Кіріспе
Empire Theatre) – мұра ретінде тіркелген театр, 56 & 56A Нейл көшесі, Тоуумба, Тоуумба аймағы, Квинсленд, Австралия. Ол 1994 жылғы 31 мамырда Квинсленд мұралық тізіліміне енгізілді. Ғимараттың дизайны арт-деко стилінде жасалған, ол Голливудтың "алтын дәуірін" еске түсіреді. Сыртқы жағын палма ағаштарымен көркейтілген, ал кіреберіс фойесі металл алтын және қоладан жасалған екі тұғырлы аквариуммен безендірілген. Империя театрының ең айқын ерекшеліктерінің бірі – әсем просцениум аркасы. Сахнаның енінен астам, ал тереңдігінен астам, төбеге дейінгі биіктігі шамамен және қанаттардың жалпы кеңістігінен асады. Онда 80 итар желі, оның ішінде 7 жоғары орналасқан жарықтандыру тіректері бар, сонымен қатар оркестр орны гидравликалық түрде көтеріліп, зал еденіне немесе сахнаға шығаруға болады.
Тарих
Қазіргі Империя театры екі деңгейлі құрылыстан тұрады, оның көп бөлігі мен дизайны 1933 жылға дейін салынған, бірақ 1911 жылы осы орында тұрғызылған бұрынғы театрдың маңызды бөліктерін де қамтиды. Негізінен, Империя театры – 1933 жылы салынған, мақсатты түрде жобаланған, үлкен арт-деко стиліндегі кинотеатр. Бірінші Империя театры, 2200 орындық үлкен тас ғимарат, 1911 жылдың 29 маусымында ашылып, үлкен сәттілікке ие болды. Ол Тоуумбаның алты кәсіпкері мен Брисбендегі ойын-сауық промоутері Э.Дж. Кэрроллдың бірлестігі үшін салынды (кейін Квинслендтің өзіндік Бірч, Кэрролл және Койл кинотеатрлар желісінің басшыларының бірі), олар 1909 жылы Маргарет көшесіндегі Тоуумбаның үлкен Австраль залында фильмдер көрсетуді бастады. Көрсетілімдердің үлкен танымалдығы арнайы кинотеатр салуды қажет етті. 1910 жылы Нейл көшесіндегі жердің құқықтары қауымдастықтың мүшелеріне, ал 1911 жылы Empire Theatre Ltd компаниясына берілді. 1911 жылғы театрды сәулетші Джордж Лейн жобалады, ол бұрын Тоуомба сәулетшілері Джеймс Маркс пен оның ұлы Гарри Джеймс Маркспен шамамен 1900 жылдан 1906 жылға дейін, ал 1909-10 жылдары Гарри Джеймс Маркспен серіктестікте жұмыс істеген. Құрылысшы Генри Эндрюс болды. Дизайнға просценалық сахна кірді, ал фильмдер бағдарламаларын водевиль өнерпаздарымен бөлісті. 1928 жылы ғимарат жөнделді, ал келесі жылы дыбыс жабдығы орнатылды. Тоуумбада алғашқы «сөйлейтін» фильм – «Жаз әншісі» (АҚШ, 1927) – 1929 жылдың 2 қыркүйегінде Империя театрында көрсетілді. 1933 жылы Дэн Кэрролл Э.Дж. Кэрроллды Empire Theatre Ltd компаниясында алмастырды, және Империяның Бірч, Кэрролл және Койл театрлар желісімен байланысы болған сияқты. Тоуумба қауымы қатты байланыс орнатқан бірінші Империя театры 1933 жылдың 22 ақпанында өртенді. Дер кезінде, шамамен $1,5 миллионға тұратын жаңа Империя театрының жобасы иелерімен тапсырылды. Осы уақыт аралығында Empire Theatre Ltd компаниясы кино көрсетілімдері үшін қалалық залды жалға алды. Жаңа театрдың жобаларын белгілі Брисбен архитектуралық фирмасы TR Hall & LB Phillips (1929–1948) дайындады. 1933 жылдың сәуір айында тендерлер жарияланды және келісімшарт мамыр айында Сидней, Брисбен және Тоуумбадан келген Kell & Rigby компаниясына берілді. 1911 жылғы кірпіш қабырғаның маңызды бөлігі өрттен аман қалды және оның көп бөлігі жаңа ғимаратқа енгізілді. 2500 көрерменге арналған екінші Империя театры Квинслендтің ең үлкен провинциялық театры болды және орындықтар саны бойынша Брисбендегі Регентке екінші орын алды. Ұлттық деңгейде Империя Мельбурндағы Мемлекеттік, Регент және Сент-Килда Палас театрлары, Сиднейдегі Мемлекеттік және Капитолий театрлары және Брисбендегі Регенттен ғана үлкен болды. Ерекше атап өтуге лайық нәрсе – театрдың еніне дейін созылатын үлкен галереяны құру үшін конструкциялық болаттың қолданылуы. Құрылымдық инженер – Хуррендегі CW Александр, Брисбендегі Александр және Лангман, Сидней мен Аделаида, ал дайындаушылар – Брисбендегі Evans Deakin & Co. Ltd. Болат бұйымдар Брисбенде бөліктерге дайындалып, Квинсленд темір жолы арқылы Тоуумбаға жеткізіліп, сол жерде жиналды (ниеттелді). Құрылыс кезінде бұл Квинслендтегі бірегей, өте күрделі конструкциялық инженерлік шешім және болаттан жасалған құрылыстың «жеңісі» деп есептелді. Жаңа театр заманауи арт-деко стилін кино сарайының философиясымен үйлестірді, романтикалық атмосфераның көп бөлігі еуропалық стильдегі шашыраған жарықтандыру арқылы берілді. Әсіресе, бірде-бір бағананың көрермендердің сахна мен экранды көруіне кедергі келтірмегені ерекше назарға алынды. Био-бұйым Квинслендтегі ең үлкені болды; акустикасы өте жақсы болды; және театрда Австралиядағы ең үлкен провинциялық сахналардың бірі болды, ол водевильден операға дейін барлық түрдегі қойылымдарды тартты. Үлкен сахналық қойылымдарды өткізу үшін жаңа жобада үлкен сахна, ұшу мұнарасы және гримерлік бөлмелер кірді. Театрдың бас электригі және Тоуумбадағы 4GR радиостанциясын құрған Эдвард Голд, ішкі кеңістіктің ең таңғажайып ерекшелігіне жауапты болды: үнемі өзгеріп отыратын түстермен үлкен просцена аркасының жарықтандырылуы. Бұл арканың артқы қабырғасынан шашыраған жарықты шағылыстырып, күрделі диммерлік жүйе арқылы түстерді өзгертіп жүзеге асырылды. Сонымен қатар, негізгі төбе ұзындығының көп бөлігін алып, бүкіл залды жұмсақ, біркелкі жарықпен жабатын темірмен қапталған және қараңғы шыныдан жасалған үлкен орталық шам болды. 1933 жылы жергілікті баспасөз Империя театры Британдық достастықтағы кез-келген театрларда диффузиялық жарықтандыруды ең көп қолданғанын және Австралиядағы басқа ештеңеге ұқсамайтынын мәлімдеді. Empire Theatre Ltd компаниясы көптеген мердігерлер мен материалдардың жергілікті (Брисбен және Тоуумба) екенін мақтан тұтты. Декоративтік жұқа гипстік жұмыстарды Брисбендегі Stucoid Modelling Co., терраццо жұмыстарын Брисбендегі Melocco Brothers, ал Брисбендегі Decorative Tile Co. компаниясы корк еденін және плиткасын жеткізді. Жиһаз және жиһаздар Тоуумба фирмаларымен жабдықталды. Квинслендте жаңа өнім болған Cemuro art stucco, Брисбендегі Dyne & Co. компаниясымен жеткізілді. «театрдың жоғарғысы» деп жарнамаланған жаңа Империя театры 1933 жылдың 27 қарашасында ашылды. Ол Австралиядағы Metro Goldwyn Mayer көрсету желісімен байланысты болды және 1930 жылдары Грета Гарбо, Кларк Гейбл, Жан Харлоу, Жанетт Макдональд және Нельсон Эдди, Лорел және Харди, Флэш Гордон сериалдарының фильмдерін көрсетті. 1942 жылы, Екінші дүниелік соғыс кезінде, жапондық әуе шабуылдарының қаупі болған кезде, үлкен орталық төбе шам (жақсырақ «бомбалаушы» шам деп аталды) қауіпсіздік шарасы ретінде алынып тасталды (жергілікті тұрғындар бомба төмендегі көрермендерге шынының жауанын жіберуінен қорқады), және оны ешқашан қалпына келтірмеді. Сонымен қатар, Dress Circle астындағы үш шам да алынып тасталды. Кинотеатр Екінші дүниелік соғыстың кейбір кезеңдерінде жабылды. 1950 жылдары CinemaScope экраны орнатылды, сахнаны кеңейту қажет болмады. Алайда, 1960 жылдары көрермендер азайды, негізінен теледидардың әсерінен. Империядағы соңғы фильм 1971 жылдың 1 сәуірінде көрсетілді. Театр жабылып, зал орындары алынып тасталды, бірақ Dress Circle орындарының көп бөлігі сақталды. 1973 жылы Empire Theatre Pty Ltd компаниясы Империяны екі Тоуумба кәсіпкеріне сатты. Алдыңғы дүкенге қосымшалар 1973-74 жылдары салынды және ғимарат шамамен бір жыл Waltons Pty Ltd, департаменттік саудагерімен пайдаланылды. 1975 жылы ол Квинсленд үкіметі Техникалық колледж мақсатымен сатып алды және соңғы кезде TAFE мекемесі ретінде пайдаланылды. Тоуумба қалалық кеңесі (қазір Тоуумба аймақтық кеңесі) сатып алғаннан кейін, театр 1997 жылдың маусымында 1933 жылғы арт-деко стиліне қайта келтіріліп, заманауи техникалық жабдықтармен және көрермендерге арналған жайлылықпен жаңартылды. Нәтижесінде, 1998 жылы Империя театры Австралиялық демалыс басқару журналымен «Австралиядағы үздік театр» сыйлығын алды, ол оны Австралиядағы ең жақсы демалыс және ойын-сауық жобаларының қатарына қойды. 2005 жылы Империя театры мен іргелес Шіркеу театрымен (шамамен 1879 жыл) байланыстыру үшін Конференциялық аймақ кеңейтілді, онда 5 жұлдызды мейрамхана, вестибюль және қоймалар бар. 2009 жылы Империя театры Тоуумба аймақтық кеңесі аумағындағы өнермен байланысты қауымдастықтың ауқымын кеңейту үшін өзінің Жобалар компаниясын құрды және 2010 жылы «Empire Youth Arts» жобасын іске қосты, мақсаты аймақтағы әртүрлі жастағы жастарға өнермен айналысу мүмкіндіктерін ұсыну. Империя театры 2011 жылы 100 жылдығын тойлады. Залда 1565 орын бар, ол аймақтық Австралиядағы ең үлкен просценалық сахна театры болып табылады және көптеген келуші артистердің айтуынша, Австралиядағы үздік өнер орындарының бірі болып саналады.
Сипаттама
Империя театры Туоумба қаласындағы Нил көшесінде орналасқан. Оның солтүстік жағында Уэсли біріктіруші шіркеуі, ал оңтүстік жағында масондық ложасы орналасқан. Бұл екі ғимараттың да тарихи құндылығы зор, және олар көшеден шалқап орналасқан. Бұл Империя театрының көшедегі ерекше беделін күшейтеді. Театрдың тікелей шығысында TAFE колледжіне тиесілі заманауи, бір қабатты кірпіш ғимараттар орналасқан. Бұлардың шығысында шамамен 1970 жылдары салынған үш қабатты оқу блогы, ал одан да шығысқа қарай Хьюм көшесіне дейін созылатын бір қабатты оқу блогы бар. Империя театрының Нил көшесіне қараған жағы 1930 жылдарға тән арт-деко стилінде, кірпіш қабырғаларға жабысқан қарапайым гипспен әрленген. Бұл бөлігінің пішіні – қарапайым текше, ал алдыңғы жағында парапетті құрайтын кері қадам бар. Ғимараттың биіктігін 1911 жылғы театрдың алдыңғы жағында, төменгі және алдыңғы бөліктерінде орналасқан тең аралықтағы пиластрлардың көмегімен күшейтілген. Бұл пиластрлардың жоғарғы бөліктері пальма жапырақтарының ою-өрнегімен аяқталған, олардың діңгектері әр пиластрдың бетінен төмен қарай созылады. Пиластрлар арасындағы панельдерде бірінші қабаттағы вестибюль деңгейінде екі тар терезе орналасқан, олар терезелердің үстінен және астынан өтетін әсем мұршамен бөлінген. Осы жерлерде геометриялық өрнектермен әсемделген панельдер орналасқан. Одан жоғары үлкен тіктөртбұрыш панель, ал парапет деңгейінде тағы бір әсемдік панелі орналасқан, олар профильді, шығыңқы, қиықталған пиластрмен бөлінген. Био-шопқа қарайтын қабырға артқа қарай жылжытылған және терезелермен, пальма жапырақтарымен аяқталған пиластрлар арасындағы әсемдік панельдерімен бірдей безендірілген. Парапеттің үстінде "Империя" деген жазу бар, ол темірден жасалған, неономен жарықтандырылған, джаз стиліндегі сызықтық элементтермен әсемделген. Бастапқыда вестибюльдің екі жағына және солтүстік-батыс және оңтүстік-батысқа қарай созылған шатыр қазір тек жаяу жүргіншілерге арналған тротуардың үстінде ғана сақталған. Вестибюльдің екі жағы да кейінгі құрылыстармен толықтырылған. Бұл өзгерістерден басқа ғимараттың түпкілікті келбеті сақталған. Шатырдың астында түпнұсқа ағаштан жасалған, бейіштелген шыны есіктер орналасқан, олар екі жақтағы витриналар сияқты жақсы сақталған. Ғимараттың сыртқы қабырғалары кірпіштен жасалған және 1911 жылы өрттен қираған театрдың кейбір бөліктерін қамтиды. Оларға залдың бүйір қабырғаларының бөліктері, алдыңғы қабырғаның бір бөлігі және аудиторияның артқы қабырғасының көп бөлігі кіреді. Бүйір қабырғалардағы 1911 жылғы театр терезелерінің "барокколық" безендірілуін әлі де көруге болады. Биіктігі 90 фут (27 метр) болатын ұшқыш мұнара ағаштан салынған, сыртында толқынды мырышпен жабылған. Шатыры екі бөліктен тұрады: жоғарғы бөлігі бедерлі, ал төменгі бөлігі қабырғалы. Мұнара аудитория енінің үштен екі бөлігін ғана алып жатыр, ал қалған бөлігін скилиондық шатыр жабады. Бастапқы жобалар аудитория сияқты кеңдіктегі, скилиондық шатыры және шынымен жабылып, желдетілетін күмбезі бар бір құрылымды көрсеткен, бірақ құрылыс кезінде өзгерістер енгізілген. Терең профильді, толқынды талшықты цементтен жасалған басты шатыр сегменттік қисықтан жасалған төменгі жиегі бар бір жақты болаттан жасалған фермаларға тіреледі, олар бұрышты темірден жасалған секциялардан құралған. Фермалардың төменгі жиегі талшықты гипспен жабылған, ол қабырғаларға және темір тіректерге төмен қарай созылады. Иістің бойымен жүретін төбе Craftex, патенттелген талшықты тақтамен қапталған. Бұл материал дыбыс сіңіру қасиеттері үшін аудиторияның қабырғалары мен төбелерінде кеңінен қолданылған. Аудитория төбесінің ортасында перфорацияланған талшықты гипстен жасалған желдеткіштер орналасқан, олар бес жоталық желдеткіштерге қосылады. Киім шеңбері 70 фут (21 метр) көпіршесіне тіреліп, бүйірлік бөлімдерде болат тіректермен бекітілген, сахнаның толық көрінісін қамтамасыз етеді. Алты консольді арқалық 24 фут (7 метр) қашықтыққа созылады, ал оларға қосылатын арқалықтар артқы қабырғаға қарай еңкейеді. Бұл болат конструкция ағаш еденді және төмендегі Craftex төбесін ұстайды, ал арқалықтар мен екі тірегі талшықты гипспен жабылған. Бұл темір конструкция сол кезде ерекше болып есептелді және 1934 жылғы қазан айындағы "Building" журналында жарияланды. Просцена аркасы ағаш қаңқаға бекітілген, үстінен перфорацияланған талшықты гипстен жасалған. Ол өзінің үлкендігімен және жарық эффектілерімен ерекшеленеді. Театрдың бастапқы жарықтандыру жүйесінің қалдықтары сақталған, оның ішінде вестибюльдегі және био-шоптағы жарықтандыру тақталары, үлкен фарфор диммерлері және просцена аркасының жарықтандыру желісі бар. Сондай-ақ, бірнеше түпнұсқа жарықтандыру құрылғылары да сақталған.
Мұра тізімі
Бұрынғы Империя театры 1994 жылғы 31 мамырда Квинсленд мұрасының тізіліміне енгізілді, себебі ол төмендегі критерийлерге сай келді. Бұл орын Квинсленд тарихының даму үлгісін көрсетуде маңызды. Ұшқыш мұнарасы сақталған Империя театры сахна және кинотеатр симбиозының алғашқы кезеңін көрсетеді. Ғимарат 20-шы ғасырдың бірінші жартысында Квинслендте бұқаралық ойын-сауықтың кеңеюімен байланысты болғандықтан тарихи маңызы бар, сондай-ақ соғыстар арасындағы кино көрермендерінің өзгеше талаптарының сирек кездесетін және маңызды куәсі ретінде сақталған. Бұл орын Квинсленд мәдени мұрасының сирек, ерекше немесе жоғалуға жақын аспектілерін көрсетеді. Ғимарат 20-шы ғасырдың бірінші жартысында Квинслендте бұқаралық ойын-сауықтың кеңеюімен байланысты болғандықтан тарихи маңызы бар, сондай-ақ соғыстар арасындағы кино көрермендерінің өзгеше талаптарының сирек кездесетін және маңызды куәсі ретінде сақталған. Бұл орын белгілі бір мәдени орындардың ерекше белгілерін көрсетуде маңызды. Ұлттық деңгейде ол ең ірі және сақталған провинциялық арт-деко кинотеатрларының бірі және Квинслендтегі ең жақсы арт-деко кинотеатры болып табылады. Киім шеңберін салуда бұрандалы болат арқалықтарды қолдану және соғыстар арасындағы театр жарықтандыруы мен кинопроекция технологияларының қалдықтары сақталғандықтан, ғимараттың технологиялық маңызы зор. Бұл орын эстетикалық маңызымен де маңызды. Империя театры – Австралиядағы арт-деко театр архитектурасының көрнекті үлгісі, өзінде әдемі сыртқы және ішкі арт-деко элементтерін сақтайды. Ғимарат Нил көшесінің сәулеттік ансамбліне үлкен үлес қосады және Тувумбаның символы мен ескерткіші болып табылады. Орын белгілі бір кезеңдегі шығармашылық немесе техникалық жетістіктердің жоғары деңгейін көрсетеді. Киім шеңберін салуда бұрандалы болат арқалықтарды қолдану және соғыстар арасындағы театр жарықтандыруы мен кинопроекция технологияларының қалдықтары сақталғандықтан, ғимараттың технологиялық маңызы зор. Бұл орын әлеуметтік, мәдени немесе рухани себептермен белгілі бір қауыммен немесе мәдени топпен тығыз байланысты. Театр 1911 жылдан 1971 жылға дейін Тувумба үшін маңызды орын болды және Тувумба ауданында кино мәдениетінің дамуына үлкен үлес қосты. Бұл орын Квинсленд тарихында маңызды болған белгілі бір тұлғаның, топтың немесе ұйымның өмірімен немесе қызметімен байланысты. Бұл Брисбендегі танымал сәулетшілер Т.Р. Холл мен Л.Б. Филлипстің біліктілігін көрсетеді және Квинсленд шеберлігі мен жергілікті технологияның ескерткіші ретінде сақталған.