Кіріспе

Британдық Колумбияның жергілікті халқы

Стоуло (/s//t//ɔː//l//oʊ/), сондай-ақ Стоуло, Сто:ло, немесе Сто:ло деп те жазылады, тарихи түрде Стауло немесе Стахло деп белгілі болған және этнографиялық әдебиеттерде Фрейзер өзенінің индейлері немесе Төменгі Фрейзер Салиш тайпалары деп жиі аталады. Олар – Фрейзер аңғары мен Төменгі Фрейзер шатқалында қоныстанған алғашқы халықтардың тобы, және Жағалау Салиш тайпаларының бірігуының бір бөлігі. Stó꞉lō сөзі халкмейлем тілінде "өзен" деген мағынаны білдіреді, сондықтан Стоуло халқы – өзеннің халқы. Бұл халықты алғаш рет "Стоуло" деп 1880 жылдардағы католик облат миссионерлерінің жазбаларында кездестіруге болады. Осыған дейін, сілтемелер көбінесе Matsqui, Ts’elxweyeqw немесе Sumas сияқты жеке тайпаларға жасалған.

Шығу тегі

Фрейзер алқабында адамдардың алғашқы іздері 4000–10000 жыл бұрын пайда болған. Сто꞉лō халқы бұл аймақты өздерінің дәстүрлі аумағы деп атап, оны S'ólh Téméxw деп білген. Аймақтың алғашқы тұрғындары жоғары мобильді аңшы-терішілер болған. Археологиялық деректер Фрейзер өзенінің төменгі ағысындағы ("Милликен орны" деп аталатын, тарихшы Август 'Гус' Милликеннің есімімен аталған) және Фрейзер өзенінің сағасына жақын жердегі маусымдық лагерь ("Гленроуз консервілеу орны") туралы мәліметтерді көрсетеді. Бұл лагерьлердің қалдықтары көктем мен жаздың басында адамдардың мұнда елік, бұғы, теңіз түлкісі және, аздап, лосось, шабақ, белуга, осетр аулауға, сондай-ақ моллюска жинауға келгенін көрсетеді. Олардың өмірі жер мен өзендердің ресурстарын балық аулау, жинау және аң аулау арқылы игерудегі табысқа тікелей байланысты болды. Қазіргі Сто꞉лō ақсақалдары жермен байланыстарын "біз әрқашан мұнда болдық" деген сөздермен сипаттайды. Олар S'ólh Téméxw-ге Tel Swayel ("аспаннан туған" халық) немесе Tel Temexw ("жерден туған" халық) ретінде келгендерін, ал кейіннен құндыз, тау ешкісі және осетр сияқты ата-бабаларының жануарлары мен балықтарының түрленуі арқылы пайда болғандарын айтады. Xexá:ls (өзгертушілер) әлемді ("оны дұрыс етті") және ондағы адамдар мен жануарларды түзетіп, қазіргі ландшафтті жасады. Карлсон атап өткендей:

Сто꞉лō халықтары осы ландшафттың рухани және физикалық әлемінде бірдей қадам басады, Xexá:ls түрлендірген жер арқылы Жаратушымен байланысады. Эпидемия Сто꞉лō халқының үштен екісін, шамамен 61%-ын алты апта ішінде құртады деп есептеледі. Мектепте шамамен 2000 бала оқыды, олардың көпшілігі – Сто꞉лō. 1868 жылы негізгі орында қыздар бөлімі ашылды, бірақ ол бөлектеліп, Санкт-Анн әпкелері басқарды. Halq'eméylem тілін еркін меңгергендердің саны бес адамнан кем. Олардың ішінде ағылшын тілін жетік меңгергендері қарттыққа жеткен. Осы себепті, әр жыл сайын бірнеше тіл білуші жоғалып барады. Нәтижесінде, тіл жойылу қаупіне тап болды.

Сальмон

Жағалау Салиш қалалары мен ауылдары су жолдары бойында, су алаптарында орналасқан, суды тамақ пісіруге және ішуге қол жеткізу үшін, сондай-ақ лосось балығын аулау үшін. Оның мәдениеттегі маңыздылығы оған арналған рәсімдерде көрініс тапты. Еуропалықтар кейде өздері орналасқан өзеннің атымен атаған түрлі тайпалар Фрейзер өзенінде және оның салаларында, оның ішінде Чиливак және Харрисон өзендерінде балық аулады. Халықтың қоғамдық өмірінің маңызды бөлігі лососьтің өмірлік циклымен байланысты болды. Жыл сайын алғашқы балық ауланған кезде өткізілетін Бірінші лосось рәсімі сияқты рәсімдер, Столо мәдениетіндегі оның маңыздылығын көрсетеді. Бірінші лосось рәсімі өзеннен алғашқы лосось әкелінген кезде өткізілді. Содан кейін ол бүкіл қауыммен немесе отбасылық ортада жекеменшікпен бөлісті. Балықтың еті желінгеннен кейін, оның сүйектері өзенге қайтарылды. Бұл лосось халқына деген құрметті білдіру үшін жасалды. Егер рәсім орындалмаса және балық бөліспесе, балықшы жыл бойына бақытсыздыққа ұшырайды және лососьтің молылығы азаюы мүмкін деп айтылды. Лосось Столо халқының сүйікті тағамы болды және басқа ет түрлерінен артық деп есептелді. (Tiyt (Tait) руының немесе Жоғарғы Stó:lō руының бір бөлігі.) Katzie First Nation (Katzie Nation, q̓ic̓əy̓/Q'éyts'iy ауылдық халқы.) Sts'ailes Nation (Chehalis First Nation немесе Stsailes First Nation, Sts'Ailes/Sts'a'íles халқы.) Yale First Nation (Yale Indian Band, төменгі Nlaka'pamux (Nłeʔkepmxc) тайпаларымен тығыз туыстық байланыста болды, сондықтан Tiyt (Tait) руының немесе Жоғарғы Stó:lō руының бөлігі ретінде Nlaka'pamuctsin (Nłeʔkepmxcin) тілінің "Puchil (Yale) диалектісін" де сөйлейді.)

БК келісімін келіссөздер

1977 жылы қол қойылған Столо декларациясына жиырма төрт алғашқы халық кірді. Осы елдердің жиырма бірі 1995 жылдың тамызында Британдық Колумбияның (БК) келісім-шарт процесіне Столо ұлт басшылары кеңесі ретінде қатысты. Төрт алғашқы халық келісім-шарт процесінен шығып, қалған он жетісі алты кезеңдік процестің төртінші кезеңіне жетті. 2005 жылы он тоғыз Столо алғашқы халықтарының ішкі қайта ұйымдастырылуы оларды екі тайпалық кеңеске бөлді. Осы алғашқы халықтардың он бірі – Айтшелиц, Леквамель, Мацки, Попкум, Шквха:и ауылы, Скавахолок, Скоукале, Сквиала, Сума, Цеахтен және Яквеаквио – Столо ұлтында қалуды таңдады. Ал қалған сегізі Столо тайпалық кеңесін құрды. Осы кеңестің мүшелері – Чаватхил, Чим, Квантлен, Квау-Квау Апилт, Скоулиц, Сейбрд аралы, Шквоухамел және Сууахли – келісім-шарт процесіне қатыспайды.