Кіріспе

Ключица сынықтары көбінесе 25 жасқа дейінгі және 70 жастан асқан адамдарда болады.

Механизм

Қалқанша сүйек сынықтары көбінесе жаға сүйегінің сынуы деп аталады және олар әдетте жарақат немесе дененің зақымдануы салдарынан болады. Ең көп кездесетін сынық түрі адам тік түсіп, иығына немесе қолын созып құлағанда пайда болады. Жаға сүйегіне тікелей соққы да сынуға әкелуі мүмкін. Көп жағдайда тікелей соққы буын жағынан сүйектің дене жағына қарай болады. Қалқанша сүйек сынықтарында дельтоид, трапеция, субклавиалды, стерноклеидомастоид және стерногиоид бұлшық еттері қатысады. Конустық және трапеция байламдары да қатысады. Қалқанша сүйек сынуына әкелуі мүмкін жағдайларға автомобиль апаттары, велосипед апаттары (әсіресе тау велосипедінде жиі кездеседі), иық буынына тік құлау немесе футбол, регби, хёрлинг немесе күрес сияқты контактілік спорт түрлері жатады. Ол көбінесе ұзындығының ортаңғы үштен бірінде сыныққа ұшырайды, себебі бұл жері ең әлсіз болып табылады. Сынық кезінде қалқанша сүйегінің бүйір бөлігі қолдың салмағымен төмен қарай басылады және иық буынының күшті абдуктор бұлшық еттерімен, әсіресе дельтоид бұлшық етімен тартылады. Денеге жақын орналасқан қалқанша сүйегінің бөлігі стерноклеидомастоид бұлшық етімен жоғары көтеріледі. Балалар мен нәрестелер бұған ерекше бейім. Жаңа туған нәрестелерде қиын босану салдарынан жаға сүйегі сынуы жиі кездеседі. Қалқанша сүйек сынығынан кейін стерноклеидомастоид бұлшық еті сүйектің медиалдық бөлігін көтереді. Трапеция бұлшық еті жоғарғы аяқтың салмағына байланысты дистальді фрагментті ұстай алмайды, сондықтан иық төмен түседі. Ірі кеуде бұлшықтары сияқты аддуктор бұлшық еттері дистальді фрагментті медиалды жаққа тарта алады, бұл сүйек фрагменттерінің жылуына себеп болады.

Анатомия

Ключица – дененің бағанын қолмен байланыстыратын сүйек және ол бірінші қабырғаның тікелей үстінде орналасқан. Ключицалар кеуде алдыңғы, жоғарғы бөлігінің екі жағында орналасқан. Ключицаның орталық ұшы, денесі және шеткі ұшы болады. Орталық ұшы кеуде сүйегінің тұтқасымен байланысып, стерноклавикулярлық буынның талшықты қапшығына, буындық дискіге және аралық ключица байламына бекітеді. Шеткі ұшы иық сүйегінің акромионымен байланысады, бұл акромиоклавикулярлық буын деп аталады. Ключицаның пішіні S әрпіне ұқсас, ол кеуде ұшынан жаққа және алға қарай шамамен жартысының ұзындығына дейін иіледі, содан кейін иық сүйегінің акромионына қарай артқа иіледі.

Диагностика

Сынған кіндік сүйекті тексерудің негізгі әдісі – кіндік сүйекті рентгенге түсіру, арқылы сынықтың түрін және зақымдану шамасын анықтау. Бұрын салыстыру мақсатында екі кіндік сүйектің де рентген суреті түсірілетін. Иілген пішініне және көлбеу жазықтықта орналасуына байланысты, рентген сәулелері әдетте алдыңғы жағынан шамамен 15° жоғары көтеріліп бағытталады. Егер жағдай ауыр болса, компьютерлік томография (КТ) немесе магниттік-резонанстық томография (МРТ) сканері жасалады. Дегенмен, шұғыл жәрдем бөлімінде жасалатын ультрадыбыстық зерттеу балаларда да дәл диагноз қоюға мүмкіндік береді.

Емдеу

Ауырсынуды басатын дәрілер тағайындалуы мүмкін. Операция жасау немесе консервативті емдеудің тиімділігі әлі анық емес. Егер сүйек теріні жарып шығарса, антибиотиктер мен тетанусқа қарсы екпе жасалуы мүмкін, бірақ мұндай жағдай сирек кездеседі. Көбінесе, олар операциясыз емделеді. Егер жағдай ауыр болса, операция жасалуы мүмкін.

Операциялық емес

Қолды, әдетте, буынның тұрақтылығын сақтау және одан әрі зақымдану қаупін азайту үшін сыртқы иммобилизатормен ұстайды. Бекітудің ең көп таралған екі түрі – сегіздік тәрізді таңу, ол иықтарды артқа қарай тартылып тұру үшін оралады, және қарапайым кең қолға арналған ілмек (қолдың салмағын қолдайды). Негізгі себеп – ауырсынуды басу. Қолданылатын ілмектің түрі емделу нәтижелеріне әсер етпейтін сияқты, бірақ сегіздік таңумен салыстырғанда науқастың қанағаттану деңгейі төмен. Екі түрлі иммобилизация арасында функционалдық нәтижелерде ешқандай айырмашылық байқалған жоқ. Қазіргі кездегі практика бойынша, үлкен ығысусыз қарапайым сынықтар үшін, әдетте, ілмек қойып, ауырсынуды басу және сүйектің өздігінен бітуіне мүмкіндік беру қалыпты жағдай. Қажет болған жағдайда, прогресті апта сайын немесе бірнеше апта сайын рентген арқылы бақылау жүргізіледі. Жарақаттың 5-10% жағдайында хирургиялық араласу қажет болады. Дегенмен, 2144 ортаңғы бөлікше сынығының мета-талдауы белсенді ересек пациенттерде толық ығысқан ортаңғы бөлікше сынығын пластинамен бекітудің тиімді екенін көрсетеді. Егер сынық бүйірлік бөлігінде болса, бітіспеу қаупі, сынық орталық бөлігінде болғанға қарағанда жоғары.

Болжам

Емделу уақыты жасқа, денсаулыққа, күрделілігіне, сыну орнына, сондай-ақ сүйектің қозғалған дәрежесіне байланысты өзгереді. Ересектерде ауырсынды басу және сүйектер мен жұмсақ тіндердің алғашқы емделуі үшін әдетте бір аптадан бірнеше аптаға дейін қолға ілмек салынып, қозғалысы шектеледі; жасөспірімдерге аздап аз уақыт керек, ал балалар көбінесе екі апта ішінде сондай нәтижеге жете алады. Осы кезеңде пациенттер шынтақ пен иықтағы қажуды азайту үшін пассивті маятник тәрізді жаттығулар жасау үшін ілмекті шешіп алуға болады, бірақ бұл қозғалыстар көбінесе тік сызықтан 15-20 градусқа дейін ғана шектеледі. Сынудың ауырлығына қарай, адам қозғалыс жасағанда ыңғайлы сезінсе және ауырсыныс болмаса, қолын пайдалануға бастауы мүмкін. Соңғы мақсат – ауырсыз толық амплитудада қозғалу; сондықтан егер ауырсыныс пайда болса, емделу уақытын ұзарту дұрыс. Сынудың ауырлығына байланысты, контактілік спорт түрлерімен айналысатын спортшыларға сүйекті қайтадан сынудан сақтау үшін емделу үшін ұзақ демалыс қажет болуы мүмкін. Адам жарақат алғаннан кейін 3 ай өткен соң кез келген спортпен немесе жұмысымен толыққанды айналыса алады.

Эпидемиология

Ключица сынықтары жылына 100 000 адамның ішінде 30-64 жағдайға жетеді және барлық сынықтардың 2,6-5,0% құрайды. Осы типтегі сынықтар еркектерде көбірек кездеседі.