Кіріспе
Аристотельдің «Жан туралы» трактаты (грекше: Περὶ Ψυχῆς, Peri Psychēs; латынша: De Anima) – Аристотельдің б.з.б. 350 жыл шамасында жазылған маңызды еңбегі. Оның талқылауының негізгі тақырыбы – әртүрлі тірі жандардың түрлі әрекеттерімен сипатталатын, оларға тән жан түрлері. Осылайша, өсімдіктерде тамақтану және көбею қабілеті болады, бұл кез келген тірі организмге тән ең төменгі деңгей. Төменгі жануарлар одан өзге сезім қабылдау және өздігінен қозғалу (әрекет) қабілеттеріне ие. Ал адамдар осылардың барлығынан бөлек, интеллектке де ие. Аристотель жанды (психе, ψυχή) – кез келген тірі организмнің формасы немесе мәні деп санайды; ол денеден бөлек тұратын зат емес. Жанның болуы (нақты бір түрінде) организмді организм етеді, сондықтан жансыз дене немесе жаны дұрыс емес денеде болуы түсініксіз. (Ол жанның кейбір бөліктері – интеллект – денесіз де өмір сүре алады, бірақ көп бөлігі олай емес деп есептейді.) 1855 жылы Чарльз Коллиер «Өмірлік принцип» деген атаумен аударма жариялады. Бірақ Джордж Генри Льюс бұл сипаттаманың да толық емес екенін анықтады.
On the Soul (Greek: Περὶ Ψυχῆς, Peri Psychēs; Latin: De Anima) is a major treatise written by Aristotle c. 350 BC. His discussion centres on the kinds of souls possessed by different kinds of living things, distinguished by their different operations. Thus plants have the capacity for nourishment and reproduction, the minimum that must be possessed by any kind of living organism. Lower animals have, in addition, the powers of sense perception and self motion (action). Humans have all these as well as intellect. Aristotle holds that the soul (psyche, ψυχή) is the form, or essence of any living thing; it is not a distinct substance from the body that it is in. It is the possession of a soul (of a specific kind) that makes an organism an organism at all, and thus that the notion of a body without a soul, or of a soul in the wrong kind of body, is simply unintelligible. (He argues that some parts of the soul — the intellect — can exist without the body, but most cannot.) In 1855, Charles Collier published a translation titled On the Vital Principle. George Henry Lewes, however, found this description also wanting.
Бөлiмдердi бөлу
Трактат үш кітапқа бөлінген, және әр кітап тарауларға бөлінген (сәйкесінше бес, он екі және он үш тарау). Трактат көбінесе "DA" деп қысқартылады, "De anima" үшін, ал кітаптар римдік, ал тараулар араб сандарымен белгіленеді, олармен қатар Беккер нөмірлері де қолданылады. (Мысалы, "DA I.1, 402a1" дегеніміз "De anima, I кітап, 1 тарау, Беккер беті 402, Беккер бағанасы a [беттің сол жақ бағанасы], 1-қатар.)
1-кітап
DA I.1 трактаттың тақырыбын енгізеді; DA I.2–5 Аристотельдің алдыңғы философтардың жан туралы пікірлерін қарастырады.
ІІ кітап
DA II.1–3 Аристотельдің жан туралы анықтамасын береді және оны зерттеуді жоспарлайды, бұл зерттеу келесідей жалғасады: DA II.4 тамақтану және көбеюді талқылайды; DA II.5–6 жалпы сезім туралы мәселелерді қарастырады; DA II.7–11 бес сезімнің әрқайсысын жеке-жеке талқылайды (келесі ретпен: көру, есту, иіс сезу, дәм сезу және ұстау—әрқайсысы бір тарауға арналған); DA II.12 сезім туралы жалпы сұраққа қайта оралады;
ІІІ кітап
DA III.1 жоғарыда аталған бес сезімнен басқа сезімдердің жоқтығын дәлелдейді; DA III.2 "сезіну сезімі" (яғни, "сезімге ие болу") дегеннің мағынасын талқылайды; DA III.3 қиялдың мәнін зерттейді; DA III.4–7 ойлау және интеллект, яғни сана туралы сөздейді; DA III.8 жанның анықтамасы мен табиғатын түсіндіреді; DA III.9–10 барлық сезімдерге ие жануарлардың қозғалысын қарастырады; DA III.11 тек қана сезінуге ие жануарлардың қозғалысын талқылайды; DA III.12–13 жанның және тірі организмнің ең төменгі құрамдас бөліктері туралы мәселені зерттейді.
Қорытынды
Бірінші кітап Аристотельдің зерттеу әдісінің тұжырымдамасын және жанның табиғатын диалектикалық тұрғыдан қарастырады. Ол жанды анықтаудың әлемдегі ең қиын мәселелердің бірі екенін мойындайды. Бірақ ол осы мәселені шешуге өте тиімді әдіс ұсынады: ғылыми дәлелдеу арқылы, яғни үшбұрыштың ішкі бұрыштары екі тік бұрышқа тең екенін геометриялық түрде дәлелдеу арқылы, біз кез келген нәрсенің қасиеттері мен іс-әрекеттерін біле аламыз, өйткені барлық ғылыми дәлелдеудің негізі – нысанның мәні. Сондықтан, егер біз оның қасиеттері мен іс-әрекеттерін білсек, біз де нысанның табиғатын біле аламыз. Бұл белгілі бір қорытындыға келген силогизмнің ортаңғы шындығын табуға ұқсайды. Демек, жанның қандай табиғатқа ие екенін анықтау үшін оның осындай іс-әрекеттерін іздеуіміз керек. Ол өзінен бұрынғылардың пікірлерін қарастырғаннан кейін, жан – тірі нәрселерге өмір сыйлайтын нәрсе деген қорытындыға келеді. Екінші кітапта оның биологиясының бір бөлігі – жанның табиғатын ғылыми тұрғыдан анықтау қамтылған. Ол затты үш мағынаға бөледі (материя, форма және олардың қосындысы) және жанның табиғи, ұйымдасқан дененің бірінші іске асырылуы болуы керек екенін көрсетеді. Бұл оның формасы немесе мәні. Жан материя бола алмайды, өйткені жан – нәрселердің тірі болуын қамтамасыз етеді, ал материя – тек мүмкіндік. Кітаптың қалған бөлігі тамақтану және сезіну қабілеттеріне ие жанның табиғатын анықтауға арналған. 1) Барлық тірі организмдер, өсімдіктер де, жануарлар да, өздерін-өздерімен қамтамасыз ете алуы және өз түрінен жаратылыс тудыра алуы керек. 2) Барлық жануарлар, тамақтану қабілетінен басқа, сезінуге ие, сондықтан олардың барлығы кем дегенде жанасу сезіміне ие, ол барлық басқа сезімдердің алғы шарты болып табылады, сонымен қатар ләззат пен ауырсынуды сезіну қабілетіне ие, бұл сезімнің ең қарапайым түрі. Егер олар ләззат пен ауырсынуды сезіне алса, онда олардың құштарлықтары да болады. Кейбір жануарлардың басқа да сезімдері бар (көру, есту, дәм сезу), ал кейбіреулері әрқайсысының күрделірек түрлеріне ие (жай ләззат пен ауырсынудан асып түсетін күрделі жолмен нысандарды ажырату қабілеті). Ол олардың қалай жұмыс істейтінін талқылайды. Кейбір жануарлардың есте сақтау, қиял және өздігінен қозғалу қабілеті бар. Үшінші кітапта тек адамға ғана тән ақыл-ой немесе рационалды жан туралы айтылады. Ол ойлаудың сезімдік қабылдаудан да, қиялдан да ерекшеленеді, өйткені сезімдер ешқашан жалған айта алмайды, ал қиял – сезімдік қабылдауларды материалдық емес фантазияларға аударудың күші, ал ойлау кейде жалған болуы мүмкін. Ақыл қалаған кезде ойлана алады, сондықтан оны екі құрылымға бөлуге болады: бірі – ақыл-ойының барлық идеяларын қамтиды, ал екіншісі оларды іске асырады, яғни олар туралы ойлау. Бұлар мүмкін және іске асырушы интеллект деп аталады. Мүмкін интеллект – «жазбасыз тақташа» және барлық ұғымдардың қоймасы, яғни «үшбұрыш», «ағаш», «адам», «қызыл» сияқты жалпылама идеялар және т.б. Ақыл ойлауды қалағанда, іске асырушы интеллект осы идеяларды мүмкін интеллекттен еске түсіреді және оларды ойлар құру үшін біріктіреді. Іске асырушы интеллект – барлық сезімдік нысандардың «нелігін» немесе түсініктілігін абстракциялап, оларды мүмкін интеллектте сақтайтын құрылым. Мысалы, оқушы Пифагор теоремасының дәлелін үйренгенде, оның іске асырушы интеллекті көзінің сезінетін барлық бейнелердің түсініктілігін (және бұл қиял арқылы сезімдік қабылдауларды материалдық емес фантазияларға аударудың нәтижесі), яғни диаграммалардағы үшбұрыштар мен квадраттарды, және дәлелді құрайтын ұғымдарды оның мүмкін интеллектінде сақтайды. Егер ол дәлелді еске түсіргісі келсе, мысалы, келесі күні сабақта көрсету үшін, оның іске асырушы интеллекті мүмкін интеллектінен ұғымдарды және олардың қатынастарын еске түсіреді және дәлелдеудегі аргументтерді құрайтын мәлімдемелер жасайды. V тараудағы іске асырушы интеллекттің бар екендігі туралы дәлел, мүмкін, оның қысқалығына байланысты әртүрлі жолдармен түсіндірілді. Бір стандартты схоластикалық түсіндірме Томас Аквиннің «De anima» туралы түсініктемесінде келтірілген. Аквиналық түсініктеме 1267 жылы Витербода Аквиналық доминикандық серіктесі Вильгельм Моербеке грек тілінен аударған жаңа аудармаға негізделген. Томас Аквинскийдің түсіндіруі бойынша, бұл дәлел былайша жүреді: әрбір табиғатта, кейде күшті және кейде іске асырылған күйде болатын, сол жанрдың ішінде оны іске асыратын агент немесе себеп болуы керек, өйткені өнер өз материалын өңдейді. Бірақ жан кейде күшті, кейде іске асырылған. Сондықтан жанның осы айырмашылығы болуы керек. Басқаша айтқанда, ақыл-ой түсінбеуден түсінікке, білуден ойлауға ауыса алатын болғандықтан, ақыл-ойды...
Just as we can come to know the properties and operations of something through scientific demonstration, i. e. a geometrical proof that a triangle has its interior angles equal to two right angles, since the principle of all scientific demonstration is the essence of the object, so too we can come to know the nature of a thing if we already know its properties and operations. It is like finding the middle term to a syllogism with a known conclusion. Therefore, we must seek out such operations of the soul to determine what kind of nature it has. From a consideration of the opinions of his predecessors, a soul, he concludes, will be that in virtue of which living things have life. Book II contains his scientific determination of the nature of the soul, an element of his biology. By dividing substance into its three meanings (matter, form, and what is composed of both), he shows that the soul must be the first actuality of a natural, organized body. This is its form or essence. It cannot be matter because the soul is that in virtue of which things have life, and matter is only being in potency. The rest of the book is divided into a determination of the nature of the nutritive and sensitive souls. (1) All species of living things, plant or animal, must be able to nourish themselves, and reproduce others of the same kind. (2) All animals have, in addition to the nutritive power, sense perception, and thus they all have at least the sense of touch, which he argues is presupposed by all other senses, and the ability to feel pleasure and pain, which is the simplest kind of perception. If they can feel pleasure and pain they also have desire. Some animals in addition have other senses (sight, hearing, taste), and some have more subtle versions of each (the ability to distinguish objects in a complex way, beyond mere pleasure and pain.) He discusses how these function. Some animals have in addition the powers of memory, imagination, and self motion. Book III discusses the mind or rational soul, which belongs to humans alone. He argues that thinking is different from both sense perception and imagination because the senses can never lie and imagination is a power to make something sensed appear again, while thinking can sometimes be false. And since the mind is able to think when it wishes, it must be divided into two faculties: One which contains all the mind's ideas which are able to be considered, and another which brings them into action, i. e. to be actually thinking about them. These are called the possible and agent intellect. The possible intellect is an "unscribed tablet" and the store house of all concepts, i. e. universal ideas like "triangle", "tree", "man", "red", etc. When the mind wishes to think, the agent intellect recalls these ideas from the possible intellect and combines them to form thoughts. The agent intellect is also the faculty which abstracts the "whatness" or intelligibility of all sensed objects and stores them in the possible intellect. For example, when a student learns a proof for the Pythagorean theorem, his agent intellect abstracts the intelligibility of all the images his eye senses (and that are a result of the translation by imagination of sense perceptions into immaterial phantasmata), i. e. the triangles and squares in the diagrams, and stores the concepts that make up the proof in his possible intellect. When he wishes to recall the proof, say, for demonstration in class the next day, his agent intellect recalls the concepts and their relations from the possible intellect and formulates the statements that make up the arguments in the proof. The argument for the existence of the agent intellect in Chapter V perhaps due to its concision has been interpreted in a variety of ways. One standard scholastic interpretation is given in the Commentary on De anima begun by Thomas Aquinas. Aquinas' commentary is based on the new translation of the text from the Greek completed by Aquinas' Dominican associate William of Moerbeke at Viterbo in 1267. The argument, as interpreted by Thomas Aquinas, runs something like this: In every nature which is sometimes in potency and act, it is necessary to posit an agent or cause within that genus that, just like art in relation to its suffering matter, brings the object into act. But the soul is sometimes in potency and act. Therefore, the soul must have this difference. In other words, since the mind can move from not understanding to understanding and from knowing to thinking, there must be something to cause the mind to go from knowing nothing to knowing something, and from knowing something but not thinking about it to actually thinking about it. Aristotle also argues that the mind (only the agent intellect) is immaterial, able to exist without the body, and immortal. His arguments are notoriously concise. This has caused much confusion over the centuries, causing a rivalry between different schools of interpretation, most notably, between the Arabian commentator Averroes and Thomas Aquinas. One argument for its immaterial existence runs like this: if the mind were material, then it would have to possess a corresponding thinking organ. And since all the senses have their corresponding sense organs, thinking would then be like sensing. But sensing can never be false, and therefore thinking could never be false. And this is of course untrue. Therefore, Aristotle concludes, the mind is immaterial. Perhaps the most important but obscure argument in the whole book is Aristotle's demonstration of the immortality of the thinking part of the human soul, also in Chapter V. Taking a premise from his Physics, that as a thing acts, so it is, he argues that since the active principle in our mind acts with no bodily organ, it can exist without the body. And if it exists apart from matter, it therefore cannot be corrupted. And therefore there exists a mind which is immortal. As to what mind Aristotle is referring to in Chapter V (i. e. divine, human, or a kind of world soul), has represented a hot topic of discussion for centuries. The most likely is probably the interpretation of Alexander of Aphrodisias, likening Aristotle's immortal mind to an impersonal activity, ultimately represented by God.
Арабша сөз тіркесі
Кейінгі Антикалық дәуірде Аристотельдің мәтіндері неоплатонизм тұрғысынан қайта қарастырылды. Араб дәстүрінде сақталған "De Anima" еңбегінің бір парафразы осындай неоплатондық синтезді көрсетеді. Бұл мәтін 13 ғасырда парсы тіліне аударылған. Ол қазір жоқ грек тіліндегі түпнұсқаға негізделген болуы мүмкін, және араб әдебиетінің ерте кезеңінде қабылдану процесінде әртүрлі элементтермен біріктірілген. "De Anima" еңбегінің кейінгі арабша аудармасы Ысқақ ибн Хунайнге (910 ж. қайтыс болған) тиесілі. Ибн Зура (1008 ж. қайтыс болған) сирия тілінен араб тіліне аударма жасады. Араб тіліндегі нұсқалар өзара әсер етудің күрделі тарихын көрсетеді. Авиценна (1037 ж. қайтыс болған) "De Anima" еңбегіне түсініктеме жазды, оны Михаил Скот латын тіліне аударды. Аверроэс (1198 ж. қайтыс болған) екі араб аудармасын пайдаланды, көбінесе Ысқақ ибн Хунайнның аудармасына сүйенді, бірақ кейде ескі нұсқаны балама ретінде келтірді. Зерахия бен Шеалтиел Хен 1284 жылы Аристотельдің "De anima" еңбегін араб тілінен еврей тіліне аударды. Аверроэс және Зерахия Ибн Зураның аудармасын қолданды.
Ватикан кодексі 253
Ватикан кодексі 253 – трактаттың ең маңызды қолжазбаларының бірі. Ол L таңбасымен белгіленеді. Палеографиялық тұрғыдан, ол 13 ғасырға жатқызылған. Ол грек тілінің кішкентай әріптерімен жазылған. Қолжазба толық емес, тек ІІІ кітабын қамтиды. Ол λ мәтіндік отбасының құрамына кіреді, E, Fc, Lc, Kd және P қолжазбаларымен бірге. Trendelenburg, Torstrik, Biehl, Apelt және Ross өздерінің «Жан туралы» трактатының ғылыми басылымдарында осы қолжазбадан цитата келтірген. Қазіргі уақытта ол Римдегі Ватикан кітапханасында (gr. 253) сақтаулы.
The manuscript was cited by Trendelenburg, Torstrik, Biehl, Apelt, and Ross in their critical editions of the treatise On the Soul. Currently it is housed at the Vatican Library (gr. 253) in Rome.
Ватикан кодексі 260
Кодекс Ватикан 260 – трактаттың ең маңызды қолжазбаларының бірі. Ол U символымен белгіленеді. Палеографиялық тұрғыдан қарағанда, 11 ғасырға жатады. Ол грек тілінің кішкентай әріптерімен жазылған. Қолжазбада трактаттың толық мәтіні кездеседі. Ол X, v, Ud, Ad және Q қолжазбаларымен бірге ν мәтіндік тобына жатады. Тренделенбург, Торстрик, Биль, Апельт және Росс "Жан туралы" трактатының ғылыми басылымдарында осы қолжазбадан үзінділер келтірген. Қазіргі уақытта ол Римдегі Ватикан кітапханасында (Vat. gr. 260) сақтаулы.
Ватикан кодексі 266
Codex Vaticanus 266 – бұл трактаттың ең маңызды қолжазбаларының бірі. Ол V символымен белгіленеді. Палеографиялық тұрғыдан қарағанда, ол 14 ғасырға жатқызылған. Ол грек тілінің кішкентай әріптерімен жазылған. Қолжазбада трактаттың толық мәтіні кездеседі. Ол κ мәтіндік отбасының құрамына кіреді, бірақ тек II кітаптың 8-тарауына дейін. Осы отбасының басқа да мүшелері: Gc W Hc Nc Jd Oc Zc Vc Wc f Nd Td. Тренделенбург, Торстрик, Биль және Апельт "Жан туралы" трактатының сындық басылымдарында осы қолжазбадан үзінділер келтірген. Дэвид Росс өзінің басылымында осы қолжазбаны пайдаланбаған. Қазіргі таңда ол Римдегі Ватикан кітапханасында (gr. 266) сақтаулы.
Ватикан кодексі 1026
Codex Vaticanus 1026 – бұл трактаттың қолжазбасы. Ол W символымен белгіленеді. Палеографиялық тұрғыдан, ол 13 ғасырға жатқызылған. Ол грек тілінің кішкентай әріптерімен жазылған. Қолжазбада трактаттың толық мәтіні кездеседі. Қолжазбаның грек мәтіні эклектикалық. Ол μ мәтіндік отбасының ІІ кітабының, 7-тарауының, 419 a 27 бөлігіне жатады. 419 a 27-ден бастап ол κ отбасының өкілі болып саналады. Тренделенбург, Торстрик, Биль, Апельт және Росс "Жан туралы" трактатының сындық басылымдарында осы қолжазбаға сілтеме жасамаған. Бұл қолжазбаның құндылығы жоғары емес екенін білдіреді. Қазіргі уақытта ол Римдегі Ватикан кітапханасында (gr. 1026) сақтаулы.
Ватикан кодексі 1339
Codex Vaticanus 1339 – бұл трактаттың қолжазбасы. Ол P символымен белгіленеді. Палеографиялық тұрғыдан, ол 14-шы немесе 15-ші ғасырға жатқызылған. Ол грек тілінің кішкентай әріптерімен жазылған. Қолжазбада трактаттың толық мәтіні бар. Қолжазба мәтіні эклектикалық. Трактаттың екінші кітабындағы σ мәтіндік отбасын, II, 2, 314b11-ден II, 8, 420a2-ге дейін көрсетеді. Екінші кітаптан кейін, 9-тарау, 429b16 жерінен бастап, ол λ отбасына жатады. Тиенделенбург, Торстрик, Биль, Апельт және Росс "Жан туралы" трактатының сындық басылымдарында осы қолжазбаға сілтеме жасамаған. Бұл қолжазбаның құндылығы төмен екенін көрсетеді. Қазіргі уақытта ол Римдегі Ватикан кітапханасында (gr. 1339) сақтаулы.
Амброзиан кодексі 435
Кодекс Амброзиан 435 – трактаттың ең маңызды қолжазбаларының бірі. Ол Х символымен белгіленеді. Палеографиялық тұрғыдан, ол 12 немесе 13 ғасырға жатқызылған. Ол грек тілінің кішкентай әріптерімен жазылған. Қолжазбада трактаттың толық мәтіні кездеседі. Ол v, Ud, Ad, U және Q қолжазбаларымен бірге ν мәтіндік отбасының құрамына кіреді. Бұл қолжазба Тренделенбург, Торстрик, Биль, Апельт сияқты ғалымдардың, сондай-ақ Росс "Жан туралы" трактатының сындық басылымдарында сілтеме жасаған тоғыз қолжазбаның бірі. Қазіргі таңда Миландағы Biblioteca Ambrosiana (435 (H. 50)) кітапханасында сақтаулы.
Амброзиан кодексі 837
Кодекс Амброзиан 837 – трактаттың қолжазбасы. Ол Dc символымен белгіленеді. Палеографиялық тұрғыдан ол 13 ғасырға жатқызылған. Ол грек тілінің кішкентай әріптерімен жазылған. Қолжазбада трактаттың толық мәтіні кездеседі. Қолжазбаның мәтіні эклектикалық сипатта. Трактаттың I және II кітаптарында ол σ мәтіндік отбасының құрамына кіреді. III кітабында ол τ отбасына жатады. Тиенделенбург, Торстрик, Биль, Апельт және Росс өздерінің "Жан туралы" трактатының сындық басылымдарында бұл қолжазбаға сілтеме жасамаған. Қазіргі уақытта ол Милан қаласындағы Biblioteca Ambrosiana-да (837 (B 7 Inf.)) сақтаулы.
Кодекс Коислинианс 386
Кодекс Коислиниан 386 – трактаттың маңызды қолжазбаларының бірі. Ол C символымен белгіленеді. Палеографиялық тұрғыдан, ол 11 ғасырға жатқызылған. Ол грек тілінің кішкентай әріптерімен жазылған. Қолжазбада трактаттың толық мәтіні кездеседі. Ол ξ мәтіндік отбасының құрамына кіреді, T, Ec, Xd, Pd, Hd қолжазбаларымен бірге. Дэвид Росс "Жан туралы" трактатының ғылыми басылымында осы қолжазбаға сілтеме жасаған. Қазіргі уақытта ол Париждегі Франция Ұлттық кітапханасында (Coislin 386) сақтаулы.
Виндобонанensis филос. 2 кодексі
Виндобонансис филос кодексі. 2 – трактаттың қолжазбасы. Ол Td белгісімен таңбаланады. Колофон бойынша 1496 жылға даталанады. Грек тілінің кішкентай әріптерімен жазылған. Қолжазба трактаттың толық мәтінін қамтиды. Қолжазба мәтіні κ мәтіндік тобын көрсетеді. Тиенделенбург, Торстрик, Биль, Апельт және Росс "Жан туралы" трактатының сындық басылымдарында осы қолжазбаға сілтеме жасамаған. Бұл қолжазбаның құндылығы жоғары емес екенін білдіреді. Қазіргі уақытта ол Венадағы Австрия Ұлттық кітапханасында (Филос. 2) сақталуда.
Виндобонанensis филос. 75-құжат
Виндобонансис филос кодексі 75 – трактаттың қолжазбасы. Ол Sd белгісімен таңбаланады. Колофонда 1446 жылға сәйкес жазылған. Грек тілінің кішкентай әріптерімен жазылған. Қолжазбада трактаттың толық мәтіні кездеседі. Қолжазба мәтіні ρ мәтіндік тобына жатады. Тиенделенбург, Торстрик, Биль, Апельт және Росс "Жан туралы" трактатының сындық басылымдарында осы қолжазбаны пайдаланбаған. Бұл қолжазбаның маңызы жоғары емес екенін білдіреді. Қазіргі таңда Австрия Ұлттық кітапханасында (Филос. 75), Вена қаласында сақтаулы.
Виндобонанensis философиялық кодексі. 157
Виндобонансис филос кодексі 157 – трактаттың қолжазбасы. Ол Rd белгісімен таңбаланады. Палеографиялық зерттеулер бойынша, ол 15 ғасырға жатқызылған. Ол грек тілінің кішкентай әріптерімен жазылған. Қолжазбада трактаттың толық мәтіні кездеседі. Қолжазба мәтіні π мәтіндік тобын көрсетеді. Тиенделенбург, Торстрик, Биль, Апельт және Росс "Жан туралы" трактатының сынды басылымдарында осы қолжазбаға сілтеме жасамаған. Бұл қолжазбаның маңызы жоғары емес екенін білдіреді. Қазіргі таңда Австрия Ұлттық кітапханасында (Филос. 157) Вена қаласында сақтаулы.
Маркиан кодексі CCXXVIII (406)
Маркиан кодексі GR. Z. 228 (=406) – трактаттың ішінара қолжазбасы. Ол Oc символымен белгіленеді. Палеографиялық тұрғыдан, ол 14 ғасырға жатқызылған. Ол грек тілінің кішкентай әріптерімен жазылған. Қолжазбада трактаттың толық емес мәтіні сақталған. Екінші кітаптың мәтіні 419 а 27 бетінде аяқталады. Трактаттың үшінші кітабы жоқ. Кодекске Киликиялық Симплиций мен Софонияның трактатқа түсініктемелері және Темистийдің (он төртінші ғасыр) парафраздары кіреді. Қолжазба мәтіні κ мәтіндік тобын көрсетеді. Тиенделенбург, Торстрик, Биль, Апельт және Росс "Жан туралы" трактатының сындық басылымдарында осы қолжазбаға сілтеме жасамаған. Бұл қолжазбаның құндылығы төмен екенін білдіреді. Кодекске сондай-ақ Платонның "Тимей" еңбегіне Псевдо-Диадохтың, Аристотельдің "Аспан туралы" еңбегіне Киликиялық Симплицийдің, Амоний Гермиестің Платонның "Федр" еңбегіне және Проклдің Платонның "Парменид" еңбегіне жазған түсініктемелері де кіреді. Қазіргі уақытта ол Венециядағы Biblioteca Marciana (BNM Gr. Z. 228 (=406)) кітапханасында сақтаулы.