Кіріспе

Ықтималдық

Статистик Дэннис Линдлидің атымен аталған Кромвель ережесі, логикалық тұрғыдан дұрыс немесе жалған мәлімдемелерге қолданған жағдайларды қоспағанда, 1 ("оқиға міндетті түрде орын алады") немесе 0 ("оқиға міндетті түрде орын алмайды") алдын ала ықтималдықтарын пайдаланудан аулақ болу қажеттігін көрсетеді, мысалы, 2 + 2 = 4. Бұл сілтеме Оливер Кромвельге жасалған, ол 1650 жылдың 3 тамызында, Дунбар шайқасынан аз уақыт бұрын Шотландия шіркеуінің Бас ассамблеясына хат жазып, онда кеңінен танымал және жиі цитаталанатын сөз тіркесін келтірген:

Линдлидің айтуынша, ықтималдық тағайындау "айдың жасыл ірімшіктен жасалуының мүмкіндігін қалдыру керек; ол миллионда біреудей шағын болуы мүмкін, бірақ оны сол күйінде қалдырыңыз, әйтпесе айтқандай ірімшіктің үлгілерін әкелген астронавттар армиясы сізді әсер қалдырмайды". Сол сияқты, монетаны лақтырғанда, сыртын жоғары қаратып түсуінің ықтималдығын бағалау кезінде, монета шетіне түсіп, сол күйде қалуының аз ғана мүмкіндігі бар. Егер гипотезаға тағайындалған алдын ала ықтималдық 0 немесе 1 болса, онда Бейес теоремасы бойынша, кейінгі ықтималдық (дәлелдер берілген гипотезаның ықтималдығы) да 0 немесе 1 болуға мәжбүр болады; қаншалықты күшті болса да, ешқандай дәлел әсер ете алмайды. Кромвель ережесінің күшейтілген нұсқасы арифметика мен логиканың мәлімдемелеріне де қолданылады, ықтималдықтың бірінші ережесін немесе дөңгелек ережесін 0 ≤ Pr(A) ≤ 1-ден 0 < Pr(A) < 1-ге өзгертеді.

Бейес дивергенциясы (пессимистік)

Байестік пікірлердің айырмашылығының мысалы Шарон Бертч МакГрейннің 2011 жылғы кітабының А қосымшасына негізделген. Тим мен Сюзан екі әділ монетасы және бір әділ емес монетасы (екі жағы да бас) бар бейтаныс адамның екі әділ монетаның біреуін немесе әділ емес монетаны таңдап лақтырған-жоқ па деген мәселеде келіспейді; бейтаныс монетасының біреуін үш рет лақтырғанда, әр жолы бас шыққан. Тим бейтаныс монетаны кездейсоқ таңдады деп есептейді, яғни, әр монетаның таңдалуының алдын ала ықтималдығы 1/3-ке тең. Байестік қорытындыны қолданып, Тим үш қатарынан бас түсуінің әділ емес монета арқылы орындалу ықтималдығы 80% дейді, себебі әрбір әділ монета үш қатарынан бас түсуінің 1/8 ықтималдығы бар, ал әділ емес монетаның 8/8 ықтималдығы бар; 24 бірдей ықтимал жағдайдың ішінде, байқаулармен сәйкес келетін 10 жағдайдың 8-і әділ емес монетадан шықты. Егер монетаны тағы лақтырса, әр бас түсуі монетаның әділ емес болу ықтималдығын арттырады. Егер ешқандай құйрық түспесе, бұл ықтималдық 1-ге жуықтайды. Бірақ егер құйрық түссе, монетаның әділ емес болу ықтималдығы бірден 0-ге төмендейді және осы мәнде қалады. Сюзан бейтаныс адамның әділ монетаны таңдады деп есептейді (демек, лақтырылған монетаның әділ емес болуының алдын ала ықтималдығы 0). Осыған сәйкес, Сюзан үш (немесе кез келген қатарынан бас) әділ емес монетамен лақтырылуының ықтималдығы 0 болуы керек деп есептейді; егер одан да көп бас түссе, Сюзан өзінің ықтималдығын өзгертпейді. Тим мен Сюзанның ықтималдықтары монетаны көбірек лақтырған сайын бір-біріне жақындамайды.

Бейес конвергенциясы (оптимистік)

Байестік пікірлердің жақындасуының мысалы Нейт Сильвердің 2012 жылғы «Сигнал және шу: Неліктен көптеген болжамдар сәтсіз аяқталады, ал кейбіреулері орындалады» кітабында келтірілген. «Егер бір адам қандай да бір нәрсенің ықтималдығы 0 (нөл) пайыз десе, ал екінші адам 100 пайыз десе, олардың арасындағы пікір таласы ешқандай нәтиже бермейді» деген тұжырымнан кейін, Сильвер үш инвестордың акция нарығы өркендеп жатыр деген бастапқы болжамдарымен – 10%, 50% және 90% – басталатын симуляцияны сипаттайды. Симуляцияның соңында (графикте көрсетілгендей), «барлық инвесторлар нарықтың өркендеп жатыр дегеніне дерлік 100 пайыз сенімділікпен (әрине, нақты 100% емес) келіседі».