Матиас Рингман: «Америка» атауының алғашқы қолданушысы және гуманист ғалым

Кіріспе

Эльзас аймағының гуманисті және космографы Маттиас Рингманн (1482–1511), сондай-ақ Филесиус Вогезигена деген атпен де белгілі, ол неміс гуманистік ғалымы және космограф еді. Картограф Мартин Вальдсемуллермен бірге ол 1507 жылғы Universalis Cosmographia картасында итальяндық саяхатшы Америго Веспуччидің құрметіне Америка деген сөзді алғаш рет қолданғандығымен ерекшеленеді.

Өмірбаян

Рингман 1482 жылы Эльзастағы Айхофен деген шағын шаруашылық ауылында дүниеге келген. 1498 жылы ол Гейдельберг университетіне қабылданды, содан кейін Париж университетінде білім алды. Ол сол кездегі гуманист ғалымдарға тән оқу бағдарламасын орындады, оған грек, латын, классикалық әдебиет, тарих, математика және космография кірді. 1505 жылы ол Страсбургке қоныстанды, баспаханада жұмыс істеді және Птолемейдің «Географиясын» зерттей бастады. 1505 жылы Рингман «Мундус Новус» атты кітапшаға тап болды, ол Америго Веспуччиге жатқызылатын және қазіргі Бразилияның жағалауы бойындағы саяхатын сипаттайтын кітапша еді. Рингман классикалық авторлардың әлемнің екінші жағында белгісіз континент жатқаны туралы болжамдарын білген, және Веспуччи осыны тапқандығына көз жеткізді. Рингман осы еңбекті «Португалия патшасы жақында ашқан Оңтүстік жағалау туралы» деген атпен қайта басып шығарды. 1507 жылдың шілдесінде ол достарына хат жазып, Веспуччини «батыл ер» деп атады және бұл хатты қайта басылымға кіріспе ретінде қосты. Сол жылы ол Италияға сапар шекті, онда Веспуччи және оның барлап көрген жерлері туралы қосымша ақпарат іздеген болуы мүмкін. 1506 жылы ол тағы бір жобаны бастады, ол Юлий Цезардың Галлия соғысы туралы түсініктемелерінің неміс тіліндегі алғашқы аудармасы болды. Ол Птолемейдің «Географиясын» пайдаланып, ежелгі Римдік жерлердің атауларын анықтап, оларды қазіргі заманғы орналасқан жерлерімен байланыстырды. Оның аудармасы 1507 жылы жарық көрді. Осы уақытта Сен-Диеде Лотарингия герцогы Рене II-нің демеушілігімен гуманист ғалымдардың қауымдастығы құрылды. Олар өздерін Gymnasium Vosagense деп атады, ал олардың жетекшісі Уолтер Люд болды. Олардың мақсаты Птолемейдің «Географиясының» жаңа басылымын шығару еді. Рингман бұрынғы География бойынша жұмысы мен грек және латын тілдерін білуінің арқасында топқа қабылданды. Картограф Мартин Вальдсемуллер де жаңа басылымға карталар салу және суреттеу үшін жалданып алынды. 1506 жылы Gymnasium Содеринидің хатының француз тіліне аудармасын, сондай-ақ Атлантиканың батысында жақында ашылған жерлердің жағалауын көрсететін португалдық теңіз картасын алды. Рингман бұл «жаңа әлем» немесе классикалық авторлар болжаған «антиподтар» екенін қайтадан болжады. Содеринидің хаты Веспуччиге осы жаңа континентті ашқаны үшін мақтау айтты және португалдық карта оның саяхаттарына негізделгенін білдірді. Олар Географияны сәтсіз қалдырып, әлем картасымен бірге космографияға қысқаша кіріспе жариялауға шешім қабылдады. Кіріспе Рингманмен жазылды және Содеринидің хатының латын тіліне аудармасын қамтыды. Хаттың алғы сөзінде Рингман былай деп жазды: «Мен Америго, ашқан адам, білімді және дарынды адамның атынан алынған атауды ешкімнің қабылдауына қарсы себеп таппаймын. Сәйкес формасы – Америге, яғни Америго жері, немесе Америка, өйткені Еуропа мен Азия әйелдердің есімдерімен аталады». 25 сәуірде 1507 жылы кіріспе мен оған қоса берілген картаның мың данасы басылды. «Америка» сөзі алғаш рет баспа бетінде осылай пайда болды. Рингманның өлімінен кейін жарық көрген басылымда Вальдсемуллер Америка терминін алып тастап, Оңтүстік Американы «Терра Нова» деп атады, бірақ Америка атауы бұрыннан қалыптасқан еді. 1507 жылдан кейін Рингман мен Вальдсемуллер Птолемейдің «Географиясының» жаңа басылымын жасау бойынша бірлесіп жұмыс істеуді жалғастырды. 1508 жылы Рингман Италияға оралып, грек тіліндегі Птолемейдің қолжазбасын (Codex Vaticanum Graecorum 191) алды. Олар осы маңызды дерек көзінің арқасында жобаларын аяқтағандықтарын көрсетті, бірақ жаңа Птолемей Рингманның өлімінен кейін ғана жарық көрді. 1509 жылы Рингман туберкулезбен ауыр сырқаттанды, бірақ жұмысын жалғастырды. 1509 жылы ол грамматикалық ережелерді оңай түсіну үшін «Грамматика Фигурата» атты грамматикалық ойынды шығарды. Ол 1511 жылы Селестатта қайтыс болды.

Ringmann was born in 1482 in the small farming village of Eichhoffen, Alsace. In 1498 he enrolled at the University of Heidelberg and then went on to study at the University of Paris. He pursued a course of studies typical for a humanist of the day, including Greek, Latin, classical literature, history, mathematics and cosmography. In 1505 he settled in Strassburg, worked at a printing press, and began to study Ptolemy's Geography. In 1505, Ringmann came across a copy of Mundus Novus, a booklet attributed to Amerigo Vespucci that described the explorer's voyage along the cost of present day Brazil. Ringmann was familiar with the speculation of classical authors that a giant, unknown continent lay on the other side of the world and he became convinced that this is what Vespucci had encountered. Ringmann republished the work under the title Concerning the Southern Shore Recently Discovered by the King of Portugal. In July 1507, he wrote to a friend calling Vespucci "a great man of brave courage" and included this letter in the introduction to his reprint. Later that same year, he traveled to Italy where he likely searched for more information about Vespucci and the lands that he had explored. In 1506, he began another project, the first German translation of Julius Caesar's Commentaries on the Gallic War. He used Ptolemy's Geography to identify the historic Roman place names and associate them to their corresponding contemporary locations. His translation was published in 1507. Meanwhile, an association of humanist scholars was forming in Saint Dié under the patronage of René II, Duke of Lorraine. They called themselves the Gymnasium Vosagense and their leader was Walter Lud. Their intention was to publish a new edition of Ptolemy's Geography. Ringmann was brought into the group because of his previous work with the Geography and his knowledge of Greek and Latin. Martin Waldseemüller, a cartographer, was also hired to draw and illustrate the maps for the new publication. In 1506, the Gymnasium obtained a French translation of the Soderini Letter as well as a Portuguese maritime map that detailed the coast of lands recently discovered in the western Atlantic. Ringmann again surmised that this was the "new world" or the "antipodes" hypothesized by classical writers. The Soderini Letter gave Vespucci credit for discovery of this new continent and implied that the Portuguese map was based on his explorations. They decided to put aside the Geography for the moment and publish a brief Introduction to Cosmography with an accompanying world map. The Introduction was written by Ringmann and included a Latin translation of the Soderini Letter. In a preface to the Letter, Ringmann wrote
I see no reason why anyone could properly disapprove of a name derived from that of Amerigo, the discoverer, a man of sagacious genius. A suitable form would be Amerige, meaning Land of Amerigo, or America, since Europe and Asia have received women's names. A thousand copies of the Introduction and the accompanying world map were printed on April 25, 1507. It was the first time that the word 'Americas' had appeared in print. In a later edition after Ringmann's death, Waldseemüller dropped the term America and named South America "Terra Nova", but the name America was already established. After 1507, Ringmann and Waldseemüller continued working together on creating new edition of Ptolemy's Geography. In 1508 Ringmann returned to Italy and obtained a Greek Ptolemy manuscript (Codex Vaticanum Graecorum 191.). With this important reference they were apparently able to complete their project but the new Ptolemy was not published until after Ringmann's death. By 1509, Ringmann was seriously ill with tuberculosis but continued working. In 1509, he published a card game, Grammatica Figurata, to make the grammatical rules of Donatus' Ars Minor, more appealing to children. He died in 1511 in Sélestat.

Грамматикалық фигуралар

"Грамматика фигураларын" алғаш рет 1509 жылы Матиас Рингман баспаға шығарды. Бұл еңбек Донаттың "Ars Minor" еңбегін әр грамматикалық ереже үшін суреттелген карточкалар жинағын басып шығу арқылы жандандыруға жасалған тытыс болды. Көрінетін болса, балаларға карточкалар жинағы берілген. Ережелер кеңінен түсіндірілмейді, бірақ еңбек ішінде кейбір кеңестер шашырап жатыр. "Таңдаулы сөздер" деген соңғы бөлімде қай оқушы жеңгенін анықтау қалай екені туралы бір сөйлем бар. Әр карточка сөздің бір бөлігін, туындысын, жағдайын немесе уақытын көрсетеді және т.б. Мұғалімнің сұрақтарына байланысты оқушы тиісті карточканы немесе карточкаларды таңдайтын. Ұзақ уақыт бойы жоғалып кеткені саналған "Грамматика фигурата" еңбегінің бір данасы 1905 жылы табылған және қайта басылған.

Шығармалары

Вальдсемуллер, Мартин және Матиас Рингман. «Космографияға кіріспе» (St. Die, 1507)
Цезарь, Юлий. Рингман Маттиас (аударған) «Юлий – алғашқы рим императоры, өмірі мен соғыстары туралы, алғаш рет латын тілінен немец тіліне аударылып, тараулардың жаңа тәртібімен және қосымшалармен қайта басылды». (Страсбург: Иоанн Грюнингер, 1508). Рингман, Матиас. «Фигуративтік грамматика» (St. Die, 1509)
Вальдсемуллер, Мартин және Матиас Рингман (ред.). «Клавдий Птолемейдің географиясы, грек тілінен жаңа аудармада, ең жақсы түзеліп басылды». (Страсбург: Иоганн Шотт, 1520)