Кіріспе

Сөз ойыны – Библиялық анықтамалық бағдарламасы.

Сөз іздеу, сөз табу, сөз іздеу, сөз сыры немесе құпия сөз жұмбағы – әріптері торға орналастырылған сөздерден тұратын сөз ойыны. Тор көбінесе тіктөртбұрышты немесе шаршы пішіндес болады. Бұл жұмбақтың мақсаты – қораптың ішінде жасырылған барлық сөздерді тауып, белгілеу. Сөздер көлденең, тік немесе диагональ бойынша орналасуы мүмкін. Көбінесе жасырылған сөздердің тізімі беріледі, бірақ қиын жұмбақтар тізімсіз де болуы мүмкін. Көптеген сөз іздеу жұмбақтарының барлық жасырылған сөздері тақырып бойынша біріктіріледі, мысалы, тағам, жануарлар немесе түстер. Бұл жұмбақтар, кроссвордтар мен жебе сөздері сияқты, өте танымал болды. Оларға арналған толық кітаптар мен мобильді қосымшалар да жасалды.

Стратегиялар

Барлық сөздерді табудың ең көп қолданылатын стратегиясы – жұмбақты солдан оңға (немесе оңнан солға) қарап, сөз тізімі болған жағдайда, ізделіп отырған сөздің бірінші әрпін табу. Әріпті тапқаннан кейін, сөздің келесі әрпі бар ма екенін анықтау үшін оны қоршаған сегіз әріпті қарастыру қажет. Осы әдіс сөздің толық жазылуына дейін жалғастырылады. Тағы бір тәсіл – сөз тізімі болған жағдайда, ізделіп отырған сөздің ішінде ерекше көзге түсетін әріптерді іздеу. Көптеген сөздерді іздеу жазбалары үлкен әріптермен жасалғандықтан, басқа әріптерден ерекшеленетін әріптерді анықтау оңай. Мұндай әріптерге Q, J, X және Z жатады. Сонымен қатар, сөз тізімі болған жағдайда, ізделіп отырған сөздің ішіндегі екі бірдей әріптерді іздеу стратегиясы тиімді, себебі екі әртүрлі әріпті іздеуге қарағанда, екі бірдей әріпті қатар табу оңай. Егер сөз тізімі берілмесе, сөздерді табудың бір жолы – қатарлап қарау. Алдымен барлық көлденең қатарларды алға және кері оқу керек, содан кейін тік қатарларды және т.б. Кейде жұмбақтың өзі көмектеседі. Компьютерде құрастырылған жұмбақтар сөздерді белгілі бір үлгіге салуға бейім. Сонымен қатар, сөздері неғұрлым үлкен және көп болса, оларды табу оңайырақ. Компьютерде жасалған кейбір жұмбақтарда, егер шешуші бір сөзді тапса, оған басқа сөздерді табу үшін тек жанындағы қатарлар, бағандар немесе диагональдарды қарау жеткілікті. Мұндай жұмбақта барлық қатарлар, бағандар немесе диагональдар қолданылуы мүмкін, немесе тек әрбір екінші қатар, баған немесе диагональ қолданылады.

Тарих

Сөз іздеу жұмбағы (сондай-ақ WordSeek, WordFind, WonderWord және т.б. деп те аталады) бастапқыда Норман Э. Гибат 1968 жылғы 1 наурызда Оклахома штатының Норман қаласындағы «Selenby Digest» журналында жариялаған, бірақ испандық жұмбақ жасаушы Педро Окон де Оро осы күнге дейін «Sopas de letras» («Сөздер шұпасы») деген испан тіліндегі жұмбақты шығарған. Иллинойс штатының Вилла Гроув қаласының Джеймс Патрик Карр 1968 жылға дейін осы жұмбақты жасаған болуы мүмкін. Пат Карр жұмбақтарды «Slate R Straight» деп атаған, ал оның жұмбақ идеясын жіберген авторлық құқық/патент компаниясы оны ұрлаған. Вилла Гроув орта мектебінің спорттық іс-шараларының буклеттерінде ПК-нің 1968 жылға дейінгі жұмбақтарының дәлелдері бар. «Selenby» – қаладағы «Safeway» және басқа дүкендерде тегін таратылатын шағын хабарландырулар жинағы. Бастапқы бет өлшемі 8,5 х 5,5 дюйм. Бұл жұмбақ жергілікті жерде өте танымал болды және одан кейін бірнеше ұқсас жұмбақтар пайда болды. Норман мектептеріндегі бірнеше мұғалім оны сабақтарында пайдалану үшін қайта басып беруді сұрады. Бір мұғалім оның көшірмелерін елдің әртүрлі жерлеріндегі басқа мектептердегі достарына жіберді. Осы көшірмелердің бірі әлдекімнің осы идеяны таратушыға сатуына әкелді. Сөз іздеу жұмбақтары 2013 жылғы «Алтын әріптер» сияқты Facebook ойындары арқылы интернетте кең танымал болды. Басқа да цифрлық және үстел ойындарына Boggle, Bookworm, Letterpress, Ruzzle, Wonderword, Wordament, WordSpot және Word Streak with Friends кіреді. 1970-ші жылдардың ортасында CBS телеарнасының «Now You See It» ойын-шоуы сөз іздеу жұмбағының теледидарға бейімделген нұсқасы болды.

Құпия хабарламалар

Кейде құпия хабарлар сөз іздеу жұмбағында жасырылады. Бір түрінде құпия хабар жұмбақта кері жазылған барлық сөздер арқылы жасалады. Тағы бір түрінде құпия хабар жұмбақтағы ешбір сөзде қолданылмаған әріптер арқылы жасалады. Бұл түрлендіру көбінесе көптеген әріптер қолданылатын қиын жұмбақтарда кездеседі. "Каппа" баспасы осы ерекшелігімен танымал. Олардың журналдары "Соңғы хабар бар журнал" немесе осыған ұқсас атаулармен шығады. Сөз іздеу жұмбағының тағы бір түрі төменгі бөлігінде сауал қоюмен байланысты. Құрамындағы сөздерді тізімнен тауып, дөңгелектеп немесе сызып көрсету қажет. Бұдан өзге, тізімде жоқ қосымша сөз немесе сөз тіркесі де жасырылған болады. Бұл сөз немесе сөз тіркесі әдетте беттің төменгі жағындағы сауалға жауап береді.

Жылан түйсіктері

Кейбір сөз іздеу жұмбақтары жылан тәрізді болады, онда сөз тік, көлденең немесе диагональ бағытта түзу сызықпен келмейді, бірақ кез келген әріпте 90 градусқа "қисайды". Бұлар дәстүрлі жұмбақтардан әлдеқайда қиын. Егер келесі әріп 45 градусқа бұрылатын болса, қиындық деңгейі одан да артады, сонымен қатар бір әріпті бірнеше рет пайдалануға да рұқсат етіледі. Жылан тәрізді жұмбақтар сөздерді кездейсоқ түрде жасыра алады, немесе белгілі бір пішінде жол іздеуге арналған болады, мысалы, шаршы, тіктөртбұрыш, жылқының пішіні немесе донат.

Оқыту

Сөз іздеу жұмбақтары көбінесе оқыту немесе сынып ортасында, әсіресе тіл және шетел тілдері сабақтарында қолданылады. Кейбір мұғалімдер, әсіресе ағылшын тілін екінші тіл ретінде оқытумен айналысатындар, сөз іздеу жұмбақтарын оқу құралы ретінде пайдаланады. Ал басқа ұстаздар оларды оқушылар үшін ойын-сауық ретінде қолданады. Сонымен қатар, оларды сөздер жоқ жұмбақтар түрінде "Апрель ақымағы" күніне арналған көңіл көтеруге де пайдаланады. Күрделірек деңгейде, сөз іздеу іздеу алгоритмдерін көрсетудің тиімді тәсілі болып табылады.