Дун Чжуншу (179-104 б.ж.д.) – хань дәуірінің философ, саяхатшысы. Конфуций ілімін мемлекеттік идеология ретінде қалыптастыруға үлкен үлес қосты. Қытай тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытай философы (б.з.д. 179–104 ж.)
Chinese philosopher (179–104 BC)
Донг Чжуншу (; б.з.д. 179–104 ж.) – Қытай философы, саясаткер және Хан әулетінің жазушысы. Ол конфуциандық ілімді Қытай императорлық мемлекетінің ресми идеологиясы ретінде насихаттаумен байланысты. Ол бес элементке табыну дәстүріне қарағанда, аспанға табынуды жоғары қойған сияқты. Нәтижесінде, қарсыласы Гонсун Хонг оны Вэйфан канцлерлігіне қуғандықтан, Гонсун Дунның саяси өмірден жартылай зейнетке шығуына себепкер болды, ал оның ілімдері сол жерден таратылды.
Dong Zhongshu (; 179–104 BC) was a Chinese philosopher, politician, and writer of the Han dynasty. He is traditionally associated with the promotion of Confucianism as the official ideology of the Chinese imperial state. He apparently favored heaven worship over the tradition of cults celebrating the five elements. Ultimately banished to the Chancellery of Weifang by his adversary Gongsun Hong, Gongsun effectively promoted Dong's partial retirement from political life, and his teachings were transmitted from there.
Өмірбаян
Донг б.з.д. 179 жылы қазіргі Хэбэй провинциясының Хенгшуй қаласында дүниеге келген. Оның туған жері Вэньчэн қалашығымен байланысты, сондықтан «Көктем мен Күздің гүлденген шөлінде» ол бір рет Вэньчэннің Донг билеушісі ретінде еске алынады (溫城董君). Ол Хань императоры Цзиннің тұсында мемлекеттік қызметке қабылданып, Хань императоры Удың билігі кезінде жоғары лауазымға көтерілді. Алайда императормен арақатынасы шиеленіскен болатын. Бір кезде ол түрмеге қамалып, мемлекетке қарсы деп саналған жазбалары үшін жазаға тартылуға жақын келді, және бұл Хань әулетінің құлауын және оның орнына Конфуцийлік дананың келуін болжаған космологиялық тұрғыдағы болжам болуы мүмкін, бұл кейін Ван Мангты императорлық таққа отырғызған идеяның бастапқы көрінісі еді. Ол императордың бас кеңесшісі Гунсунь Хунның қорғауында болған. Донг Чжуншудың ой-пікірлері Инь-Ян космологиясын Конфуцийлік этикалық жүйесімен біріктірді. Ол «Көктем мен Күздің жылнамаларын» саяси және метафизикалық идеялардың көзі ретінде маңызды санап, Гоян түсіндірмесі дәстүрінде оның мәтінінен жасырын мағыналарды іздеді. Ол сондай-ақ монархтың заңдылығын анықтау қағидаларын белгілейтін және биліктегі монарх үшін тепе-теңдік пен бақылау жүйесін қамтамасыз ететін Аспан мен Адам арасындағы өзара әрекеттесу туралы ілімнің негізін қалаушы деп есептеледі. Донг Чжуншуға екі еңбек жатқызылады, олардың бірі – «Хань кітабында» сақталған үш тараудан тұратын «Цзюй Сяньлян дуйцзе». Оның бүгінгі күнге дейін жеткен тағы бір маңызды еңбегі – 82 тараудан тұратын «Көктем мен Күздің гүлденген шөлі». «Көктем мен Күздің гүлденген шөлі» бірнеше авторлардың қатысуын көрсетеді. Бұл еңбектің Донгтың өзі жазғандығына Чжу Си, Чэн Яньцзуо, Дай Цзюньжэнь, Кейматсу Мицуо және Танака Масами сияқты бірнеше ғалымдар күмән келтірді. Қазіргі ғалымдар бес элемент теориясын талқылайтын барлық бөлімдерді кейінірек қосылған деп санайды, ал жұмыстың қалған бөлігінің көп бөлігі де күмәнді. Оны бес санатқа бөлуге болатын байланыссыз немесе шала байланысты тараулар мен қысқаша еңбектер жинағы ретінде қарастыру қауіпсіз көрінеді. Олардың көпшілігі Гоян түсіндірмесі мен оның мектебімен байланысты және Хань әулеті кезеңінде әртүрлі адамдар жазған. Донг Чжуншудың өмірі мен ой-пікірі туралы басқа да маңызды дереккөздерге оның «Ғылымгердің мазасы» фуы, «Хань кітабына» енгізілген өмірбаяны, «Хань кітабының» «Бес элемент туралы трактатында» көрсетілген Инь-Ян және стимул-жауап теориясы, сондай-ақ оның құқықтық талқылауларының фрагменттері жатады. Донг Чжуншудың «түпкілікті ци» (юаньци немесе 元氣), бес элемент және тарихтың дамуы туралы теориялары кейін Цин реформаторы Кан Ювэй тарапынан саяси реформалар арқылы прогреске жету теориясын негіздеу үшін қабылданып, өңделді. (Кан Ювэй 1987: Кан Ювэй Куанцзи: бірінші және екінші томдар. Шанхай Гуцзи Чубанше). Алайда Кан Ювэйдің Донг Чжуншудың ойларын қаншалықты дұрыс түсінгені күмәнді. (Куан Байлин 1980: Кан Ювэй де Жэсю Сисян. Пекин: Чжунго шэхуэй кэсюэ чубанше).
Dong was born in modern Hengshui, Hebei in 179 BC. His birthplace is associated with Wencheng Township (vertical align=sup, now located in Jing Country), so in the Luxuriant Dew of the Spring and Autumn Annals he is once mentioned as Lord Dong of Wencheng (溫城董君). He entered the imperial service during the reign of Emperor Jing of Han and rose to high office under Emperor Wu of Han. His relationship with the emperor was uneasy though. At one point he was thrown into prison and nearly executed for writings that were considered seditious, and may have cosmologically predicted the overthrow of the Han Dynasty and its replacement by a Confucian sage, the first appearance of a theme that would later sweep Wang Mang to the imperial throne. He appears to have been protected by the Emperor's chief counselor, Gongsun Hong. Dong Zhongshu's thought integrated Yin Yang cosmology into a Confucian ethical framework. He emphasised the importance of the Spring and Autumn Annals as a source for both political and metaphysical ideas, following the tradition of the Gongyang Commentary in seeking hidden meanings from its text. He is also considered the originator of the doctrine of Interactions Between Heaven and Mankind, which lays down rules for deciding the legitimacy of a monarch as well as providing a set of checks and balances for a reigning monarch. There are two works that are attributed to Dong Zhongshu, one of which is the Ju Xianliang Duice in three chapters, preserved under the Book of Han. Another of his major works that has survived to the present is the Luxuriant Dew of the Spring and Autumn Annals in 82 chapters. The Luxuriant Dew of the Spring and Autumn Annals bears many marks of multiple authorship. Whether the work was written by Dong himself has been called into question by several scholars including Zhu Xi, Cheng Yanzuo, Dai Junren, Keimatsu Mitsuo, and Tanaka Masami. Scholars now reject as later additions all the passages that discuss five elements theory, and much of the rest of the work is questionable as well. It seems safest to regard it as a collection of unrelated or loosely related chapters and shorter works, which could be subdivided into five categories. Most are more or less connected to the Gongyang Commentary and its school and written by a number of different persons at different times throughout the Han Dynasty. Other important sources for Dong Zhongshu's life and thought include his fu The Scholar's Frustration, his biography included in the Book of Han, his Yin Yang and stimulus response theorizing noted at various places in the Book of Han "Treatise on the Five Elements," and the fragments of his legal discussions. Dong Zhongshu's theory of 'original qi' (yuanqi or 元氣), the five elements and on the development of history, were later adopted and modified by the late Qing reformer Kang Youwei in order to justify his theories of progress via political reform. (See Kang Youwei 1987: Kang Youwei Quanji: Volumes one and Two. Shanghai Guji Chubanshe). It has been questioned, however, how correctly Kang Youwei understood Dong Zhongshu's thought. (Kuang Bailin 1980: Kang Youwei de zhexue sixiang. Beijing: Zhongguo shehui kexue chubanshe).
Пайдаланылған әдебиеттер
Умм. Теодор де Бари және Айрин Блум (ред.) (1999) Қытай дәстүрінің көздері (2-ші басылым), Колумбия университетінің баспасы, 292–310. Дэвид В. Панкениер (1990). "Ғалымның көңілі толуы" қайта қарастырылды: Меланхолия ма, Кредо ма?, Америка шығыстану қоғамының журналы 110(3):434–59. Арбакл, Г. (1995). Шартты түрдегі сатқындық: Донг Чжуншудың тарихи циклдар теориясы және Хан әулетінің билігін жою, Америка шығыстану қоғамының журналы 115(4). Сара А. Куин (1996). Хроникадан канонға: Тунг Чжуншу бойынша Көктем және Күз жылнамаларының герменевтикасы, Кембридж университетінің баспасы.
Wm. Theodore de Bary and Irene Bloom (ed.) (1999) Sources of Chinese Tradition (2nd edition), Columbia University Press, 292–310. David W. Pankenier (1990). "The Scholar's Frustration" Reconsidered: Melancholia or Credo?, Journal of the American Oriental Society 110(3):434 59. Arbuckle, G. (1995). Inevitable treason: Dong Zhongshu's theory of historical cycles and the devalidation of the Han mandate, Journal of the American Oriental Society 115(4). Sarah A. Queen (1996). From Chronicle to Canon: The Hermeneutics of the Spring and Autumn Annals according to Tung Chung shu, Cambridge University Press.