Кіріспе

Тран (Трън) – Батыс Болгарияның Перник облысындағы Тран муниципалитетінде орналасқан шағын қала. Ол Брезник қаласынан және Сербиямен шекарадан шалғай орналасқан.

Орналасқан жері

Тран Сербия шекарасына жақын, таулы аймақта, сондай-ақ Бреzник және Dragoman қалаларының жанында орналасқан. Ол Ерма өзенінің жағасында, Знеполе жоғары таулы аңғарының ең шығыс бөлігінде жатыр.

Климат

Қаланың ауа райы ылғалды континенттік (Dfb) климатымен сипатталады, температураның жоғары және төменгі шектері арасындағы айырма София қаласымен салыстырылады. Болгариядағы ең төмен температура 1947 жылғы қаңтарда Тран қаласында тіркелген. Қыс айларында температураның жиі төмендеуіне байланысты, Тран Болгарияның ең суық қалаларының бірі деп есептеледі.

Тарих

Бір кезде мұнда фракийлер, готтар, славяндар бірінен соң бірі өмір сүрді. Готтар – герулдер тайпасынан шыққан және кен өндіру мақсатында қоныстанған. Славян қонысы өте кең болды, мұны Тран аймағындағы топографиялық атаулардың славяндық жүйесінің шамамен жүз пайыздық үлесі дәлелдейді. Алғашқы болгарлардың болғаны расталмаған. Фракия тайпалары Рим империясынан жеңілгеннен кейін ассимиляцияға ұшырады, ал Тран аймағында латын тілі қолданылды. Олар кейіннен влах өзіндігін алды және сақтады немесе славяндыққа айналды. Валахиялық римдік фракиялық ықпалдың іздері – итальяндық Пьяцца алаңының жергілікті диалектісінің атауы, Чирчилат шыңы, Руй шыңы мен тауы, Радово ауылы және т.б. Тран аймағы Балқанға қоныс аударған және Струма және Морава өзендеріне ат берген екі ірі славян тайпасының ортасында орналасқан. Алғашқылары – дакиялық славяндар немесе оңтүстік славяндар, болгарлар тобынан, ал екіншілері – батыс славяндардың үлкен тобы, чех моравиялықтары. Бұрынғы уақытта Знеполь жолы деп аталатын ескі жол Дубровник пен Адриатиканы Сердикамен байланыстырған. Осылайша, қазіргі Тран сол кезде маңызды сауда орталығы болды. Қазіргі қаладағы ежелгі өмір туралы мәліметтер тек табылған көне қабір және IV ғасырға жатқан римдік монеталар арқылы ғана белгілі. Тран алғаш рет 809 жылдың сәуір айында хан Крумның Софияны басып алған кезде Болгария шегіне кірді. Бірінші болгар мемлекеті кезінде, патша Самуил тұсында, Перник, София және Тран жерлерін сеніп тапсырған бояр Кракра Пернишки тарихтағы маңызды тұлға ретінде ерекшеленеді. Боярлар 10 жылдан астам уақыт бойы император Василий II-ге қарсы тұрды, бірақ 1018 жылы бұл аймақ Болгарияның қалған бөлігімен бірге Византияның билігіне көшті. Осман билігі кезінде қала базарлық орталық ретінде танымал болды және Изнебол Кабаси, Таран Паланка және Тран Паланка деп аталды. Аңыз бойынша, Тран атауының өзі одан да ерте заманнан басталады, аңыз бойынша, мұнда үлкен тікен болған, оның бұтақтарының астында емдік бұлақ болған, оның суымен жергілікті дін қызметкері Терапонтий сенушілерді емдеген. XVIII ғасырдың соңында Иоанниналық Әли-пашаның қиратуы кезінде Костурдан топтар Транға көшіп келді. Брезник аяны, Тран аймағындағы Қара Фейзи, Карджалидің ең сәтті басшыларының бірі жергілікті халықты қудалады. Оның өлімінен кейін оның ұлы Әли бей ауданның басқаруын өз қолына алды, оның зорлық-зомбылығынан жергілікті халық осылайша қорқып, бірнеше рет орталық үкіметке шағым түсірді, соңында Әли бей биліктен алынып, билікке тапсырылды және Константинопольге жолда өлтірілді. 1828-1829 жылдардағы орыс-түрік соғысы аяқталғаннан кейін 1830 жылы Тран аймағында Знеполь көтерілісі болды. Бір қысқа уақытқа Тран босатылды, бірақ одан кейін Осман билігі бүлікшілерді қатыгездікпен жазалады. 1871 жылы "Архангел Михаил" монастырында Тран революциялық комитеті құрылды. Комитетті Димо Петричев және Гиго Масаловички басқарды. Комитет 1876 жылғы серб-түрік соғысына белсенді қатысты. Оған Симо Соколов пен Гроздан Насалевскийдің жасақтары қатысты. Бұл екі жасақ кейіннен 1877-1878 жылдардағы орыс-түрік азаттық соғысына қосылды. Оларға Тако Пеев құраған жасақ қосылды. Осылайша Тран Шоп көтерілісінің орталығы болды, оның барысында Тран, Брезник, Радомир және Кюстендил аймақтары босатылды. Азаттық соғысының соңында Тран 1879 жылға дейін Сербияның уақытша билігінде болды. Нейли-сюр-Сен келісімі Тран үшін ауыр салдарға әкелді, оның салдарынан көптеген елді мекендер ауданнан бөлініп Сербияға берілді, ал Врабча, Стрезимировци, Банкия (ауыл) және Петачинци сияқты басқалары тіпті екіге бөлінді, тіпті бүгінге дейін шекарадан өтетін үйлерді көруге болады, олар екіге бөлінген аулалар, зираттар және көптеген отбасылар.

Мәдениет

Қаланың ерекшелігі – Транда қолданылатын болгар тілінің Тран диалектісі, ол Көшпелі диалект тобына жатады.

Құрмет

Антарктиданың Оңтүстік Шетланд аралдарындағы Ливингстон аралындағы Тран жартасы Транның құрметіне аталған.