Кіріспе
Тексеру құралы "Кере бер / Кетпе" өлшегіші – жұмысшеңнің рұқсат етілген толеранстықтарына сәйкес келе ме екенін тексеруге арналған тексеру құралы. Оның атауы екі сынақтан шыққан: тексеру кезінде жұмысшең бір сынақтан өтуі (кере бер) керек, ал екіншісінен өте алмайды (кетпе). Мысалы, ISO 1502 бұрандалы жіптерге және оларды тексеруге арналған өлшеуге стандарт белгілейді. Онда үлкен диаметр үшін Т атрибуты "кере бер", ал қадамдық диаметр үшін Z атрибуты "кетпе" деп белгіленеді. Тексеру құралында екі бұрандалы бөлік болады. Мысалы, бұранда сияқты жіптелген еркек жұмысшеңді тексеру үшін өлшегіште екі ұрғашы бөлік болады. Егер бұранданың үлкен диаметрі тым үлкен болса, ол Т сынақ жібіне мүлдем сыймайды (жетпейді). Егер үлкен диаметрі тым кішкентай болса, бекіту дұрыс болмайды (жетпейді). Егер жіп тым терең кесілген болса, ол Z сынақ жібіне бұралады (жетпейді). Егер ол дұрыс өлшемде болса және шамамен үш айналым жасаса, бекіту дұрыс (кере бер) болады. "Кере бер / Кетпе" өлшегіші – сапа процесінің маңызды бөлігі, ол өндіріс саласында процестер арасында немесе тіпті әртүрлі өндірушілер арасында бөлшектердің алмастырылуын қамтамасыз ету үшін қолданылады. Ол дәстүрлі мағынада өлшемді немесе нақты өлшеуді көрсетпейді, бірақ оның орнына күйді көрсетеді: қабылданады (бөлік толеранстық шегінде және қолдануға болады) немесе қабылданбайды (бөлік қабылданбауы керек). Олар зауыттың өндірістік аймағында қолдануға ыңғайлы, себебі оларды тиімді пайдалану үшін көп дағды немесе түсіндіру қажет емес, сондай-ақ олардың қозғалмалы бөліктері аздау немесе мүлдем жоқ, сондықтан олар қатал өндірістік ортада зақымдануы қиын.
A go/no go gauge refers to an inspection tool used to check a workpiece against its allowed tolerances via a go/no go test. Its name is derived from two tests: the check involves the workpiece having to pass one test (go) and fail the other (no go). For example, ISO 1502 sets a standard for screw threads and gauging to test them. It establishes the attribute T as go for the major diameter and the attribute Z as no go for the pitch diameter. The inspection tool has two threaded components. For example, there would be two female sections on a gauge to test a threaded male workpiece such as a screw. If the major diameter of a screw is too large, it will not fit in the T test thread at all (fail). If the major diameter is too small, the fit is sloppy (fail). If the thread has been cut too deep, it screws into the Z test thread (fail). If it is the right size and only does about three turns, the fit is right (pass). A go/no go gauge is an integral part of the quality process that is used in the manufacturing industry to ensure interchangeability of parts between processes or even between different manufacturers. It does not return a size or actual measurement in the conventional sense, but instead returns a state, which is either acceptable (the part is within tolerance and may be used) or unacceptable (the part must be rejected). They are well suited for use in the production area of the factory as they require little skill or interpretation to use effectively and have few, if any, moving parts to be damaged in the often hostile production environment.
Қосымша өлшем
Бұл өлшегіштер «тығын өлшегіштер» деп аталады; олар тығын сияқты қолданылады. Олар әдетте стандартты бөлшектерден құрастырылады, онда өлшегіш бөлігі басқа өлшегіш бөлшектермен (пинельді өлшегіш блоктарынан алынған) және өлшегіштерді сенімді ұстау үшін коллет принципін пайдаланатын корпуспен алмастырылады. Осы типтегі өлшегішті қолдану үшін бір ұшы алдымен детальге енгізіледі, содан кейін сынақ нәтижесіне байланысты екінші ұшы сыналып көріледі. Оң жақтағы суреттегі жоғарғы өлшегіш – сыналынатын детальге бұралатын жіп өлшегіш, «GO» (жарайды) ұшы детальге толық енуі керек; ал «NOT GO» (жарамайды) ұшы енбеуі керек. Төменгі сурет – тесіктің өлшемін тексеруге арналған қарапайым тығын өлшегіш; жасыл ұшы – жарайды, ал қызыл ұшы – жарамайды. Бұл өлшегішпен тексерілетін детальдің толеранттылығы 0,30 мм құрайды, мұнда тесіктің ең кішкентай өлшемі 12,60 мм, ең үлкені 12,90 мм, ал осы шектен тыс кез келген өлшем толеранттылықтан шығып кетеді. Бұл бастапқыда детальдің суретінде әртүрлі форматта көрсетілуі мүмкін; мысалы, үш түрлі нұсқада: 12,75 12,60 12,90.
12.75
12.60
12.90
Шина өлшегіш
Суретте диаметрі бірнеше миллиметр болатын тесіктерді өлшеуге арналған штырьлі калибрлер жиынтығы көрсетілген. Штырьлі калибрлер көптеген санаттарға бөлінеді, мысалы, X, XX, ZZ. Олар "Жарайды" және "Жарайды емес" штырьлары болып табылады, сондай-ақ бұл штырьларға жекешелендірілген өзгерістер енгізілуі мүмкін. Олар өндірістік дайындауда қажетті "Жарайды/Жарайды емес" жиналымдары үшін де қолданылады.
Снап өлшегіші
Шыншылғыш құрылғылар көбінесе көптеген детальдарды тексеру қажет болғанда қолданылады. Шыншылғыштың төрт иығы немесе жақтары болады, ең сыртқы біріншісі немесе жұбы детальдың жоғарғы шегіне (толеранстығына) сәйкес реттеледі, ал ішкі жақтары детальдың төменгі шегіне реттеледі. Дұрыс өңделген деталь алғашқы жақтардан өтіп, екіншісінде – сынақ соңында тоқталады. Осылайша, деталь бір әрекетте тексеріледі, плагин өлшегіштен айырмашылығы, оны екінші өлшегішке қол жеткізу үшін екі рет қолдануға және бұруға болады. Бұрандалы жіптерді тексеруге арналған алғашқы "жарайды/жарамайды" шыншылғышы 1943 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде детальдарды жылдам өндіру үшін ойлап табылды.
Басқа стильдер
Концепция түсінілгеннен кейін, жұмыс принципі ішкі ойыстар, кілт ойықтары, тісті дөңгелектер және т.б. бар түрлі конструкцияларға алып келуі мүмкін, оларды қарапайым, бірақ тиімді әдіспен өлшеуге болады. Мұндай бұйымдар көбінесе құрал жасаушылар немесе осы саланың білікті мамандырыңқы жұмысшылары тапсырыс бойынша дайындайды. Go/no go калибрлері қару жасау кезінде дұрыс бос кеңістікті орнатуда маңызды рөл атқарады. Патрон ұясының техникалық талаптарға сәйкес болуы үшін, бұранда "go" калибрімен кедергісіз жабылуы керек, бірақ "no go" калибрімен толық жабылмауы тиіс. Сонымен қатар, әдетте "FIELD" деп аталатын үшінші калибр болады, ол "no go" калибрінен сәл үлкен. Бұранда мен патрон ұясының тіректері пайдалану барысында созылатындықтан, бұранда "no go" калибрімен жабыла бастауы мүмкін. Егер бұранда "FIELD" калибрімен де толық жабылса, онда мұндай қару қауіпсіз емес деп есептеледі, себебі патрон ұзындығының техникалық талаптардың ең қысқа шегінде болуы жағдайында қабық жарылуының жоғары тәуекелі бар. SAAMI стандартынан аса тығыз немесе қысқа патрон ұясының ұзындығын тексеру үшін арнайы "match grade" go калибрін де қолдануға болады. Мұндай калибрлер әдетте патрон ұясын жасаушы компаниялардан арнайы тапсырыспен алынады. Бұл патронның созылуын немесе еркін орынды азайтады, соның арқасында атуға дейін атылмаған патронның орналасуын жақсырақ бақылауға болады. Мұндай патрон ұялары әдетте гильза мойнының аймағында тығыз өлшемдермен кесіледі. Сондықтан, стандартты "go" калибрі дұрыс кесілген болса да, осы кішірейтілген өлшемдерге байланысты оңай орналаспауы мүмкін.