Кіріспе

Франция Корольдігінің бірінші офицері Франция констеблі (лат. comes stabuli – «жаяу әскер командирі») – Франция королінің лейтенанты, Корольдің алғашқы бес Ұлы офицерінің біріншісі (сенешал, камерагер, дворецкий және канцлермен бірге) және Корольдік армияның бас қолбасшысы. Ол, кем дегенде қағаз жүзінде, француз дворяндарының ең жоғары мәртебелі мүшесі болды. Франция констеблі әскери сотқа да жауапты болды және рыцарлық дәстүрді реттеуге қызмет етті. Оның құзыреті Констабулярия деп аталды (connestablie; немесе қазіргі француз орфографиясында дұрыс айтылуға жақын: connétablie). Бұл лауазым 1060 жылы король Филипп I тарапынан құрылды, ал Альберик алғашқы констебль болды. 1627 жылы корольдің өз әскерімен тікелей билігін нығайту үшін, Ледигиер герцогы Франсуа де Боннның қайтысымен байланысты кардинал Ришелье жарлығымен бұл лауазым жойылды. Бұл лауазым ресми түрде «Маршалдар деканы» (Doyen des maréchaux) деген рәсімдік атаққа ауыстырылды, ол шын мәнінде ең жоғары «Франция маршалы» (Maréchal de France) болды; өйткені француз тілінде doyen сөзі негізінен «ең үлкен» деген мағынада қолданылады. Кейінірек Францияның генерал-маршалы немесе нақтырақ айтқанда «Патша лагерлері мен әскерлерінің генерал-маршалы» (Maréchal général des camps et armées du Roi) атағы ең көрнекті әскери басшыларға берілді. Алушы соғысқа қатысқан барлық француз әскерлері мен гарнизондарына басшылық ету билігіне ие болды және Франция маршалынан жоғары тұрды, бірақ бұрынғы «Франция констеблінің» кеңейтілген саяси өкілеттіктеріне ие болмады.

Қызмет белгісі

Офистің белгісі – Жойеуз деп аталатын өте күрделі семсер, ол Шарль Ұлының аңызға айналған семсерінің атымен аталған. Жойеуз – әртүрлі семсерлердің бөліктерінен жасалған және кем дегенде 1271 жылдан бері француз патшаларының дәстүрлі тағына отыру рәсімінде қолданылып келген семсер. Ол көк түсті қынына салынған, тұтқасынан ұшына дейін тік бағанмен орналасқан патшалық символы – лилиямен әшекейленген. Дәстүр бойынша, констебль лауазымын қабылдағанда патшаның өзі оған семсер тапсырған.

Билік

1191 жылы Сенешал лауазымы жойылғаннан кейін Коннетабель армиядағы ең маңызды шенеунікке айналды және Тақтың бірінші офицері ретінде, ол салтанатты шараларда пэрлерден кейін бірден орын алды. Ол корольдіктің ішінде Корольдің генерал-лейтенанты қызметін атқарды. Констебльдің бағынында барлық әскери шенеуніктер, оның ішінде күшті маршалдар болды; ол сонымен қатар армияны қаржыландыруға және әскери сот жүргізуге жауапты болды. Бұл соттың ресми атауы la connétablie (констебюлярлық) болды, және ол оны Франция маршалдарының (Maréchaux de France) көмегімен жүзеге асырды. Бұл сол кезде Англияда болған Лорд Констебльдің сотына, кейіннен рыцарлық сотының curia militaris деп аталған түріне ұқсас болды.

Франция констебльдері

Естеріңізге сала кетейік, лауазым иесі қайтыс болған соң, орын әрқашан толықтырылмағандықтан, күндер арасында үзілістер кездеседі.

Бірінші француз империясы

Консулдық режим кезінде (1799–1804) Бурбон әулеті, конте д’Артуа арқылы, Наполеон Бонапартқа, сол кезде Республиканың бірінші консулы болғанға, Бурбондарды Франция патшалары етіп қайта орнатса, «Францияның констеблі» атағын беруді ұсынған. Бонапарт бұл ұсыныстан бас тартты. Алайда, 1808 жылы император Наполеон I (1804 жылдан бастап) өзі Француз империясының жоғары лауазымды тұлғаларын (Grands Dignitaires de l'Empire Français) тағайындады, олардың ішінде оның інісі Луи Бонапарт (1806 жылы ағасының шешімімен Голландия королі болған) констебль, ал империя маршалы Луи Александр Бертье, француз армиясының бас штаб бастығы және Невшатель князі – вице-констебль болды. Екі атақ та тек құрметті мақұлдау ретінде берілді және Наполеон режимі құлағаннан кейін жойылды.

Фильмдер

If I Were King, 1938 жылы Франсуа Вильонмен (Рональд Колман сомдады), оны Франция королі Людовик XI (Басил Ратбоун сомдады) бір аптаға Францияның констеблі етіп тағайындады. Шекспирдің "Генрих V" пьесасының әртүрлі нұсқаларында констебль Шарль д'Альбре, Дрекс графы бейнеленген, оны Франция королі Карл VI тағайындаған және Ажинкур шайқасында (1415 ж.) қаза тапқан. Оны 1944 жылғы фильмде Лео Генн, 1989 жылғы фильмде Ричард Истон, ал 2012 жылғы фильмде Максим Лефрансу сомдады. 1944 жылғы фильмде ол Генрих патшамен жеке шайқаста қаза табады. 1989 жылғы фильмде ол атынан сазға құлап түскендей көрсетілген (тарихи деректерге сәйкес, ол қару-жарағының салмағынан және атының үстіне құлауынан мүгедектікке ұшырап, сазға батып қайтыс болған). 2012 жылғы фильмде ол негізгі шайқастан алыс орман ішінде Йорк герцогін арқасынан пышақтап, содан кейін ұзын садақпен атылып өлтіріледі.