Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Солтүстік-шығыс түркі тілі
Northeastern Turkic language
Тарих
Бұрын чулым тілі кеңінен қолданылатын тіл болған, бірақ оның тарихы «түркі тілдеріне, содан кейін орыс тіліне қарай отарлау мен тілдік ассимиляцияның бірнеше толқындарынан» тұрады. Бұл өзгеріс тілдің құрылымын зерттегенде, ол басқа Сібір түркі тілдерінен ерекшеленетініне көз жеткізесіз, одан да анық көрінеді. Қазір Орта Чулым тілі ХХ ғасырдің ортасындағы орыс үстемдігінің салдарынан қалыптасқан. 1940 жылдары Иосиф Сталин билікте болған кезде «екінші ана тілі саясаты» деп аталатын бағдарлама құрылды. Бұл бағдарлама балаларды іздеп табу және оларды интернаттарға жіберуді қамтыды, онда олар мемлекеттік тілді үйренді және өз ана тілінде сөйлеуге мәжбүр болды. Бұл бағдарламаның нәтижесінде, қауым чулым тілін тез арада тастап кетті. Ұзақ уақыт өткен соң, тіл теріс коннотациялармен байланыстырылып, төмен әлеуметтік мәртебеге ие болды. «Тілдер» (The Linguists) фильмінде чулым тілінің тумасы Вася «Чулым тілі «қопа тілі» ретінде қарастырылған» және тіл балаларға берілмейтінін айтты. Сонымен қатар, 1970 жылдары чулым қауымы орыс тілді елді мекендерге күштеп көшірілді, онда олар әлеуметтік жағдайына көтерілу және экономикалық жақсарту мүмкіндігін алу үшін орыс тілін меңгеріп, сөйлеуге мәжбүр болды. Ұзақ уақыт өткен соң, чулым тілінде сөйлейтін адамдар өз ана тілінен бас тарта бастады, бұл қауым көптеген тіл білушілер мен олардың тілдік дәстүрлерін жоғалтуына әкелді. Чулым халқы өз тілінен бас тартуға ғана мәжбүр болған жоқ, сонымен қатар 1959 жылдан кейін үкімет оларды халық санағының статистикасынан жеке этникалық топ ретінде алып тастады. Үкімет тарапынан қарағанда, чулым халқы жоқ болып саналды және жеке ұлттық бірлік ретінде танылуға лайық емес еді. 1999 жылға дейін қауым жеке этникалық бірлік ретінде мәртебесін қайта алды. Осылайша, Ресейдің қалалануы мен ұлттық тілінің үстемдігі чулым тілінің сақталу мүмкіндігін азайтып жіберді.
Chulym was once a widely spoken language but its history consists of "multiple waves of colonization and linguistic assimilation first into Turkic, and now into Russian". This shift becomes even more evident when one studies the structure of the language, which is distinguishable from other Siberian Turkic languages. Now, Middle Chulym has become the Russian hostility that occurred during the mid twentieth century. It was during the 1940s, when Joseph Stalin was in power, that there was an establishment of a program called "the second mother tongue policy". This included the act of rounding up children and sending them to boarding schools, where they learned the nation's language and were forced not to speak their own native tongue. The program quickly caused the community to abandon the Chulym language. Soon enough, the language became associated with negative connotations and thus it gained an inferior and low social status. According to the film, The Linguists, a Chulym native speaker, Vasya, claimed that "Chulym was viewed as a 'gutter language'," and the language was no longer passed on to the children. Furthermore, in the 1970s, the Chulym community was forced into Russian speaking settlements, where they had to adapt and speak the Russian language in order to move up in the social ladder and have greater chances of economic prosperity. Soon enough, Chulym speakers were abandoning their native tongue; this caused the community to lose a great number of speakers and their language traditions. Not only were the Chulym people forced to abandon their language, but also the government dropped them from the census statistics as a distinct ethnic group after 1959. Under the eyes of the government, the Chulym population was seen as non existent, and not enough to earn itself a place as a different national unit; it was not until 1999 that the community regained their status as a separate ethnic entity. Thus with Russia's urbanization and domination of their national language, Chulym's chances of survival were slim.