметін аяқтады.

Атақты істер

Hite v. Fairfax (1786)
Мартин v. Хантер Лесси (1816)
Бак v. Белл (1927)
Наим v. Наим (1950)
Люси v. Земер (1954)
Скалл v. Вирджиния (Заң реформасы және нәсілдік әрекеттер жөніндегі комиссия арқылы) (1959)
NAACP v. Button (1963)
Loving v. Virginia (1967)
Lund v. Commonwealth (1977)
Landmark Communications, Inc. v. Virginia (1978)
Уинстон v. Lee (1985)
Roe v. Roe (1985)
Bottoms v. Bottoms (1995)
АҚШ v. Вирджиния ("VMI ісі") (1996)
Арлингтон округі v. White (2000)
Аткинс v. Вирджиния (2002)
Вирджиния v. Black (2003)
Мартин v. Ziherl (2005)
Вирджиния v. Moore (2006)
Тейлор v. Northam (2021)