Кіріспе
Патрик Джей Херли (8 қаңтар 1881 ж. – 30 шілде 1963 ж.) – американдық саясаткер және дипломат. Ол 1929–1933 жылдары АҚШ-тың соғыс министрі болды, бірақ 1945 жылы Қытайдағы елші қызметін атқарғандығы үшін танымал. Ол Джозеф Стилвеллдің Қытайдан қайтарылуына және оның орнына көбірек дипломатиялық қабілеті бар генерал Альберт Коди Ведемейердің тағайындалуына зор үлес қосты. Жалпы халықтан шыққан Херлидің, елшіге лайық мінез-құлық пен әлеуметтік қарым-қатынас дағдыларының жетіспеуі кәсіби дипломаттардың оған деген сынына себеп болды. Ол көрнекті әскери стратег Ведемейердің Қытай коммунистерін жеңуге болады деген пікірін бөлісті және Америка Куоминтаң мен Чан Кайшиге толық қолдау көрсетуге міндетті болуы керек деп есептеді. Көңілі толмаған Херли 1945 жылы Қытайдағы елшіліктен кетіп, Мемлекеттік департаменттегі жоғары лауазымды тұлғалардың наразылығын жариялады және олардың Қытай коммунистерін тоталитарлық деп санамайтынын, ал Американың басты мақсаты – азамат соғысында жеңіліске ұшыраған тараппен одақтасудан қашу екенін мәлімдеді.
Patrick Jay Hurley (January 8, 1881July 30, 1963) was an American politician and diplomat. He was the United States Secretary of War from 1929 to 1933, but is best remembered for being Ambassador to China in 1945, during which he was instrumental in getting Joseph Stilwell recalled from China and replaced with the more diplomatic General Albert Coady Wedemeyer. A man of humble origins, Hurley's lack of what was considered to be a proper ambassadorial demeanor and mode of social interaction made professional diplomats scornful of him. He came to share pre eminent army strategist Wedemeyer's view that the Chinese Communists could be defeated and America ought to commit to doing so even if it meant backing the Kuomintang and Chiang Kai shek to the hilt. Frustrated, Hurley resigned as Ambassador to China in 1945, publicised his concerns about high ranking members of the State Department, and alleged they believed that the Chinese Communists were not totalitarians and that America's priority was to avoid allying with a losing side in the civil war.
Балалық шағы, білім алуы және Бірінші дүниежүзілік соғыс
Патрик 1883 жылдың 8 қаңтарында Пирс О’Нил мен Мэри Келли Хёрли отбасында, Индия территориясындағы Чоктау ұлтының Лехай маңында дүниеге келді. Оның ата-анасы Ирландиядан Америка Құрама Штаттарына көшіп келіп, Үндістан территориясында қоныстанды. 11 жасында әкесімен бірге көмір шахталарында қашыр жүргізуші болып жұмыс істей бастады, ал 15 жасында испан-американ соғысы кезінде Rough Riders қатарына қосылуға тырысты, бірақ жасы кішкентай болғандықтан қабылдамады. Ол 1905 жылы бітірген Индия колледжінде (қазір Бакон колледжі) оқып жүріп жұмыс істеді. 1908 жылы Вашингтондағы Ұлттық университетінің құқық мектебінен заңгер мамандығын алды.
Панчо Вилла экспедициясы және Бірінші дүниежүзілік соғыс
Хёрли 1903 жылы Үндістандық аумақтық ерікті милицияға қатысып, кейін Оклахома Ұлттық гвардиясында қызмет етті. 1916 жылы ол активтік қызметке шақырылып, Панчо Вилла экспедициясына қатысты. Экспедициядан кейін ол Бас жақтаушының департаментіне тағайындалып, Вашингтонға жіберілді. Ол үш рет әскерлерге қосымша азық-түлік пен оқ-дәрі жеткізуде сәтті болды, бірақ оларды эвакуациялай алмады. Шығыс майданындағы кеңес әскери операцияларына рұқсат алған АҚШ-тың бірінші және, мүмкін, жалғыз жоғары ранкті әскери шенеунігі Хёрли кеңес әскери шенеуніктерімен жақсы қарым-қатынаста болды. Ол кеңес көмекшілеріне американдық үндістер басшыларының есімдерін берді: «Жүзді Жел» және «Отырған Бұқа». Ол сондай-ақ кеңес генералдарының «АҚШ Ресейге қанша соғыс жабдықтарын, әсіресе ұшақтарды, танктерді және жүк көліктерін жеткізе алатынына қызығушылық танытқанын» және олардың екінші фронтты тез арада ашу қажеттігіне сенгенін хабарлады. Иран-американдық тарихшы Аббас Милани Хёрлиді «адамдардың арасындағы кедейлік пен британдық және совет елшілерінің халықты сыйламауынан қорқып қалған» «ерекше және эксцентрикалық тұлға» деп сипаттады. Хёрли Иранның екі негізгі мәселесі – ирандықтардың көп бөлігінің сауатсыздығы және Иранның КСРО мен Ұлыбританияға жартылай тәуелділігі деп сақты. Операция Ичигоның сәтті аяқталуы генерал Джозеф Стилвелл («Қышқыл Джо») мен генерал-сиссимус Чан Кай Шек арасындағы ұзақ уақыттан бері келіп жатқан қақтығысты шиеленістірді. Осы дағдарыс Рузвельтті Хёрлиді Қытайға жіберуге итермеледі. Хёрли 1944 жылдың тамызында Рузвельттің Чан Кай Шекке жеке өкілі ретінде Қытайға келді. Президенттен алған жазбаша тапсырмасы мынадай болды: Сіз менің тікелей маған есеп беретін генерал-сиссимус Чан Кай Шекке жеке өкілім ретінде тағайындаласыз. Сіздің басты міндетіңіз – генерал-сиссимус пен генерал [Жозеф] Стилвелл арасындағы тиімді және үйлесімді қарым-қатынасты дамыту, генерал Стилвеллдің өзіне бағынышты Қытай армиясына басшылық етуін жеңілдету. Сізге қосымша тапсырмалар беріледі. Ол сол кездегі Қытай Республикасының астанасы Чунцзинге бара жатқанда, Хёрли Мәскеуде Жозеф Сталинмен және Вячеслав Молотовпен кездесуге тоқтады. Олар оған Мао мен қытайлық коммунистердің «маргарин коммунистері» екенін және КСРО олармен байланысы жоқ екенін айтты. Хёрли бұл талаптарды күмәнданбай қабылдады. Стилвеллге көбірек басшылық өкілеттік беруге қол жеткізуден басқа, Хёрлиге қытайлық коммунистердің Стилвеллді өздерінің қолбасшысы ретінде қабылдауын қамтамасыз ету және американдық Ленд-Лизинг көмегінің Яньаньдағы Мао Цзэдунға баруы мүмкін екенін тексеру тапсырылды. Ақырында, Стилвеллдің Чан Кай Шекке деген сенімсіздігі мен сыбайлас жемқорлығы соншалықты күшті болды, Стилвелл 1944 жылдың қазан айында Қытайға берілетін несиелік лизинг көмегін тоқтатуға тырысты. Хёрли Қытай сыртқы істер министрі Т. В. Сунгпен келіссөздер жақсы жүріп жатқанын мәлімдеді. Хёрли Чунцзиндегі АҚШ елшілігінде өткен кездесуде Стилвеллге оның басшылығымен Қытай Біріккен майданын құру жоспарының қатал тілі Чанға ренжітетінін ескертті. Қытай баспасөзіне тараған Гоминьданның Орталық атқарушы комитетінің алдында сөйлеген сөзінде Чан Стилвеллді айыптады және американдық ультиматумды қабылдау оны Нанкиндегі жапондық әріптесі Ван Цзинвэйден ешқандай айырмасы жоқ жаңа империализмді қабылдаумен бірдей екенін айтты. Сөйтіп, ол Стилвеллге хатты көрсетті, ол оны «мұнысырақ пышақпен мойнымды кесіп тастады» деп кінәлады. 1944 жылдың 7 қарашасында Хёрли Яньаньға барып, Маомен кездесті. Ол коммунистер мен Гоминьданды біріктіріп, жапондықтарға қарсы күрес үшін біртұтас майдан құруды мақсат етті. Чан Хёрлидің Маомен кездесуін қалаған, бір жағынан Рузвельтке ұнайды, екінші жағынан Хёрлидің коммунистермен келіспеушілігін күткен. Хёрли ұшақпен Яньаньға келген кезде оны Чжоу Энлай және американдық Дикси миссиясының полковник Дэвид Д. Барретт қарсы алды. Мао коалициялық үкімет құруды, коммунистік және Гоминьдан генералдарының саны тең бірлескен әскери кеңес құруды, Қытай Қызыл Армиясына АҚШ-тың әскери көмегін және барлық саяси тұтқындарды, әсіресе, 1936 жылы Сиань оқиғасы кезінде Чан Цзяньді ұрлаған «Жас маршал» және Маньчжурияның бұрынғы әскери қолбасшысы маршал Чжан Сюэлянгті босатуды талап етті. Мао мен Хёрли екеуі де декларацияға қол қойды, Хёрли өз атының жанында «АҚШ Президентінің жеке өкілі» деп мақтанышпен жазды. 1944 жылдың қараша айының басында, елші Кларенс Э. Гаусс отставкаға кеткеннен кейін Хёрли ресми түрде Қытайға елшілік қызметіне ұсынылды, бірақ бастапқыда «Қытайда орындауға шақырылған міндеттері оның өміріндегі ең жағымсыз міндеттер болғанын» және оның Чан Кай Шек пен Қытай Ұлттық үкіметін қолдауы АҚШ Мемлекеттік департаментінің «американдық емес» элементтері тарапынан өзіне қарсы оппозицияны күшейткенін» айтып бас тартты. 17 қарашада Рузвельттің жағдайдың өте қиындығына байланысты осы жұмысты қабылдауын өтінетін телеграммасын алғаннан кейін ол немерелік келісімге келді. Хёрлидің тағайындалуы Чунцзиндегі елшіліктегі кәсіби дипломаттар тарапынан наразылық тудырды, олар Хёрлидің Қытай туралы ештеңе білмейтінін және өзінің күшіне жете алмайтынын айтты. Американдық дипломат Грэм Пек: «Оның әдемі, қабақшыл басы римдік бюстін еске түсірді, бірақ көбелектермен және үлкен галстук-баумен, мұрын көзілдірігімен және бұйра шашымен безендірілген» деп жазды. Хёрлидің өзін «генерал» деп атауын ұнатып, қоғамдық шараларда әрқашан барлық медальдарын тағып жүретін, және барлығы оның айтқандарымен келісетіндігін көрсету үшін «біз» деген сөзді «мен» деген сөздің орнына қолданатын, көптеген адамдарға жағымсыз көрінетін сөйлеу әдеті болды. Хёрлидің елші ретіндегі алғашқы әрекеттері – жаңа Cadillac сатып алу және елшілікті АҚШ елшісіне лайық деп есептейтін сәнді стильде қайта жабдықтау болды. 1945 жылдың қаңтарында Хёрли АҚШ адмиралы Майлспен және қытайлық құпия полиция басшысы Дай Лимен кездесті, ол оған OSS полковнигі Уильям Бердтің Яньаньға жасаған құпия сапары туралы хабарлады, ал елші бұл туралы білмеген. Ведемейер елшілікте Хёрлимен бірге тұрғандықтан, бұл жағдай жағымсыз болды; Жакоби кейінірек олардың «қатты, шулы даулары» түнге дейін жалғасқанын еске алды және Ведемейер Хёрлидің елшілікке тағайындалуына қатысты психикалық денсаулығына күмәнділігін білдіретін бірнеше телеграмма жіберді. Американдық әскери атташе 1945 жылдың наурыз айында қытайлықтардың Гонконгты жапондықтардан босатуға британдықтардың келісімін қабылдауы мүмкін екенін айтқанда, Хёрли Вашингтонда бұл «британдық империалистік пропаганда екенін» және «бұл пропаганданы қолдайтындар өздерінің пікірлеріне құқылы болғанымен, Қытайда қызмет ететін американдық офицерлердің осы пропаганданы демеулеуіне немесе американдық үкіметіне таратуына ешқандай себеп жоқ екенін» жазды. Хёрлидің Черчилльдің Қытайдағы арнайы өкілі болған генерал сэр Адриан Картон де Виартпен қарым-қатынасы жақсы болған жоқ, өйткені Хёрли Картон де Виартты британдық империяны қолдайтын зұлым тұлға деп қарады, ал ол бұл империяның құлатылуын қалады. Рузвельттің Хёрлиді «Еуропалық империализмді бақылау үшін» Қытайға жібергені де рас, және Хёрли бұл тапсырманы өте қатысты қабылдады, Америка Азиядағы барлық еуропалық билік пен ықпалды жоюға арналған ерекше миссияға ие деп сенді. Ол Рузвельттің өлімінен кейін президент Гарри С. Трумэн Ялта келісімдерінің қателіктерін мойындап, жағдайды түзетуге тырысады деп үміттенді, бірақ оның бұл бағыттағы әрекеттері сәтсіз аяқталды. Жапония 2 қыркүйек 1945 жылы одақтастармен келісімге келгеннен кейін Чан Хёрлиге Чунцзинде Маомен кездесу ұйымдастыруды ұсынды. Қытайда азаматтық соғыс қайта басталады деп күтілді және Чан оның беделін сақтап қалуды қалады...
You are hereby designated as my personal representative with the Generalissimo Chiang Kai shek, reporting directly to me. Your principal mission is to promote efficient and harmonious relations between the Generalissimo and General [Joseph] Stilwell to facilitate General Stilwell's exercise of command over the Chinese armies placed under his direction. You will be charged with additional missions. On his way to Chongqing, the capital of the Republic of China at the time, Hurley had stopped in Moscow to meet Joseph Stalin and Vyacheslav Molotov, who claimed to him that Mao and the rest of the Chinese Communists were "margarine Communists" and that the Soviet Union was not associated with them. The claims were accepted by Hurley at face value. Besides getting Chiang to cede more command powers to Stilwell, Hurley was also ordered to ensure that Chinese Communists accepted Stilwell as their commander and to see if it were possible for American Lend Lease aid to go to Mao Zedong in Yan'an. Eventually, Stilwell's belief in Chiang's incompetence and corruption reached such proportions that Stilwell sought to cut off Lend Lease aid to China in October 1944. Hurley maintained that his talks with Chinese Foreign Minister T. V. Soong were going well. Hurley warned Stilwell at a meeting at the US embassy in Chongqing that the harsh language of the Stilwell's plan to create a Chinese United Front under his command would offend Chiang. In a speech before the Central Executive Committee of the Kuomintang that was leaked to the Chinese press, Chiang denounced Stilwell and said that to accept the American ultimatum would be to accept a new imperialism that would make him no different from the Japanese collaborator Wang Jingwei in Nanjing. Before sending his cable, Hurley showed it to Stilwell, who accused Hurley to his face of "cutting my throat with a dull knife." On 7 November 1944, Hurley visited Yan'an to meet Mao with the aim of creating a united front to unite the Communists and the Kuomintang to fight the Japanese, which Hurley viewed as a chance for personal glory for himself. Chiang wanted Hurley to meet Mao, partly to please Roosevelt and partly because he expected Hurley to fall out with the Communists. When Hurley arrived via plane at Yan'an, he was greeted by Zhou Enlai and Colonel David D. Barrett of the American Dixie Mission to the Communists. Mao called for a coalition government, a joint military council with an equal number of Communist and Kuomintang generals, US military aid to the Chinese Red Army, and the freeing of all political prisoners, most notably Marshal Zhang Xueliang, the "Young Marshal" and former warlord of Manchuria who had kidnapped Chiang in 1936, during the Xi'an incident. Mao and Hurley both signed the declaration with Hurley proudly writing next to his name "Personal Representative of the President of the United States". In early November 1944, upon the resignation of Ambassador Clarence E. Gauss, Hurley was officially offered the ambassadorship to China but initially declined "with a statement that the duties he had been called upon to perform in China had been the most disagreeable that he had ever performed and further, he felt that his support of Chiang Kai shek and the National Government of China had increased the opposition directed toward himself by the un American elements in the State Department." Upon receiving a telegram from Roosevelt on November 17, urging him to take the job because of the critical nature of the situation, he reluctantly accepted. Hurley's appointment was greeted with dismay by the professional diplomats at the embassy in Chongqing, who complained that Hurley knew nothing of China and was out of his depth. An American diplomat, Graham Peck, wrote, "His handsome aquiline head suggested a Roman burst capriciously passed up with butterflies of a huge bow tie, pinch nose glasses, curly white mustache and coiffure." Hurley liked to be addressed as "General," always wore all of his medals at public events, and used "we" instead of "I" to address people as if everyone was in agreement with what he was saying, a speaking habit that many found very annoying. Hurley's first acts as ambassador were to buy a new Cadillac and to have the embassy redecorated in a grandiose style that he saw fit for an ambassador of the United States. In January 1945, Hurley met the US admiral, Miles, and the Chinese secret police chief, Dai Li, who first informed him of a secret visit to Yan'an by Colonel William Bird of the OSS of which the ambassador had been unaware. As Wedemeyer was living at the embassy with Hurley, that made for unpleasant living arrangements; Jacoby later recalled that the two had "loud, noisy quarrels" lasting well into the night and Wedemeyer sent several cables to Washington questioning Hurley's mental fitness to be ambassador. When the American military attache suggested in a cable in March 1945 that the Chinese might be willing to accept Hong Kong being liberated from the Japanese by the British, Hurley wrote to Washington that it was "British imperialist propaganda and while supporters of this propaganda may be entitled to their own views in their premises, I know of no reason why American officers serving in China should undertake to sponsor such propaganda or to disseminate it within the American government." Hurley's relations with General Sir Adrian Carton de Wiart who was Churchill's special envoy to China were not good, as Hurley saw Carton de Wiart as a sinister figure upholding the British Empire, which Hurley wanted to see dismantled. Roosevelt had also sent Hurley to China to keep "an eye on European imperialism," a directive that Hurley very seriously, believing America had a special mission to end all European power and influence in Asia. He held out hope that after Roosevelt's death, President Harry S. Truman would recognize what he regarded as the errors of Yalta and would rectify the situation, but his efforts in that direction were in vain. After Japan had signed an armistice with the Allies on 2 September 1945, Chiang had suggested a meeting with Mao in Chongqing. The civil war was expected to resume in China, and Chiang wanted to be seen by the Chinese people as having done everything to avoid the civil war before it started again. Mao said he would not fly to Chongqing unless Hurley was on the plane as he believed that otherwise, Chiang would shoot it down. Chiang wrote in his diary: "How comical this is! Never imagined that the Communists could be so chicken hearted and shameless. Only three days ago communist newspapers and radio denounced Hurley as a reactionary imperialist. This selfsame imperialist has become Mao's guarantor of safety". In September 1945, a plane landed in Chongqing, out of which the first man to emerge was Hurley who in the words of the British journalist Jonathan Fenby had "a broad smile on his face as he waved his fedora hat in triumph," followed by Mao. On November 26, 1945, Hurley submitted a scathing letter of resignation, two hours after his meeting with Truman. Hurley wrote in his letter of resignation, "I requested the relief of the career men who were opposing the American policy in the Chinese Theater of war. These professional diplomats were returned to Washington and placed in the Chinese and Far Eastern Divisions of the State Department as my supervisors. Some of these same career men whom I relieved have been assigned as supervisors to the Supreme Commander in Asia. In such positions most of them have continued to side with the Communist armed party and at times with the imperialist bloc against American policy." Besides liberal diplomats, Hurley lashed out against the "imperialist" powers of France, Britain and the Netherlands, which he accused of seeking to maintain their empires in Asia at the expense of American interests.
Кейінгі өмірі
1944 жылы Хёрли Қытайда "біртұтас фронт" құруға тырысып, кейде Маоның өзіне де ықылас білдіргенмен, ол өзін қатаң оңшыл республикашыл ретінде көрсеткен кезде бұл әрекеттері ұмытылды. Ол американ консерваторлары үшін дереу "қаһарманға" айналып, АҚШ-тың Қытай саясатын бақылаған Мемлекеттік департаменттегі "бірлескен одақтастар" және совет тыңшыларының арасындағы адал дипломат ретінде танылды. 1949 жылы Қытайдағы азамат соғысында коммунистердің ұлтшылдарды жеңісі АҚШ-ты күтпеген жағдайға түсірді және "Кім Қытайды жоғалтты?" деген сұрақ талқылау ортасына түсті. Бұл мәселе Мемлекеттік департамент қызметкерлеріне, "Қытай қолдары" деп аталатын топқа қатысты айыптаулар күшейген кезде кеңінен талқыланды. 1950 жылы сенатор Джозеф Маккарти Мемлекеттік департаменттің "коммунистер мен ауырулылар" деп сипаттаған совет тыңшыларымен толы екенін айыптап, АҚШ-тың Қытайды "жоғалтуына" осылардың кінәлі екенін мәлімдеді. Сонда Хёрли 1950 жылғы сөйлеуінде Маккартиді жария түрде қолдады. Хёрли өзінің Чиангқа көмектесу әрекеттерін Рузвельттің, совет тыңшысы Алгер Хистің құрбысы ретінде бейнелеу арқылы тоқтатып қойғанын айтты. Хёрли 1946, 1948 және 1952 жылдары Нью-Мексико штатынан АҚШ Сенатына республикашыл кандидат ретінде түсті, бірақ демократтардың үміткерлеріне қарсы үш рет те жеңіліске ұшырады. Хёрли Нью-Мексико штатының Санта-Фе қаласында "United Western Minerals Corporation" компаниясын құрды. Ол 1950 жылдары Нью-Мексиконың Амброзия көлі аймағында уран өндіруді бастауға қатысты.
Мұра
Қазіргі заманғы және заманауи бағалаулар Хёрлиге кешірімді болған жоқ. Майкл Берли былай деп жазды: "1944 жылдың соңынан бастап Қытайдағы АҚШ елшісі, бұрынғы республикалық соғыс хатшысы Патрик Хёрли, шоктау соғыс шақыруларына құмар мас адам, АҚШ саясатына тиісті қызмет етпеді. Қытайдың нәзік әдет-ғұрыптарына немқұрайлы қараған ол Чан Кайшиді «Мистер Чек» деп, ал Мао Цзедунды «Сиыр тыңайтқышы» деп атады, осы екеуін біріктіріп, Қытайды жапондықтармен соңғы шайқасқа ұйымдастыру үшін шаттл сапарлары жасады. Маодың жақтастары Хёрлиді «Клоун» деп атады, ал АҚШ-тағы дипломатиялық әріптестері оны «Альбатрос» деп атады". Хувердің өзінен басқа, Хёрли Хувер әкімшілігінің соңғы тірі мүшесі болды.